--door Saskia Visser (DvhN, 29 mei 2004)--
De Talenwinkel van de RUG is op verzoek van de buurtvereniging Klatering op zoek naar de betekenis en herkomst van deze Drentse buurtschapsnaam. In twee eerdere afleveringen in deze rubriek ontdekten we dat de eerste bronnen wijzen naar Klatering als plek waar een kwebbelaar woonde. De naam voor de buurtschap houdt hoogstwaarschijnlijk verband met de eerste boerderij aldaar, waarvan de bewoners in 1400 al Claterynge heetten.
Maar waren dat nu zulke praatzieke mensen of is het meer waarschijnlijk dat klater in dit geval iets heel anders betekent? Een mogelijkheid is dat het eerste deel verwijst naar iets in de omgeving van de boerderij, zodat het op de ligging wijst. De betekenissen die dan volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT, 29 delen!) in aanmerking komen zijn: a. samenklevende halfweke massa, bijvoorbeeld modder, b. de klaterpeppel = ratelpopulier, c. verzameling onkruid behorend tot de familie van Rhinanthaceeën, ratelaar.
De familienaam Klatering hebben we voor het eerst aangetroffen in 1400 en moet dus daarvoor ontstaan zijn. Dat betekent dat deze betekenissen ook al in de Middeleeuwen bekend moeten zijn geweest en in het Middelnederlandsch woordenboek (10 delen) moeten staan. Helaas geldt dit niet voor deze drie betekenissen. De betekenis ratel vinden we wel, maar ratelpopulier of ratelaar staan er niet met zoveel woorden in. Ook betekende klater in het Middelnederlands niet modder, maar wel klodder, maar of dat hetzelfde is als modderig terrein?
Geen eenheidstaal
Dit wil overigens nog niet zeggen dat deze betekenissen van klater in de Middeleeuwen niet voorkwamen, want er zijn natuurlijk uit die tijd veel minder geschreven teksten bewaard gebleven. Bovendien was er toen nog geen sprake van een nationale eenheidstaal. Het Nederlands bestond eigenlijk niet, maar was een verzameling van streektalen. We moeten dus ook nagaan of deze betekenissen destijds in Drenthe werden gebruikt. Daarvoor geeft het huidige Drents ons een indicatie. Alleen de betekenis van ratelpopulier is van deze drie nog in het Drents te vinden.
De naamkundige R.A. Ebeling concludeert: ''Mijn voorkeur heeft de boom. Misschien is het voorstadium van de boerderijnaam een veldnaam geweest, want bij de vorming van veldnamen heeft -ing in Oost-Nederland en het aangrenzende Duitsland een rol gespeeld. Mooi zou zijn als wij zouden weten of men in Drenthe omstreeks 1400 het woord klater gebruikte als men een bepaalde boomsoort bedoelde."
Overstromingen
Natuurlijk moeten we ook in ons onderzoek meenemen of taalkundig mogelijke betekenissen ook in de werkelijkheid mogelijk waren. Voor modder geldt dat wel, want zoals we uit informatie van de buurtvereniging weten, kwamen overstromingen van de Beilerstroom vroeger vaak tot aan Klatering. De ratelpopulier groeit op zand- en veengrond en kan ook tegen natte voeten. Bovendien is dit een inheemse boom die zich als een van de eerste na de laatste grote ijstijd over Noord-Europa verspreidde.
Het voorkomen van de ratelaar in die tijd in het huidige Klatering kunnen we niet vaststellen. Het is wel bekend dat deze planten vroeger meer voorkwamen dan nu, maar wat dat zegt over de tijd vóór 1400?Voorlopig houden we het er dus op dat vóór 1400 op deze plek ten noorden van Beilen ratelpopulieren groeiden, waarnaar mogelijk eerst een veld, en later een boerderij genoemd werd.
De bewoners van deze boerderij noemden zich rond de 15e eeuw ook Clateringe. Om deze boerderij heen ontstond het buurtschap Klatering. Maar het zal u duidelijk zijn dat deze conclusie niet met 100 procent zekerheid getrokken kan worden.
