Skip to ContentSkip to Navigation
Letteren LoungeOnderdeel van Rijksuniversiteit Groningen
Letteren Lounge
Letteren Lounge Achtergrondverhalen

‘We moeten investeren in veerkracht’

Versterken Europese energie-infrastructuur is een goede zet
16 november 2026

Een ijskoud huis, geen licht, internet op zwart, geen water uit de kraan. Met oorlogen, de sluiting van de Straat van Hormuz, hacks en cyberaanvallen komt dit doemscenario dichterbij. Van Oekraïne kunnen we leren hoe we ons daarop kunnen voorbereiden, zegt specialist geopolitiek en energie-security Yara Marusyk van de vakgroep International Relations bij Letteren. ‘Deals zijn de oplossing niet. We moeten onze veerkracht vergroten. Dat maakt ons sterk.’

Tekst: Helma Erkelens / Foto's: Reyer Boxem

De energiemarkt is compleet verstoord. De hoge prijzen raken bedrijven en burgers diep in de portemonnee. De situatie toont onverbiddelijk aan hoe welvaart en economische groei in de westerse wereld compleet afhankelijk zijn geworden van energie. Energie is niet alleen een effectief geopolitiek pressiemiddel maar lijkt nu ook een middel om verkiezingen te beïnvloeden. Zie de Dieseldeal van Trump die mensen moest overtuigen om op 3 november op de republikeinen te stemmen.

decoratieve afbeelding
Yara Marusyk: 'Korte termijn-politiek negeert het feit dat landen wat betreft energiezekerheid compleet ‘interconnected’ en met elkaar verbonden zijn. Alles heeft gevolgen, alles heeft impact.’

Het is een schoolvoorbeeld van wat Marusyk “transactionalism” noemt: korte termijn-politiek gericht op eigen voordeel. Of noem het koehandel, “na ons de zondvloed”. ‘Uiteindelijk verzwakt dit een samenleving. Je negeert het feit dat landen wat betreft energiezekerheid compleet ‘interconnected’ - met elkaar verbonden zijn. Alles heeft gevolgen, alles heeft impact.’

Hoe de EU afhankelijk werd van Russisch gas

Lange tijd ging het goed. Na de val van de Sovjet-Unie floreerde de internationale energiehandel. ‘Gas werd gepromoot als schoner dan olie en kolen, en beter om de klimaatdoelen te halen. Het Russische GazProm zette in op meer export naar EU-landen en zo werd bijvoorbeeld de Duitse economie afhankelijk van één leverancier, vertelt Marusyk. Bomen groeiden tot in de hemel, zo leek het.

Afhankelijk van goedkoop Russisch gas

Maar tekenen dat er storm op komst was, waren er al. ‘De Transnistrië-oorlog (1992) en de inval in Georgië (2008) lieten zien dat Rusland uit was op herstel van de oude grenzen van het Sovjetrijk. In 2014 volgde de annexatie van De Krim, Oekraïens grondgebied. De Verenigde Staten en hun Europese bondgenoten zetten Oekraïne onder druk om niet militair in te grijpen, gezien de status van Rusland als grote kernmacht. Ondertussen kon goedkoop Russisch gas in grote hoeveelheden naar de EU blijven stromen.’ Het bleek een oplossing voor de korte termijn. Tijdens de oorlog in Oekraïne kwam er een eind aan, met als keerpunt het opblazen van de nieuwe gaspijplijn Nordstream II in 2022.

Sterke gemeenschappen zijn veerkrachtig

Hoe zorgen we er nu voor dat we geen speelbal zijn, hoe worden we weerbaar? ‘Door onze veerkracht te vergroten’, stelt Marusyk. “Zorg voor sterke gemeenschappen op verschillende niveaus: EU, landelijk, lokaal maar ook in buurten en straten. Gedeelde waarden kunnen daarin een grote kracht zijn: hoe we met elkaar willen leven. Oekraïners bijvoorbeeld willen nooit meer onder Russische bestuur. Democratische waarden als vrijheid en mensenrechten zijn voor hen een verbindende kracht. Met als gevolg dat, terwijl in 2022 de Oekraïense overheid nog in shock was door de Russische inval, burgers al actie ondernamen. Wie niet vluchtte meldde zich vrijwillig voor het leger, ging hulpgoederen organiseren voor de mensen aan het front… mensen hielpen elkaar.’ Waarden brengen veerkracht, wil ze maar zeggen.

decoratieve afbeelding
Yara Marusyk: 'Een samenleving die tegen een stootje kan heeft een veerkrachtige bevolking.'

