Javascript must be enabled for the correct page display

Geschiedenis

Romeins Recht

Rare jongens die Romeinen?!

romeinen
Schrijf je PWS over Romeins recht

Het Romeinse rechtssysteem heeft grote invloed gehad op de huidige moderne wetgeving en in het bijzonder de Westerse: veel van de hedendaagse begrippen en concepten zijn albedacht door Romeinen en in Schotland geldt zelfs nog een deel van het Romeinse recht. Voor een beter begrip van het Nederlandse recht, kan het daarom erg verhelderend zijn om het Romeinse recht te bestuderen.

Het Romeinse recht heeft, net zoals het Romeinse rijk in haar bestaan, veel veranderingen doorgemaakt. Drijvende kracht achter al deze veranderingen zijn natuurlijk de verschillende soorten heersers geweest. Ook adviezen van juristen, zogenaamde iurisconsulti, hebben grote impact gehad op het Romeinse recht. In de oudheid werd Papinianus beschouwd als de grootste jurist. Andere bekende juristen zijn Modestinus, Gaius¸Ulpianus en Paulus. Veel van deze juristen zijn zelfs tot aan de moderne tijd gezaghebbend gebleven. Tot aan 1969 behoorde bijvoorbeeld het handboek van Gaius nog tot de verplichte leerstof voor rechtenstudenten aan Nederlandse universiteiten.

De keizer die zich het meest heeft bezig gehouden met het recht was de Oost-romeinse keizer Justinianus (527-565). Hij is vooral bekend vanwege zijn Corpus Juris Civilis, een werk waarin al het toen geldende recht werd gecodificeerd. Het Corpus bestond uit vier onderdelen:

  1. Codex Justinianus, met daarin alle keizerlijke constituties (wetgeving).
  2. Digesten of Pandekten, met daarin gedeelten van de juristengeschriften van de klassieke juristen, waarvan een aantal hierboven al genoemd zijn.
  3. Instituten of Elementen, een leerboek voor eerstejaarsrechtenstudenten.
  4. Novellen, met daarin de nieuwe keizerconstituties (keizerlijke wetgeving) van na de Codex Justinianus.

Op internet kan je een groot gedeelte van het Corpus Juris Civilis in het Latijn vinden. Daar is ook een Engelse vertaling te vinden van bepaalde stukken van het Corpus (voornamelijk de Codex Justinianus). Op deze en andere sites kun je zien, dat wanneer verwezen wordt naar de teksten van het Corpus, vaak wordt volstaan met de eerste letter (Codex Justinianus = C of C.J., Digesten = D, Instituten = I en Novellen = Nov).

Je profielwerkstuk

Wanneer je ervoor kiest om je profielwerkstuk over het Romeinse recht te schrijven, vind je hieronder twee suggesties. Daarna vind je nog een mogelijke variatie op beide suggesties.

Idee 1:

Voor je profielwerkstuk kun je bekijken hoe het stond met de positie van verschillende groepen in het oude Romeinse rijk. Denk hierbij aan vrouwen, Romeinse burgers en natuurlijk niet te vergeten slaven.


Servus caput non habet (vert. de slaaf is geen rechtssubject). Met deze spreuk wordt bedoeld dat een slaaf geen vermogen kan hebben, maar zelf tot iemands vermogen behoort. Een slaaf is dus een ding. Maar dit wil niet zeggen dat slaven volstrekt rechteloos waren. Er was zelfs een wet die slaven beschermde, namelijk de Lex Petronia. Je kunt onderzoeken of, en zo ja in hoeverre, meesters hun slaven mochten mishandelen of doden? Wat gebeurde er met de kinderen van slaven? Hoe werd men eigenlijk slaaf? Hierbij verwijs je zoveel mogelijk naar de relevante wetteksten/klassieke juristen.

  • Servus; een goedwelgedocumenteerd beeld van de juridische positie van slaven.

