Promovendus: Saluhidin Muhidin
Promotiedatum: 2 mei 2002
Promotores: Prof.dr.ir. F.J. Willekens, Prof. A. Ananta
Titel proefschrift: The population of Indonesia. Regional demographic scenarios using a multiregional method and multiple data sources.
Achtergrond van het onderzoek
Indonesië wordt gekenmerkt door grote regionale verschillen in processen van demografische en sociaal-economische verandering. Een groot aantal factoren bepalen de verschillen in vruchtbaarheid, mortaliteit en migratie (binnenlandse en buitenlandse migratie) en daarmee de bevolkingsdynamiek op het niveau van de regio.Om de effecten van regionale verschillen en van migratiestromen zo goed mogelijk in kaart te brengen, wordt in deze studie gekozen voor een multiregionale benadering.
Twee factoren vormden de aanleiding voor het voorliggende onderzoek. De eerste is de toegenomen betekenis van de regionale dimensie in de ontwikkelingsplanning in Indonesië. Het meest recente beleid van decentralisatie, dat in 2001 werd ingevoerd, benadrukt de regionale dimensie. We mogen aannemen dat een dergelijke focus een significante invloed heeft op de regionale bevolkingsdynamiek. Bovendien wordt de bevolking mobieler. Dat houdt verband met de snelle sociaal-economische en politieke veranderingen in het land, globalisering, verbetering van transport en communicatie, en de groei van migratienetwerken. De tweede reden is methodologisch van aard. In het verleden werden bevolkingsprognoses vervaardigd met behulp van traditionele demografische methoden en modellen die onvoldoende rekening hielden met de interdependentie tussen regios. Bovendien werd veelal beperkt rekening gehouden met regionale verschillen. Verschillen tussen veranderingen in niveaus van vruchtbaarheid, mortaliteit en migratie werden meegenomen, maar veranderingen in leeftijdsprofielen werden meestal buiten beschouwing gelaten. Tenslotte werd voorbij gegaan aan de aard van beschikbare statistische gegevens en de noodzaak van periode-cohort data voor demografische vooruitbereking.
Dit onderzoek beoogt bij te dragen aan de analyse van regionale demografische veranderingen in Indonesië. Gekozen werd voor een multiregionale benadering zoals die werd ontwikkeld door Rogers (1975, 1995). De toepassing van die benadering is mogelijk geworden door de grotere beschikbaarheid van demografische data op regionaal niveau.
Doel van het onderzoek
Het onderzoek beoogt de ontwikkeling van methoden en technieken die optimaal gebruik maken van de beschikbare data en de mogelijkheid bieden gegevens van meerdere databronnen te combineren. De databronnen zijn de volkstelling en surveys. Een betere benutting van de data moet leiden tot betere demografische parameters voor de basisperiode en betere uitspraken over toekomstige ontwikkelingen in de parameters (scenarios).
Het doel van het onderzoek is drieledig. Een eerste doelstelling is de regionale demografische processen in Indonesië in kaart te brengen. De nadruk ligt op de feitelijke bevolkingsdynamiek gedurende de laatste drie decennia en de methoden die werden gebruikt om toekomstige ontwikkelingen te ramen. Een tweede doelstelling is een verbetering van de methodiek van bevolkingsprognose door (i) een multiregionale benadering en (ii) uitgebreide aandacht aan dataproblemen. Sterftecijfers worden bijvoorbeeld niet langer ontleend aan de West Model Life Tables van Coale en Demeny, maar worden geschat op basis van surveys. Toevallige variaties in leeftijdsspecifieke gegevens worden uitgeschakeld door leeftijdsprofielen te beschrijven aan de hand van parametrische modellen. Een derde doelstelling is een vooruitberekening van de bevolking en een vergelijking van de traditionele benadering van bevolkingsprojectie met de multiregionale benadering. De vooruitberekening is gebaseerd op aannames t.a.v. toekomstige ontwikkelingen in vruchtbaarheid, mortaliteit en migratie.
