Skip to ContentSkip to Navigation
Kapteyn Astronomical InstitutePublieksactiviteiten

Blaauw lezing

Poster Blaauwlezing 2017
Poster Blaauwlezing 2017

Ieder jaar organiseert het Kapteyn Instituut de Blaauw lezing. Dit is een lezing voor een algemeen publiek die verzorgd wordt door een internationaal bekende astronoom. Het niveau is zodanig dat ook de geïnteresseerde leek het kan volgen. Dit jaar wordt de Blaauw lezing gehouden op woensdag 11 oktober in de Aula van het Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen, aanvang 20:00 uur.

Blaauw lezing 2017: Dark Forces in the Invisible Universe

Magnetic fields are one of the most crucial components of the Universe. We know that magnetic fields are present everywhere: large-scale fields intersperse the gas in our own Milky Way, and contribute significantly to the turbulent motion of gas between galaxies; magnetic fields affect the evolution of all astrophysical systems – from the vast cosmic web that binds together intergalactic matter over cosmological distances, down to the smallest scales, where they are essential for the onset of star formation. However, in spite of how important magnetic fields are, we know embarrassingly little about them. Magnetic fields are elusive, we cannot see them directly - only the effect of the forces they exert on other things. I will discuss the effect that cosmic magnetic fields have on matter in the Universe, and how we can use new radio telescopes to probe these dark forces in order to understand magnetic fields better, because without understanding magnetic fields, how can you understand the Universe?

Professor Anna Scaife (MPhys Bristol; PhD Cambridge) is head of the Jodrell Bank Interferometry Centre of Excellence at the University of Manchester. She holds a European Research Council Fellowship, which funds her group's work investigating the origin and evolution of large-scale cosmic magnetic fields. In addition, she runs a number of projects in technical radio astronomy research and development as part of the Square Kilometre Array. In 2014, Anna was honoured by the World Economic Forum as one of thirty scientists under the age of 40 selected for their contributions to advancing the frontiers of science, engineering or technology in areas of high societal impact.

Anna Scaife, Blaauw Professor 2017
Anna Scaife, Blaauw Professor 2017

De Blaauw leerstoel en Blaauw lezing

De Blaauw leerstoel en de Blaauw lezing zijn ingesteld in 1997, als deel van een zestal "visiting professorships" in de Faculty of Science and Engineering (voorheen Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen) op initiatief van Prof. Dr. P.C van der Kruit die toen decaan van de faculteit was. Deze mogelijkheid werd destijds gegeven door het College van Bestuur, maar de financiële steun van zowel CvB en FSE zijn inmiddels opgeheven. De Blaauw leerstoel wordt nu gefinancierd uit de Facultaire toelage aan Prof. Dr. P.C. van der Kruit als vernoemd Jacobus C. Kapteyn hoogleraar. De Blaauw hoogleraar wordt geselecteerd door de wetenschappelijke staf van het Kapteyn Instituut middels een advies aan het bestuur van de FSE, die vervolgens de benoeming doet. De Blaauw hoogleraar brengt een periode van (bij voorkeur) twee maanden door aan het Kapteyn Instituut en heeft daar als taak vooral kontakt te hebben met de studenten, promovendi en postdocs. Criteria voor de selectie zijn eminente onderzoeksprestaties en brede kennis van het vakgebied, resulterend in een prominente internationale status in de astronomie en goede didactische kwaliteiten.

De leerstoel is vernoemd naar Prof. A. Blaauw vanwege zijn wetenschappelijke en organisatorische prestaties en zijn belangrijke rol voor de Groningse, Nederlandse en internationale sterrenkunde.

