De afdeling Nederlandse taal en cultuur

Het vakgebied

Het vakgebied neerlandistiek omvat vier hoofdrichtingen: taalkunde, historische letterkunde, moderne letterkunde en taalbeheersing.

• Binnen de hoofdrichting taalkunde is er aandacht voor de structuur, de klank, de vorm en de betekenis van de Nederlandse taal, voor taalgebruik en –verandering
• Binnen de hoofdrichting historische letterkunde gaat de aandacht uit naar de Nederlandse literatuur van de Middeleeuwen en de vroegmoderne tijd in haar historische en cultuurhistorische context.
• Binnen de hoofdrichting moderne letterkunde is er aandacht voor de letterkunde van de 19e, 20e en 21e eeuw in haar historische en cultuurhistorische context.
• Binnen de hoofdrichting taalbeheersing wordt, zowel praktisch als theoretisch, aandacht besteed aan het gebruik van het Nederlands in communicatiesituaties en aan communicatieprocessen via teksten. 

Geschiedenis van het vakgebied

Het universitaire vak Nederlands bestaat vanaf de Franse tijd. In 1797 trad te Leiden de eerste hoogleraar aan, Matthijs Siegenbeek. Tijdens de Franse overheersing ontstond een nieuw nationalisme en meer aandacht voor de Nederlandse taal en cultuur. Daarnaast ontstond in de 19e eeuw het ideaal van algemene scholing in een geüniformeerde standaardtaal met een duidelijke spelling. Neerlandici werden zo de hoeders van de Nederlandse taal- en letterkunde. Al in de loop van de 19e eeuw, en opnieuw in de laatste decennia, is het accent komen te liggen op het wetenschappelijk onderzoek naar taal, taalgebruik en literatuur. In toenemende mate wordt samengewerkt met andere wetenschapsgebieden en opleidingen zoals Psychologie, medische wetenschapsgebieden, Filosofie en Informatiekunde. Zo ontstaat er meer aandacht voor verschijnselen die samenhangen met taal, taalgebruik en literatuur (denk bijv. aan computers die men gesproken taal wil laten herkennen).

Arbeidsmarktperspectieven

Neerlandici komen terecht in een veelheid van beroepen op het gebied van onderzoek en onderwijs, en bij het bedrijfsleven en de overheid. Soms zijn dat beroepen waarin direct gebruik gemaakt wordt van hun specialistische kennis, bijvoorbeeld bij een uitgeverij, krant of tijdschrift, of een taaladviesbureau. Neerlandici komen ook terecht in de public relations en voorlichting. Soms ook zijn het beroepen die een algemene vorming als academicus vereisen, zoals beleidsmedewerker bij de overheid. Sommigen starten een eigen bedrijf als bijv. tekstschrijver.

Neerlandici komen ook terecht in het onderwijs en daaraan verwante beroepen (bijv. leermiddelenontwikkeling) of het wetenschappelijk onderzoek. Daartoe volgt men niet de masteropleiding van anderhalf jaar (de maatschappelijke master), maar een tweejarige masteropleiding: respectievelijk de educatieve master en de research master.

Het onderzoek

Het onderzoek van de afdeling Nederlands richt zich op de vier hoofdgebieden van de Neerlandistiek: Taalkunde, Historische letterkunde, Moderne letterkunde en Taalbeheersing. Bij Taalkunde doet men onder meer onderzoek naar kindertaalverwerving en naar de betekenis en functie van kleine woordjes als ooit, ook maar en eens. Historische letterkunde kijkt bijvoorbeeld naar hoe een Middeleeuws handschrift is samengesteld (ernstig toneel, kluchten, spreuken, vrome teksten, recepten) en naar het maatschappelijk functioneren van de vroegmoderne literatuur. De Moderne letterkunde houdt zich onder andere bezig met literatuurgeschiedenis (hoe ontstaat de canon?), de cultuurhistorische context van literatuur (welke tijdgebonden ideeën over bijvoorbeeld liefde of de natuur vinden we in romans van Couperus?) en literaire kritiek. De Taalbeheersing kijkt onder andere naar de ontwikkeling van mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid van kinderen, jongeren en volwassenen.