Whitepaper: Gemeenten aan zet
Gezonde voedselomgeving als maatschappelijke opgave
Overgewicht en obesitas vormen een groeiend probleem voor de volksgezondheid in Nederland. Steeds meer mensen, waaronder kinderen en jongeren, leven met gezondheidsrisico’s die samenhangen met een ongezonde leefstijl. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat deze ontwikkeling niet alleen wordt veroorzaakt door individuele keuzes, maar in sterke mate wordt beïnvloed door de omgeving waarin mensen wonen, leren, werken en recreëren.
De voedselomgeving speelt hierin een centrale rol. Het aanbod van fastfood, de aanwezigheid van supermarkten en horeca, en de zichtbaarheid van reclame in de openbare ruimte bepalen in hoge mate welke keuzes mensen maken. In een omgeving waarin ongezond voedsel overvloedig aanwezig is, wordt het steeds moeilijker om structureel gezonde keuzes te maken.
Aanleiding voor deze whitepaper
In de provincie Groningen is de urgentie om te werken aan een gezonde leefomgeving groot. Meerdere gemeenten behoren tot de meest kwetsbare gemeenten van Nederland als het gaat om gezondheid en sociaaleconomische positie. Binnen het Leernetwerk Gezonde Leefomgeving Groningen (LEGrO) is daarom onderzocht hoe gemeenten kunnen bijdragen aan een gezondere voedselomgeving.
Deze whitepaper bundelt de inzichten uit literatuuronderzoek, praktijkervaringen en juridische analyses die binnen dit leernetwerk zijn opgedaan. Daarbij ligt de focus op de fysieke voedselomgeving: de plekken waar eten en drinken wordt aangeboden en zichtbaar is, zoals winkelstraten, scholen, sportomgevingen en de openbare ruimte.
Doel van deze whitepaper
Het doel van deze whitepaper is om gemeenten handvatten te bieden om de voedselomgeving gezonder te maken met behulp van juridische en beleidsmatige instrumenten. De publicatie laat zien dat gemeenten, ook binnen de huidige wetgeving, mogelijkheden hebben om gezondheid explicieter mee te wegen in hun beleid.
Daarbij wordt niet alleen gekeken naar gezondheidsbeleid, maar juist naar de samenhang met ruimtelijk beleid, vergunningverlening en regelgeving. De whitepaper laat zien hoe het recht, waaronder internationale mensenrechten, de Grondwet, de Wet publieke gezondheid en de Omgevingswet, kan worden benut om gezondheid te beschermen en te bevorderen.
Ambitie en perspectief
Met deze whitepaper willen wij gemeenten ondersteunen bij het maken van bewuste keuzes voor een gezondere voedselomgeving. Tegelijkertijd is deze publicatie een oproep tot actie. Zolang landelijke wetgeving nog onvoldoende mogelijkheden biedt om ongezond voedselaanbod te reguleren, is het van belang dat gemeenten de ruimte benutten die het huidige recht wél biedt.
Door gezondheid structureel mee te nemen in ruimtelijk beleid en besluitvorming kunnen gemeenten bijdragen aan het verkleinen van gezondheidsverschillen en het versterken van preventie. Zo wordt gewerkt aan een leefomgeving waarin gezond eten niet de uitzondering is, maar steeds meer de norm.