Skip to ContentSkip to Navigation
OnderzoekOnderzoek Faculteit der LetterenKenniscentrum Landschap

Fundamenteel onderzoek: Promotieonderzoek

Promovendi

Annemarie Zijlstra MA

Het landschap van de Friese buitenplaatsen (1600-1800). Economie, samenleving en cultuur.

In de zeventiende en achttiende eeuw telde binnen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden het gewest Friesland vele ‘typen’ buitenplaatsen. Door tijdgenoten werden deze voorname huizen onder meer edele staten, eigenerfde staten en hofsteden genoemd. In de eigentijdse ‘Schotanus-atlassen’ zijn de diverse typen voorname huizen weergegeven. Een nadere analyse van deze oude kaarten en tellingen van de diverse ‘typen’ buitenplaatsen maakt deel uit van dit promotieonderzoek. Doel ervan is het historische buitenplaatslandschap van Friesland in de vroeg-moderne tijd (1600-1800) te reconstrueren.

De voor Friesland kenmerkende landschappelijke diversiteit, met meerdere zandgebieden, kust- en zeekleigebieden en veengebieden, maakt het interessant na te gaan of er een verband bestaat tussen verschillende typen buitenplaatsen en verschillende landschapstypen. Wat waren de beweegredenen om een bepaald type buitenplaats te stichten? Bestonden er bij de eigenaar economische, politieke en culturele motieven en wat was hun onderlinge verband?

In dit onderzoek wordt een interdisciplinaire aanpak gehanteerd, waarbij landschapshistorische, cultuurhistorische en politiek-historische perspectieven aan bod komen. De eerder genoemde kaarten van Schotanus spelen een cruciale rol bij het onderzoek. Datzelfde geldt voor contemporaine afbeeldingen (zoals de tekeningen van J. Stellingwerf uit de vroege achttiende eeuw) en materiaal uit huis- en familiearchieven, die net als de kaarten inzicht bieden in veranderingen in de Friese buitenplaatscultuur. De historische kennis daarvan vormt ook een onmisbaar fundament voor huidig erfgoedbeleid en cultuurtoerisme.

Promotoren: prof. dr. ir. M. (Theo) Spek (RUG); prof. dr. Y.B. (Yme) Kuiper (RUG)

Project periode: 2017-2020

Informatie: a.zijlstra@amerij.nl

Detail van een kaart van Schotanus en twee buitenplaatsen, gemaakt door J. Stellingwerf [Coll. Tresoar Leeuwarden]
Detail van een kaart van Schotanus en twee buitenplaatsen, gemaakt door J. Stellingwerf [Coll. Tresoar Leeuwarden]
drs. Lenneke Berkhout

De wereld van hoveniers, 1621-1730.
Praktijk, netwerken en beelden van dynastieke representatie van de prinsen en prinsessen van het Huis van Oranje Nassau.

Met de bouw van buitenverblijven en aanleg van indrukwekkende tuinen zetten de prinsen en prinsessen van het Huis van Oranje Nassau tijdens de Republiek de hofcultuur luister bij. Voor de aanleg en het onderhoud van deze tuinen waren bekwame hoveniers nodig. Het onderzoek brengt de functie en positie van deze hoveniers in de 17e en begin 18e eeuw in kaart en beschrijft ontwikkelingen hierin. Aandachtspunt daarbij is de relatieve autonomie (‘agency’) van de hoveniers door o.a. hun specifieke vakkennis. Het onderzoek richt zich verder op de vraag in hoeverre de dynastieke aspiraties van de Oranjes de loopbaan van deze hoveniers en hun nageslacht hebben beïnvloed en welke netwerken daarbij een rol speelden. Ook wordt gekeken welk aandeel deze hoveniers hadden in de internationale uitwisseling van horticulturele kennis en in horticulturele innovaties.

