‘We moeten ons lokaal voorbereiden op mondiale uitdagingen’

Oscar Franco, hoogleraar Public Health, is een van de keynote speakers tijdens de Cross-border Health Meet-up ‘Prevention without borders’ op 9 oktober 2026 in Oldenburg. Tijdens het evenement wordt preventie vanuit verschillende invalshoeken belicht. Hij benadrukt het belang van een mondiaal perspectief: ‘Wat er in de wereld gebeurt, heeft grote invloed op grensregio’s.’

Tekst: Jelle Posthuma

Tijdens het evenement, dat wordt georganiseerd door het Cross-border Institute of Healthcare Systems and Prevention, staat de Nederlands-Duitse grensregio centraal. Deelnemers van beide kanten van de grens gaan met elkaar in gesprek over de manier waarop preventie kan helpen gezondheidsverschillen te verkleinen. Grensregio’s staan voor unieke gezondheidsuitdagingen, maar het verhaal van Franco benadrukt het bredere perspectief: ‘Als perifere gebieden worden grensregio’s geconfronteerd met uitvergrote problemen, maar ze staan niet los van de rest van de wereld.’

Mondiale uitdagingen hebben een aanzienlijke impact op grensregio’s, vervolgt de hoogleraar. Hij wijst bijvoorbeeld op de gevolgen van de COVID-19-pandemie, klimaatverandering en oorlogen: ‘Mondiale schokken treffen grensregio’s harder omdat ze minder buffers hebben. COVID-19 liet ons dat van de ene op de andere dag zien. 'Klimaatverandering zal hetzelfde doen met water en voedsel.’

Volgens Franco vragen mondiale uitdagingen om vooruitdenken, planning en preventieve maatregelen. ‘Op lokaal niveau moeten we ons voorbereiden op deze mondiale uitdagingen. Hoe gaan we bijvoorbeeld met water om? Hoe ziet de toekomst van onze voedselvoorziening eruit? Dit zijn vragen die we nu moeten aanpakken. Het is aan experts om deze mondiale ontwikkelingen onder de aandacht te brengen en te onderzoeken. Binnen het gezondheidsdomein is er bijvoorbeeld steeds meer aandacht voor planetary health.’

Samenwerking

In de gezondheidszorg worden vraagstukken nog te vaak buiten hun bredere context benaderd, voegt hij toe: ‘Ziekenhuizen redden levens; daar bestaat geen twijfel over. Maar de grootste gezondheidsverschillen ontstaan al lang voordat iemand een ziekenhuis bereikt. Ze worden veroorzaakt door inkomen, huisvesting en sociaal kapitaal. Als we alleen investeren in behandeling, betalen we voor de gevolgen van problemen die we ervoor hebben gekozen niet te voorkomen. Daarom is samenwerking tussen verschillende disciplines geen optie. Het is de kern van het geheel. We moeten rekening houden met een veelheid aan perspectieven.’

In grensregio’s worden deze gezondheidsuitdagingen volgens Franco nog verder versterkt: ‘Een grens is een lijn op een kaart, maar gezondheid houdt zich niet aan grenzen. Aan de ene kant kan er een bevolkingsonderzoek zijn; aan de andere kant niet. Dezelfde mensen, dezelfde geografie, maar ongelijke kansen. Dat is niet alleen inefficiënt, het is ook onrechtvaardig. En precies dit soort problemen kunnen we oplossen door grensoverschrijdend samen te werken.’

Vanaf november gaat Franco aan de slag als hoofd Health Sciences bij het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Binnen Health Sciences ligt de nadruk op het uitgangspunt dat gezondheid wordt gevormd binnen gemeenschappen. ‘We hebben jaren aan het leven toegevoegd. Nu moeten we leven aan die jaren toevoegen. Dat betekent dat we ons moeten afvragen wat mensen daadwerkelijk willen in hun laatste levensdecennium: zelfstandigheid, verbondenheid, waardigheid. En vervolgens moeten we de sociale en fysieke infrastructuur creëren om dat mogelijk te maken. Dat is niet alleen een vraagstuk voor de gezondheidszorg. Het gaat erom hoe we onze gemeenschappen organiseren. Als samenleving moeten we dit faciliteren.’

Ervaringen uitwisselen

Het evenement biedt de mogelijkheid om aan beide kanten van de grens van elkaars expertise te leren, merkt Franco op. Als het gaat om preventie noemt hij de Nederlandse fietsinfrastructuur als een sterk voorbeeld: ‘Het is een systeem dat zorgvuldig is ontwikkeld en diep verankerd is in de Nederlandse cultuur. Omdat ik in Nederland heb gewoond, heb ik de impact ervan uit eerste hand gezien. Tijdens het evenement ben ik benieuwd naar goede Duitse voorbeelden.’

Zowel Nederland als Duitsland kunnen volgens Franco nog stappen zetten als het gaat om het aanpakken van eenzaamheid. ‘Eenzaamheid is een van de meest onderschatte bedreigingen voor de gezondheid in Europa. Ik kom uit Colombia, waar het gevoel van gemeenschap en verbondenheid sterker is. Daar is gemeenschap geen beleid, maar de norm. Hier hebben we samenlevingen opgebouwd die efficiënt zijn, maar soms ook isolerend. Dat is een ontwerpkeuze, en die kunnen we opnieuw ontwerpen.’

‘Als we fietspaden kunnen aanleggen die gezond bewegen tot de gemakkelijke keuze maken, kunnen we ook sociale structuren creëren die verbinding tot de gemakkelijke keuze maken’, stelt Franco. ‘Dat is wat ik bedoel met infrastructuur tegen eenzaamheid: niet alleen programma’s, maar de dagelijkse omgeving die ervoor zorgt dat mensen zich ergens bij horen. Het is essentieel dat we geestelijke gezondheid in zowel Duitsland als Nederland prioriteit geven. Net zoals we infrastructuur hebben ontwikkeld om fietsen te ondersteunen, moeten we de infrastructuur creëren die nodig is om eenzaamheid tegen te gaan.’

De Cross-border Health Meet-up ‘Prevention without borders – tackling health disparities in the Dutch-German border region together’ vindt plaats op 9 oktober 2026 in Oldenburg. Naast de keynote van Franco bieden ook andere sprekers verschillende perspectieven op preventie. Het evenement vormt het startpunt voor het gesprek over preventie in de grensregio. U kunt zich via de website registreren.

Het Health4DE-NL-project wordt gefinancierd door het Interreg IV-programma Duitsland–Nederland, de Europese Unie, het Niedersächsische Ministerium für Bundes- und Europaangelegenheiten en de provincies Groningen en Fryslân, en heeft een totaalbudget van 3,2 miljoen euro.