Een chatbot als tutor

RUG-docent informatiekunde Rik van Noord, die onderzoek doet naar kunstmatige intelligentie, helpt studenten en middelbare scholieren om taalmodellen als ChatGPT te gebruiken alsof iemand ze bijles geeft. ‘Dan krijgen ze een soort persoonlijke aandacht die ze van mij niet hadden gehad.’

_{Tekst: Lieke van den Krommenacker / Foto's: Reyer Boxem}

Zomaar veilig over het wereldwijde web surfen, is allang geen vanzelfsprekendheid meer. Wie afgelopen weken de krant opensloeg hoefde niet lang te zoeken naar berichten waarin experts hun zorgen uiten over de ontwikkelingen in de wereld van AI. Docenten vrezen dat, hoewel technologie makkelijker en efficiënter leren kan bevorderen, AI het kritisch denkvermogen juist aantast. Daarbij is lang niet alle informatie die AI presenteert, feitelijk juist. Wat wel een feit is: iedereen kan porno maken met AI en ChatGPT geeft jongeren die ernaar op zoek gaan, gemakkelijk tips voor zelfdoding. Met andere woorden: misbruik ligt constant op de loer.

Regulatie is moeilijk

‘Dat soort dingen is natuurlijk heel kwalijk. En daarmee is het oppassen geblazen,’ zegt Rik van Noord. Als docent informatiekunde en onderzoeker bij de opleiding kunstmatige intelligentie aan de RUG, is hij gespecialiseerd in ChatGPT en andere zogenaamde Large Language Models. ‘Zulke taalmodellen zijn getraind om antwoorden te geven waar gebruikers blij mee zijn. En als jij een model ontwikkelt dat heel goed plaatjes kan genereren en heel goed begrijpt hoe de wereld werkt, dan kan het ook een naaktfoto genereren.’

Een model trainen om wél afbeeldingen te maken, maar geen porno, is erg lastig, benadrukt Van Noord. ‘Omdat die modellen zo complex in elkaar zitten en de verschillende vaardigheden allemaal met elkaar samenhangen, kun je niet zomaar een vaardigheid uitsluiten.’

Van Noord herinnert zich een schandaal in Spanje, waarbij leerlingen AI hadden gebruikt om naaktfoto’s van vrouwelijke klasgenootjes te genereren. ‘Die meisjes waren 12 of 13. Dat zijn hele serieuze misstappen. Je kunt proberen op overheidsniveau maatregelen te treffen. Zo van: als jij een AI-model maakt, dat dit kan doen, krijg je een boete en moet je het offline halen. Maar die regulatie is heel moeilijk. En zelfs als je een model traint om bepaalde verzoeken te weigeren, zijn er altijd weer trucjes en omwegen te verzinnen om zulke restricties te omzeilen. Dus we moeten er ook mee leren omgaan.’

Daag ChatGPT uit

Niet verwonderlijk dus, dat er zoiets in het leven is geroepen als Safer Internet Day, die dit jaar valt op 10 februari. Deze dag is bedoeld om het internet een veiligere plek te maken, vooral voor kinderen en jongeren (zie crusieve tekst onder aan de pagina). Dit is ook wat Van Noord probeert tijdens zijn gastlessen aan middelbare scholieren uit de bovenbouw: hen bewust maken van de manieren waarop je AI het beste wel en niet kunt gebruiken.

Zo geeft hij de leerlingen altijd een challenge; Van Noord daagt ze uit om met ChatGPT te praten over een onderwerp waar ze veel van weten en ChatGPT een fout te laten maken. ‘Zo laat ik ze ervaren dat zo’n taalmodel het dus niet altijd bij het rechte eind heeft. Zoiets zie je goed als je de informatie zelf kunt verifiëren. Als je dat niet kunt, is het veel moeilijker de feiten van de fouten de onderscheiden, want alles wat ChatGPT zegt en laat zien, ziet er heel overtuigend uit.’