Promotoren: prof.dr. Y.B. Kuiper (RUG); prof.dr. E. A. de Jong (UvA)

Projectperiode: 2016 - 2019

Informatie: Lenneke Berkhout

Voorblad De NIEUWE en NAUKEURIGE Neederlandse HOVENIER (1713)
Voorblad De NIEUWE en NAUKEURIGE Neederlandse HOVENIER (1713)

drs. Diana Spiekhout

Middeleeuwse kastelenlandschappen in het Oversticht (1050-1425 AD). Een interdisciplinair onderzoek naar de samenhang tussen landschappelijke ligging, morfologie en maatschappelijke status van kastelen

Binnen de Nederlandse kastelenkunde bestaat een sterke behoefte aan nieuwe theorievorming over de ontstaansgeschiedenis, morfologie en landschappelijke inbedding van middeleeuwse kastelen. Het doel van dit promotieonderzoek is om een nieuw theoretisch kader en een nieuwe methodologie te ontwikkelen voor kastelenonderzoek. Daarbij worden inzichten uit de vakgebieden van de middeleeuwse geschiedenis, archeologie, landschapsgeschiedenis, architectuur- en kunstgeschiedenis met elkaar gecombineerd. Als onderzoeksgebied is het Oversticht gekozen, ruwweg het huidige grondgebied van Drenthe en Overijssel. Dit gebied was destijds onderdeel van het landsheerlijk territorium van de bisschop van Utrecht. Tussen 1050 en 1425 werden hier minstens zestig kastelen gebouwd in opdracht van diverse bouwheren.

Promotoren: prof.dr.ir. Th. Spek (RUG); prof.dr. J.A. Mol (Universiteit Leiden/Fryske Akademy); prof.dr. G.J. de Langen (RUG).

Projectperiode: 1 september 2013 - 31 augustus 2017

Informatie: Diana Spiekhout MA

Kasteel Coevorden uit de Late Middeleeuwen

Vera Damayanti MSc

History and Cultural Values of a River Landscape Banjarmasin River City South Kalimantan Province, Indonesia. Opportunities for public participation, landscape planning, and heritage management

Banjarmasin city is compris ed hundreds of rivers, creeks, and canals , t hus have influenced the cultural traditions and historic character of the city. However, its cultural heritage is threatened by urban development that neglects the historical and cultural values of the river lands cape and the perception of local people. Research will focus on the cultural biography of this unique riverscape and will investigate cultural and landscape across the time . The research will also investigate the environmental and ‘cultural heritage’ perceptions of local people in order to incorporate public participation in the development new concepts for future urban planning and heritage management .

Supervisors: Prof.dr.ir. Th. Spek (RUG); prof.dr. D. Henley (University of Leiden). Co-promotor: dr. A.M. Martin (RUG)

Project period: 1 September 2013 - 31 August 2017

Information: Vera Damayanti MSc

x

Buitenpromovendi

mr. Martin van den Broeke MA

Buitenplaatsen op Walcheren 1600-1800

Op het Zeeuwse eiland Walcheren ontstonden in de loop van de zeventiende eeuw tientallen buitenplaatsen waar inwoners van met name Middelburg en Vlissingen in de zomermaanden naartoe trokken. Dit fenomeen kwam rond het begin van de achttiende eeuw tot grote bloei en uiteindelijk lagen er meer dan 150. Na het midden van die eeuw verdwenen ze echter in hoog tempo uit het landschap. Het onderzoek richt zich op het in beeld brengen van die ontwikkeling, en vervolgens op de vraag welke factoren de opkomst, bloei en verdwijning van de Walcherse buitenplaatsen in de zeventiende en achttiende eeuw kunnen verklaren.