Meer duurzame energie vergroot onafhankelijkheid

In Nederland maar ook in de EU zijn gedeelde waarden nog steeds belangrijk. Het bewustzijn groeit dat energie-afhankelijkheid een groot risico is. Hoewel een gemeenschappelijk energiebeleid van de lidstaten nog ver weg is en er misschien wel nooit komt, worden stappen gezet richting een autonomer Europa. Bijvoorbeeld door het stimuleren van gedecentraliseerde duurzame energievoorzieningen en het bouwen van veerkrachtige leveringsketens. Een mooi voorbeeld hiervan is het Europese ACCU-programma dat gemeenten stimuleert om lokaal opgewekte groene stroom lokaal op te slaan en te gebruiken. Arnhem, Brugge en het Franse Fourmies doe eraan mee.

Europese samenwerkingen boosten duurzame energie

Ook lopen er initiatieven om de energie-infrastructuur tussen lidstaten te versterken. Er zijn tal van plannen om energienetwerken te verbinden zodat elektriciteit langs verschillende routes lidstaten en vitale/strategische locaties kan bereiken. Ook hier staat verduurzaming centraal. In de North Sea Energy Cooperation zorgen een aantal Noord-Europese landen en de Europese Commissie voor afstemming van de ontwikkeling van duurzame energie op zee. Gezamenlijk worden offshore windparken en de aanleg van grensoverschrijdende elektriciteitskabels gepland en men verkent mogelijkheden voor gedeelde infrastructuur voor groene waterstof. 

Concreter voorbeelden zijn er ook: België en Duitsland bouwen in het ALEGrO-project aan een ondergrondse hoogspanningskabel om overschotten aan windenergie uit te wisselen. En in april van dit jaar ondertekenden Nederland en België en Nederland en Duitsland een overeenkomst om tussen de landen een pijplijn voor groene waterstof aan te leggen.

We kunnen meer zelfvoorzienend worden maar complete onafhankelijkheid is een utopie

Energie black-out voorkomen

Veel is dus nog toekomstmuziek maar het moet een volledige energie black-out van een land voorkomen zoals in Spanje en Portugal in 2025. Ook moet het de impact verkleinen van mogelijke hacks, cyber attacks en drone-aanvallen in de toekomst.

Noodpakket vergroot individuele veerkracht

Een samenleving die tegen een stootje kan heeft een veerkrachtige bevolking. De oorlog in Oekraïne laat het zien. ‘Hoe zouden mensen anders kunnen overleven bij temperaturen van min 20 graden, afgesneden van energie, voedsel en water?’

Het besef van de Oekraïners dat je je moest voorbereiden kwam in stappen. Marusyk: ‘De inval kwam niet uit de lucht vallen, mensen verwachtten het vroeger of later en velen hadden voor de zekerheid een vluchtkoffertje klaar staan. Misschien zou je je bankpas een tijdje niet kunnen gebruiken, dachten ze. Maar men was er niet op voorbereid dat hoge flatgebouwen geen elektriciteit en stromend water zouden hebben. Dat er gewonden en doden zouden vallen: dat had niemand zich van tevoren kunnen voorstellen. Inmiddels weet iedereen helaas dat je ook deze winter weer moet zien te overleven in je ijskoude appartement, als je geen huisje of familie op het platteland hebt. Iedereen weet dat een noodpakket voor 3 dagen bij lange na niet genoeg is. Je moet je minstens 2 maanden kunnen redden. Ook wij moeten ons daarop voorbereiden.’

Burenhulp en gemeenschapszin tegen energiecrisis

Zelf heeft de geboren Oekraïnse niet zo’n groot noodpakket in huis. ‘Ik woon te klein’, zegt ze en ze is de enige niet. ‘Dan komt het aan op een sterke gemeenschap. Het is belangrijk dat je bij nood elkaar helpt, dat je met elkaar deelt. De een heeft een warme kamer, de ander heeft water of eten.’ Dat ziet ze in Nederland wel gebeuren. ‘Er is best veel gemeenschapszin.’

Energie-zekerheid is wereldwijd probleem

‘Wat ik duidelijk wil maken is dat qua energiezekerheid mondiaal alles met elkaar samenhangt. We kunnen meer zelfvoorzienend worden maar complete onafhankelijkheid is een utopie. Wat gebeurt in de Straat van Hormuz, in Oekraïne, Israël of de VS of waar dan ook, het heeft gevolgen hier voor ons in Nederland. Daarvan moeten we ons bewust zijn. Wees voorbereid.’ 

Laatst gewijzigd:18 november 2026 11:56
Deel dit Facebook LinkedIn
View this page in: English