Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukGammasteunpuntOnderwerpenMaatschappijleer/-wetenschappen

Wat is nieuws en wie bepaalt dat?

Nieuws is wat er gebeurt in de wereld en waar je vervolgens over leest in de kranten en ziet op de televisie. Toch is er niet zoiets als 'het nieuws': er zijn verschillende soorten nieuws. Dat heeft natuurlijk te maken met het medium (krant, televisie of internet) maar ook met de manier waarop nieuws gebracht wordt. Leg bijvoorbeeld maar eens twee kranten naast elkaar en vergelijk de voorpagina.

Dit is een interessant thema voor je profielwerkstuk. Wat is nu precies het verschil tussen de verschillende vormen van nieuws, hoe komen deze verschillen tot stand en waar leidt dat toe? In Nederland kennen we persvrijheid, maar zorgt dit ook voor onafhankelijke en objectieve journalistiek? In Nederland kennen we verschillende kranten, tijdschriften en televisieprogramma's die elk het nieuws op een eigen manier brengen. Zijn ze allemaal objectief op hun eigen manier? Wat maakt iets tot nieuws? En hoe zit dat met met de verslaggeving over nieuws afkomstig van buiten onze eigen omgeving, het buitenland? Wie bepaalt daar wat nieuws is en wat niet? En is er een verschil tussen het nieuws dat op televisie te zien is en het nieuws dat in kranten en tijdschriften te lezen is? Dit zijn allemaal mooie onderwerpen en thema's voor een profielwerkstuk!

Wat is nieuws?
Wat is nieuws?

Thema's

Omdat 'wat is nieuws?' een hele brede vraag is, worden hieronder een aantal specifieke thema's toegelicht.

Filters

Er gebeurt natuurlijk elke dag heel veel in de wereld, maar niet alles past op de voorpagina van een krant of in het journaal. De journalist moet dus keuzes maken: wat is belangrijk genoeg en wat niet? Maar vindt een linksgeoriënteerde journalist hetzelfde nieuws belangrijk als een rechtsgeoriënteerde journalist? Of een gebeurtenis nieuws wordt en de mate van impact van dat nieuws wordt ook (onder meer) bepaald door de manier waarop het gebracht wordt. Verder is ook de context waarbinnen een gebeurtenis plaatsvindt belangrijk. Dit zijn filters die (vooraf) bepalen of het publiek iets nieuws vindt of niet en hoe dit nieuws dan geduid moet worden. Er bestaan dus eigenlijk drie filters: de journalist, de vorm van het nieuws en de maatschappelijke context.

Met de komst van het internet is nieuws veranderd. We nemen nu niet alleen kennis van gebeurtenissen via officiële kanalen maar bijvoorbeeld ook via Facebook en Twitter. Gelden de traditionele filters daardoor nog wel? En hoe pas je zelf filters toe? Over dit laatste heeft The Wall Street Journal een interessant graphic geplaatst. Hierin wordt gedemonstreerd hoe verschillend de berichtgeving via Facebook over eenzelfde onderwerp is voor iemand die alleen maar Republikeinse kanalen heeft geliked en iemand die alleen Democratisch georiënteerd nieuws leest. Je zal zien: hetzelfde onderwerp, totaal verschillende berichtgeving.

Journalistiek beoefenen in een dictatoriaal regime

In de Nederlandse grondwet wordt de vrijheid van drukpers gegarandeerd. De pers heeft alle vrijheid om te publiceren; de Nederlandse overheid bepaalt dus niet welke onderwerpen er op welke manier de media aan het publiek verschijnen. In een groot deel van de wereld is er echter geen sprake van persvrijheid. Niet alleen in dictatoriale regimes maar ook in 'democratische' landen zijn mediakanalen vaak (ten dele) in handen van de overheid. De controle varieert van volledige macht door de overheid tot overheidsgezinde radio- en televisiebazen. Beoefenen deze staatsmedia wel journalistiek?