Promotoren: prof.dr. Y.B. Kuiper (RUG); prof.dr. Th. Spek (RUG)

Projectperiode: 2013 - 2015

Informatie: martinvdb@live.nl

-

drs. Rita L. Radetzky

Lucas Pieter Roodbaard en de ontwikkeling van de vroege landschapsstijl in Friesland (1780-1880)

In dit proefschrift zal de levensloop van de bekende Noord-Nederlandse tuin- en landschapsarchitect Roodbaard uitgebreid worden beschreven. Tevens wordt nagegaan welke tuinen in de nieuwe mode van de landschapsstijl hier al aanwezig waren om vast te kunnen stellen in welke context hij als tuinarchitect begon. Zijn ontwikkeling van hovenier tot tuinarchitect wordt nader bestudeerd. Het onderzoek richt zich verder op de sociale achtergrond van de opdrachtgevers, zowel particulieren en hun netwerken als functionarissen van overheden met wie Roodbaard te maken had. Zijn oeuvre en precieze werkwijze wordt onderzocht, geanalyseerd en op cultuur-historische waarde geschat.

Promotoren: prof.dr.ir. Th. Spek (RUG); prof.dr. Y.B. Kuiper (RUG)

Projectperiode: 2013 - 2017

Informatie: r.radetzky@kpnmail.nl

-

drs. Bart Wever

Recht in het middeleeuwse landschap van Zuidwest-Drenthe en Noordwest-Overijssel

Grond was in de middeleeuwen niet “free for all”. Het individueel en collectief grondbezit en grondgebruik was ingekaderd in een juridisch systeem met zowel privaatrechtelijke als publiekrechtelijke aspecten. De aard van de rechtsverhoudingen beïnvloedde de inrichting van het landschap en de nederzettingsstructuur. Omgekeerd hoorden bij verschillende landschapstypen ook verschillende type rechtsverhoudingen. De rechtsverhoudingen op het zand waren bijvoorbeeld anders dan op het veen. Beoogd wordt de wederzijdse beïnvloeding van recht en landschap te onderzoeken en te verklaren binnen de verschillende landschapstypen in het middeleeuwse Zuidwest-Drenthe en het aangrenzende Noordwest-Overijssel (10e -15e eeuw).

Promotoren: prof.dr.ir. Th. Spek (RUG); prof.dr. S.B. Roes (Radboud Universiteit Nijmegen)

Projectperiode: 2013 - 2017

Informatie: bwever@xs4all.nl

-

drs. ing. Harm Smeenge

Historisch-ecologisch landschapsonderzoek in het Nationaal Landschap Noordoost-Twente. Een interdisciplinair promotieonderzoek als pijler voor de verbinding van natuurbeheer en erfgoedzorg

Het doel van het onderzoek is het in beeld brengen van de wisselwerking tussen landschap en mens in de afgelopen 10.000 jaar, door het integreren van kennis uit de menswetenschappen (archeologie, historische geografie, sociaal-economische geschiedenis toponymie) en de aard- en levenswetenschappen (geologie, hydrologie, ecologie, paleo-ecologie). Vernieuwend is het gebruik van nieuwe digitale GIS-technieken, het gebruik van actuo-referenties en geavanceerde dateringsmethoden, waardoor een bijdrage wordt geleverd aan de methodiekontwikkeling voor de historische ecologie. De opgedane kennis kan worden toegepast in de praktijk van natuurbeheer, erfgoedzorg, ruimtelijke planvorming en ontwerp.

Promotoren: prof.dr.ir. Th. Spek (RUG); prof.dr. J. Schaminée (WUR). Co-promotor: dr. A. Jansen (Unie van Bosgroepen)

Projectperiode: 1 januari 2013 t/m 31 december 2016

Informatie: h.smeenge@bosgroepen.nl

-
drs. Willem Vletter

Reconstruction of prehistoric and historic road and path networks in vegetated areas through the application of Airborne Laser Scanning

The main aim of the dissertation is to develop a methodology for the reconstruction of road and path networks based on ALS data. Basic research will be tested in two different case-study areas (Leithagebirge, Austria; Veluwe area, The Netherlands) with different landscape settings on an interdisciplinary basis. Since there has been no research on this topic, the main research question is: What are the possibilities of large scale ALS data for the reconstruction of (pre-) historic road and path networks?