In het Romeinse rijk was er geen sprake van gelijkheid tussen man en vrouw. De Romeinen waren zich hier zelf ook terdege van bewust, zie bijvoorbeeld Papinianus in D. 1, 5, 9 “In multis iuris nostri articulis deterior est condicio feminarum quam masculorum” (vert. In vele onderdelen van ons recht is de rechtspositie van de vrouwen slechter dan die van de mannen). In de Romeinse samenleving werd het familieleven gedomineerd door de pater familias. Hij had de vaderlijke macht, de zogenaamde patria potestas. Een vrouw stond of onder de vaderlijke macht of onder de macht van haar echtgenoot of zij stond onder vrouwenvoogdij. Pas vanaf het begin van de jaartelling kon zij ook juridisch onafhankelijk zijn zonder voogd. Je kunt voor een goed beeld van de positie van de vrouw in het Romeinse rijk, onder meer bekijken hoeveel vrijheid de Romeinse vrouw had in het huwelijk.

In de Romeinse tijd liep er een scherpe scheidslijn tussen Romeinse burgers en niet-romeinen. Het zijn van Romeins burger, Civitas, betekende het hebben van allerlei voorrechten. Zo konden alleen Romeinse burgers gekozen worden in politieke functies. De positie van de Romeinse burger kun je het beste beschrijven, door een aantal onderwerpen die je bij de vorige twee groepen hebt behandeld, uit te werken voor de Romeinse burger. Dit is ook handig voor het maken van een goede vergelijking tussen de twee groepen. Daarnaast kun je ook aandacht schenken aan het verschil tussen het recht dat van toepassing was op Romeinse burgers (het Ius Civile) en het recht dat van toepassing was op niet-Romeinen (het Ius Gentium).

In je conclusie kun je dan aangeven welke van de drie groepen de beste juridische en welke de beste feitelijke positie hadden in het Romeinse rijk. Door een vergelijking te maken, kun je goed toelichten waarom je dit vindt.

Idee 2:

Je kunt ook dieper ingaan op de positie van de vrouw. Je onderzoekt dan hoe deze zich heeft ontwikkeld. Dit kun je doen door de positie van de vrouw in het Romeinse recht tevergelijken met die in het Nederlandse recht rond 1900 en nu. Hierbij kun je ingaan op de vaderlijke macht (de pateria potestas, die een zeer grote rol speelde binnen het Romeinse recht), het huwelijk in de verschillende periodes, de mogelijkheden en gevolgen van echtscheiding, de mogelijkheid van vrouwen om zelf over hun vermogen te beschikken, of ze mochten stemmen en gekozen worden etc.

Je kunt je onderzoek beginnen met een beschrijving van de positie van de vrouw in de drie verschillende periodes. Vervolgens vergelijk je deze en beargumenteer je in welke periode vrouwen juridisch en in welke periode zij feitelijk het beste (of het slechtste) af waren en waarom.

Rechten van vrouwen in Nederland rond 1900 en de eerste feministische golf:

Dan nog een paar goede boeken, die in openbare bibliotheken te vinden zijn:

  • De rechten van de vrouw: veranderende standpunten 1900-2000, van Kaye Stearman en Saskia de Groot
  • Van moeder op dochter: de maatschappelijke positie van de vrouw in Nederland vanaf de Franse tijd, onder red. van W.H. Posthumus-van der Goot en Anna de Waal
  • De eerste feministische golf van Jeske Reys

Een overzicht van de huidige positie van de vrouw is eenvoudig via internet en bibliotheken te vinden. Je kunt ook gebruik maken van de wettelijke regeling op het punt van huwelijk, geregistreerd partnerschap en echtscheiding (Art. 30 t/m 92a Boek 1 van het Burgerlijk wetboek).

Variatie:

Een aantal geschriften zijn op internet niet in vertaling te vinden. In overleg met je docent klassieke talen zou je zelf bijvoorbeeld een aantal wetteksten kunnen vertalen en die opnemen in je profielwerkstuk. In overleg met je begeleider zou je profielwerkstuk dan misschien iets kleiner kunnen worden.

Studiekeuze

Vind je dit een leuk onderwerp? Dan is een juridische studie misschien iets voor jou… kijk op www.rechtenietsvoorjou.nl en bij de webklas Rechtsgeleerdheid.

Vragen?

Wanneer je vragen hebt over het schrijven van je PWS, kun je deze altijd stellen aan het Gammasteunpunt!

» stel je vraag

» PWS onderwerpen voor andere vakken

» een PWS schrijven

» zelf een onderzoek of experiment   doen

Last modified:October 31, 2014 15:51