Dankzij de challenge ontdekte een leerling, een boerenzoon, dat ChatGPT de mestregels in de landbouw niet goed op een rijtje had. Weer iemand anders kon heel goed breien en vroeg het model om een breipatroon. Van Noord: ‘Zij zei: “Nou, als ik dit ga breien, komen er écht geen sokken uit.”’

Slim inzetten

Waar het Van Noord om gaat, zowel in zijn lessen aan scholieren als zijn colleges aan studenten, is dat ze AI niet hun werk laten doen, maar de technologie gebruiken om zichzelf te ontwikkelen. En hoewel hij de scepsis bij leraren goed snapt, wijst Van Noord graag ook op de enorme potentie van AI.

‘Stel, je werkt op een basisschool met klassen van 25 kinderen. Geef die maar eens alle persoonlijke aandacht die ze verdienen. Dat kan een leerkracht nooit waarmaken. Terwijl een AI-model wel alle aandacht voor je heeft. Dus als je een AI-model traint op het pedagogisch en didactisch goed omgaan met kinderen, kun je er veel aan hebben.’

Onderzoeken naar hoe middelbare scholen en hoger onderwijsinstellingen op een constructieve manier met AI kunnen omgaan, zijn in volle gang. Populair is de test waarbij een groep studenten in tweeën wordt gedeeld. De ene helft mag tijdens het vak wel gebruikmaken van AI en de andere niet. Voor alle studenten geldt: tijdens het tentamen is AI verboden. Van Noord: ‘Interessant genoeg blijkt dat studenten onder deze voorwaarden AI heel goed slim weten in te zetten om hun leren te ondersteunen en hun vaardigheden te vergroten.’

Eigen denkproces

Uit veel onderzoek komt naar voren dat studenten die een chatbot gebruiken als een soort tutor of iemand die bijles geeft, niet alleen een efficiëntere leerervaring hebben, maar ook hogere cijfers halen. Bijvoorbeeld door een opdracht eerst zelf te maken en daarna aan ChatGPT te vragen hoe het beter kan. Of door het model alle lesstof voor het tentamen te voeren en het tien mogelijke tentamenvragen te laten verzinnen. ‘Of ze geven de dia’s van mijn college en vragen om meer uitleg bij de slides die ze niet goed snappen’, zegt Van Noord. ‘Dan krijgen ze toch een soort persoonlijke aandacht die ze van mij niet hadden gehad.’

Een saillant detail: wie te veel leunt op AI, leert niet alleen niks extra’s maar loopt ook het risico een deel van z’n vaardigheden juist te verliezen. Van Noord: ‘Er is een interessant onderzoek geweest onder een groep artsen in Polen, waarbij de helft van de groep bij een echoscopie gebruik mocht maken van technologie die helpt om beginnende kanker op te sporen. De andere helft mocht alleen gebruikmaken van hun eigen kennis. Drie maanden later bleek dat de groep AI-gebruikers minder goed was geworden in het zelf beoordelen van de echoscopie.’

Het voorbeeld onderstreept Van Noords belangrijkste boodschap: de manier waarop we AI gebruiken, bepaalt wat we eraan hebben. ‘Als je het gebruikt om je eigen denkproces uit te besteden, heeft het heel negatieve gevolgen. Maar we moeten de potentie niet vergeten. Het is aan ons allemaal om daar op een goede, verantwoorde manier mee om te gaan.'

Safer Internet Day
Safer Internet Day staat dit jaar in het teken van het thema ‘Together for a better internet. Over de hele wereld vinden er acties plaats om het internet voor iedereen een betere plek te maken. Meer weten? Zie www.veiliginternetten.nl

Nieuwste rage: de AI Agent
Nu de nieuwigheid van taalmodellen als ChatGPT er een beetje af is, zijn grote techbedrijven druk met de volgende rage: de AI Agents. Dat zijn AI-modellen die toegang hebben tot hun eigen computer. ‘Deze modellen kunnen gewoon uren achter elkaar werken. Eerst zoeken ze naar informatie, dan schrijven ze een programma om de gevonden data te analyseren. 'Daar schrijven ze dan een mooi rapport over, en dat wordt dan weer opgestuurd naar jou als gebruiker.'