Supervisors: prof.dr. M. Donaeus (University of Vienna); prof.dr.ir. Th. Spek (RUG)

Project period: 2012 - 2015

Information: willem.vletter@univie.ac.at

-
Ing. Gerrit van Oosterom MA

Boerderij en buitenplaats: een vergelijkend onderzoek naar de rol van de boerderij en het agrarisch cultuurlandschap in de ontwikkeling van de buitenplaatscultuur en het buitenplaatslandschap langs de Oude Rijn, Amstel en De Angstel / Het Gein (1550-1850).

Boerderij en buitenplaats worden in het Nederlands onderzoek vrijwel altijd tegenover elkaar gepositioneerd als twee uitersten van een cultureel, sociaal en ruimtelijk speelveld. De verwevenheid en onderlinge afhankelijkheid die er tussen beide wel degelijk was wordt daarbij structureel gemarginaliseerd tot de zeventiende eeuw en gepresenteerd als evolutionair voorstadium op weg naar de ‘echte’ buitenplaats. De premisse van dit PhD-onderzoek is dat hierdoor wordt onderschat hoe complex, veelzijdig, intens en vooral langdurig de relatie tussen beide is geweest en dat de relatie tussen beide fenomenen het best omschreven kan worden als een voortdurend transformerende symbiose; een volwaardige relatie met wederkerige voordelen op economisch, ruimtelijk en sociaal vlak. Het doel van dit promotieonderzoek is om die premisse te testen en daarmee een alternatief verklaringsmodel te ontwikkelen voor de rol die de boerderij en het agrarische cultuurlandschap heeft gespeeld in het ontstaan en de doorontwikkeling van de Nederlandse rivier gebonden buitenplaatscultuur en buitenplaats landschappen tussen 1550 en 1850 in West-Nederland. Aan de hand van drie casestudies worden de verschillen en overeenkomsten in de manier hoe die verwevenheid zich ontwikkelde in beeld gebracht op het lokale schaalniveau van de buitenplaats, de regionale schaal van het buitenplaatslandschap en de (inter)nationale schaal van de buitenplaatscultuur. Zo ontstaat een breder en beter inzicht in de rurale factoren die de ontwikkeling van de Nederlandse buitenplaatscultuur vanuit de Gouden Eeuw tot diep in de negentiende eeuw stuurden.

Promotoren: prof. dr. Y. Kuiper (RUG); prof. dr. ir. Th. Spek (RUG)

Projectperiode: april 2016 – december 2019

Informatie: Gerrit van Oosterom

.
.

Afgeronde promoties

drs. ing. Jeroen Zomer

Landschap, ontginning en waterbeheersing van de kustvenen in Noordoost-Friesland, het Groninger Westerkwartier en Noord-Drenthe tijdens de middeleeuwen

De studie heeft als doel inzicht te krijgen in de middeleeuwse kolonisatie- en ontginningsgeschiedenis van de veengebieden in het Aa en Hunze getijdebekken. Op basis daarvan wordt gewerkt aan een gediversifieerd chronologisch en ruimtelijk veenontginningsmodel waarin meer ruimte is voor ‘afwijkingen’ ten opzicht van bestaande (West-Nederlandse) modellen. Co-adaptatie tussen natuurlijke factoren (natuurlijk landschap, kustdynamiek, maaivelddaling) en cultuurlandschapsvorming speelt daarin een belangrijke rol. In het onderzoek wordt zowel de fysiek landschappelijke overgang van natuur- naar cultuurlandschap als de sociaal maatschappelijk context van de kolonisatie en ontginningen behandeld.

Promotoren: prof.dr.ir. Th. Spek (RUG); prof.dr. J.A. Mol (Universiteit Leiden/Fryske Akademy); prof.dr. G.J. de Langen (RUG)

Promotiedatum: 15 september 2016

Informatie: drs. ing. Jeroen Zomer

Veldwerk bij de kerkheuvel van Oudwoude
Laatst gewijzigd:17 januari 2017 19:26