Blaauw hoogleraren

Michael Feast (South-African Astronomical Observatory and University of Cape Town, Zuid-Afrika, 1999)

Rob Kennicutt (Steward Observatory and University of Arizona, USA, 2001)

Martin Harwitt (Cornell University, USA, 2002)

Ken Freeman (Mount Stromlo Observatory and Australian National University, Australië, 2003)

Joe Silk (Oxford University, Engeland, 2004)

Simon  White (Max-Plack-Institut fur Astrophysic, Duitsland, 2005)

Colin Norman (Space Telescope Science Institute and Johns Hopkins University, USA, 2006)

Donald Lynden-Bell (Cambridge University, Engeland, 2007)

Andrea Ferrara (Scuola Normale Superiore, Pisa, Italië, 2008)

Scott Tremaine (Institute for advanced study in Princeton, USA, 2009)

Ron Ekers (Australia Telescope National Facility, CSIRO, Australië, 2010)

Françoise Combes (Paris Observatory, LERMA, Frankrijk, 2011)

Roger Blandford (Kavli Institute for Particle Astrophysics and Cosmology (KIPAC) at SLAC, Stanford University, 2012)

Daniela Calzetti (University of Massachussets, Amhurst, USA, 2013)

Alex Szalay (Johns Hopkins University in Baltimore, USA, 2014)

Mark Krumholz (University of California, Santa Cruz, USA, 2015)

Rosemary Wyse (Johns Hopkins University, Baltimore, USA, 2016)

Professor Adriaan Blaauw

Professor Adriaan Blaauw is geboren in Amsterdam in 1914. Hij studeerde in Leiden en werkte vanaf 1938 in Groningen bij Professor P.J. van Rhijn. In 1945 ging hij terug naar Leiden, maar hij voltooide zijn proefschrift kort daarna hetgeen uitmondde in een promotie bij Professor Van Rhijn aan de RUG in 1946. Zijn proefschrift was getiteld "A study of the Scorpio-Centaurus cluster". Hij werkte in die jaren daarop tweemaal voor langere perioden aan de Yerkes sterrenwacht bij Chicago en nam deel aan de Leidse astronometrie (nauwkeurige positie-metingen van sterren) expedities in Kenya. In 1953 vertrok hij voor een aanstelling als associate professor aan de genoemde Yerkes Observatory en de universiteit van Chicago. In 1957 kwam hij terug naar Groningen om het directeurschap op zich te nemen van het Sterrenkundig Laboratorium "Kapteyn". Dat deed hij voortvarend en hij slaagde erin de enigszins in het slop geraakte Groningse astronomie weer nieuw leven in te blazen en de prominente plaats terug te geven die het onder Kapteyn zelf had gehad.

Professor Blaauw was heel nauw betrokken bij de oprichting van de European Southern Observatory (ESO), dat nu met de grootste optische teleskoop ter wereld op Paranal in Chili een absoluut leidende rol speelt in de sterrenkunde werdelwijd. Van 1970 tot  en met 1975 was hij er Directeur Generaal van. Na afloop van zijn termijn besloot hij naar Leiden te gaan, waar hij tot zijn pensioen in 1981 bleef. In die tijd was hij President van de International Astronomical Union (IAU). Ook leidde hij de definiering van het wetenschappelijke programma voor de uiterst succesvolle astronometrische satelliet Hipparcos. Na zijn pensioen kwam Professor Blaauw terug naar Groningen en was tot zijn overlijden als emeritus hoogleraar verbonden aan het Kapteyn Instituut.

Naast zijn prestigieuze internationale posities is hij gedurende zijn hele carriere onderzoek blijven doen. Zijn professionele vakgebied betreft de studie van de structuur van ons Melkwegstelsel en de vorming van sterren. Zijn belangrijkste bijdragen zijn de verklaring van de oorsprong van sterren die met hoge snelheid bewegen in ons Melkwegstelsel en de beschrijving van stervorming in zogenaamde associaties.

Na zijn emeritaat in 1981 keerde Professor Blaauw terug naar het Kapteyn Instituut in Groningen. In zijn latere jaren schreef hij boeken over de geschiedenis van IAU en ESO, maar ook enkele historische studies over Drentse boerderijen. Ook bleef hij betrokken bij het onderzoek van jonge stergroepen, van "hardlopers" en hun relaties tot pulsars en supernovae, en hield hij een belangrijk aandeel in de wetenschappelijke discussies op het Kapteyn Instituut. Nog in zijn laatste maanden gaf hij vele uitvoerige interviews en voordrachten over de geschiedenis van de Nederlandse en de wereldwijde sterrenkunde. Hij is overleden op 1 December 2010.

Elk jaar wordt de Blaauw-lezing gehouden door een vooraanstaande astronoom.

Laatst gewijzigd:03 oktober 2017 15:11
printOok beschikbaar in het: English