Een goed journalistiek verhaal zou eigenlijk in ieder geval het principe van hoor en wederhoor moeten toepassen en een en ander al dan niet moeten onderbouwen met feiten. Hoor en wederhoor betekent dat je probeert beide kanten van het verhaal naar voren te brengen en zo probeert eenzijdige berichtgeving tegen te gaan. Daarnaast moet het nieuws moet kloppen en controleerbaar zijn. Maar hoe doe je dat wanneer je een verhaal wilt schrijven over een onderwerp dat zich afspeelt in een land met een dictatoriaal regime? Volgens Joris Luyendijk, oud-NRC-correspondent in het Midden-Oosten, is dat onmogelijk. In zijn boek Het zijn net mensen geeft Luyendijk hiervoor een aantal verklaringen. De belangrijkste hiervan zijn:

  • De angst van de mensen, van getuigen en slachtoffers in die landen. Er is niemand die zijn verhaal kwijt wil. Dit betekent dus dat het heel moeilijk wordt om de verschillende kanten van een verhaal naar voren te laten komen.
  • Het ontbreken van kloppende cijfers en statistieken waarmee een en ander gecontroleerd kan worden en in een bredere context geplaatst kan worden. Het nieuws kan dus niet onderbouwd worden met feiten.

Als dit klopt, hoe moeten we dan het nieuws interpreteren dat vanuit bepaalde landen toch nog tot ons komt? Voldoet dat wel aan de verwachting die wij hebben van nieuws en moeten we dat nieuws met een spreekwoordelijk korreltje zout nemen? Voor een introductie op dit onderwerp kan je het opiniestuk van historicus Eelko Hooijmaaijers lezen. Hij benadrukt het belang van een kritische houding jegens bronnen uit het Midden-Oosten.

Het beeld van Sadam Hoessein wordt neergehaald
Het beeld van Sadam Hoessein wordt neergehaald
Beeldvorming

Nieuws draagt altijd bij aan beeldvorming en beeldvorming op haar beurt is mede bepalend voor onze interpretatie van nieuws. Soms worden journalisten ook bewust of onbewust gebruikt om bepaalde beeldvorming in stand te houden of te ontwikkelen. Een voorbeeld is het omtrekken van het beeld van Sadam Hoessein in 2003. De beelden hiervan zijn de hele wereld overgegaan om te laten zien dat de bevolking in Irak blij was dat Saddam Hoessein niet langer alleenheerser was. Later bleek echter dat dit niet een spontane actie van de plaatselijke bevolking was maar een door de Amerikanen geïnitieerde actie. Het omtrekken van standbeelden roept bij veel mensen associaties op met het omtrekken van beelden van Lenin en Stalin in het voormalig Oostblok. Deze actie paste dus goed in de denkkaders van de gemiddelde westerse journalist. Een ander goed voorbeeld van beeldvorming is het vraagstuk: 'terrorist of vrijheidsstrijder?' Zo is de internationale beeldvorming over de PKK enorm veranderd sinds zij deelnemen aan de strijd tegen IS. Hieraan hebben ook journalisten bijgedragen, door te berichten over de activiteiten van de PKK. Kortom, beeldvorming is een uitdagend thema om te adresseren in je profielwerkstuk.

Profielwerkstuk

Voor je profielwerkstuk zou je ook een onderzoek kunnen doen. Probeer een maand lang het nieuws bij te houden over een bepaalde ontwikkeling of onderwerp. Kijk bijvoorbeeld naar het nieuws in twee kranten of het nieuws van twee journaals. Als je een onderwerp neemt kun je heel goed onderzoeken wat de ontwikkelingen daaromtrent zijn. Maar nog veel interessanter: wat zijn de verschillen in de verslaggeving over de ontwikkelingen binnen dit onderwerp? Kijk naar waar op welke manier over bericht wordt, wat zijn de krantenkoppen, waar ligt de nadruk op, wie komt er wel en wie niet aan het woord, waar worden wel beelden van getoond en waar niet van? Als je dit voor een onderwerp doet voor een vast periode (een maand, maar kan ook korter of langer) en het nieuws consequent bijhoudt tussen twee vergelijkbare media (dus twee kranten of twee journaals) heb je een heel interessant onderzoek voor je profielwerkstuk! Er zijn verschillende onderwerpen te bedenken waarover je dit onderzoek zou kunnen doen, dus denk maar eens goed na wat jij interessant vindt!

Hulp nodig?

Mail dan naar het alfasteunpunt@rug.nl.

Leuke materie?

Misschien is de studie Sociologie of Media Studies dan iets voor jou. Benieuwd naar eventuele opdrachten die je bij deze opleiding kan verwachten? Doe dan een webklas!

Laatst gewijzigd:13 juli 2017 12:14