Demografische veranderingen in Indonesië
Indonesië doorloopt de laatste fasen van de demografische transitie. De epidemiologische transitie (mortaliteit) startte in de jaren vijftig terwijl het begin van de vruchtbaarheidstransitie wordt gesitueerd in de jaren zeventig. In de jaren negentig nam de mobiliteit toe, vooral de internationale migratie. Er bestaan echter grote regionale verschillen in de positie die bereikt is in de demografische transitie. In sommige gebieden is de vruchtbaarheid beneden het vervangingsniveau. Bijvoorbeeld, het totaal vruchtbaarheidscijfer (TFR) is 1.9 in Yogyakarta, 2.0 in Jakarta en 2.1 in Bali. De regionale verschillen in de daling van de zuigelingensterfte zijn ook aanzienlijk. In de periode 1967-97 daalde de zuigelingensterfte (IMR) in Jakarta met 80 procent, terwijl de IMR in West Nusa Tenggara met 50 procent daalde. In de periode 1965-95 was het migratiesaldo negatief in gebieden zoals Noord en West Sumatra, Centraal en Oost Java, Bali, West Nusa Tenggara, en Noord en Zuid Sulawesi. Java is van oudsher de attractiepool voor de rest van Indonesië.
Voor lange tijd was en is vruchtbaarheid het zwaartepunt van demografische onderzoek in Indonesië. De Indonesian Demographic and Health Survey (IDHS) vormt een belangrijke bron van data. De IDHS verzamelde gegevens over vruchtbaarheidsgeschiedenissen van vrouwen. Het vruchtbaarheidsniveau en het leeftijdsprofiel van de vruchtbaarheid kunnen direct uit de IDHS worden geschat. Hoofstuk 7 illustreert de methode.
Het sterfte-onderzoek betreft vooral de zuigelingen- en kindersterfte. Gegevens over sterfte onder volwassenen ontbreken veelal. Daarom werd in Indonesië sterfte onder volwassenen op een indirecte manier geschat, namelijk door toepassing van Model Life Tables, en met name de West Life Table van Coale en Demeny. Enkele recente databronnen, zoals de Social and Economic Survey, SUSENAS en de Indonesian Family Life Survey [IFLS], bieden informatie over sterfte onder volwassenen. Die data bieden de mogelijkheid voor de schatting van leeftijdsspecifieke sterftecijfers voor Indonesië en de regios. In deze studie wordt die mogelijkheid benut.
Statistische gegevens over migratie zijn beperkt. De volkstelling en surveys vormen de voornaamste bronnen. Zij geven informatie over de woonplaats op twee momenten, het moment van de volkstelling of survey en een eerder moment, bijvoorbeeld vijf jaar eerder. Dit type data wordt aangeduid als status data.
Gegeven de beschikbaarheid van data is het niet verwonderlijk dat in Indonesië de bevolkingsprognoses vooral aandacht besteedden aan veronderstellingen (scenarios) op het terrein van vruchtbaarheid en zuigelingensterfte. Aan migratie, en met name internationale migratie, werd weinig aandacht besteed.
Methodiek van bevolkingsprognose
Hoofstuk 3 van dit boek beschreef de ontwikkeling van de bevolkingsprognose in Indonesië. Sedert de jaren zestig verschenen prognoses van instellingen zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek, het Demografisch Instituut van de Universiteit van Indonesië en het Population Studies Centre van de Universiteit van Gadjah Mada. Bevolkingsprognoses waren immers nodig voor de sociaal-economische planning. De meeste prognoses maakten gebruik van conventionele demografische technieken en besteedden weinig aandacht aan de ruimtelijke spreiding van de bevolking. Aan een typologie van data werd ook voorbijgegaan met als gevolg dat de methoden voor de schatting van demografische parameters niet altijd goed aansloten bij de typen data. Er werd bijvoorbeeld veel met periode data gewerkt, daar waar de vooruitberekening periode-cohort data vereist.
In dit boek worden vijf bijdragen geleverd aan de methode van bevolkingsprognose in Indonesië.
Ten eerste, verscheidene typen data worden onderscheiden, zoals statusdata en gebeurtenisdata. Het proces van dataverzameling (‘observation plan’) bepaalt of meetproblemen optreden en bijkomende bewerkingen nodig zijn in de voorbereiding van de input data voor de bevolkingsprognose.
Ten tweede, gegevens van verschillende databronnen worden gecombineerd en aangepaste schattingsmethoden worden toegepast. Bijvoorbeeld, sterftecijfers worden geschat op basis van gegevens van de IDHS en van de Social and Economic Survey. De laatste survey bevat informatie over sterfte in de voorbije 12 maanden onder leden van het huishouden.
Ten derde, modellen worden ontwikkeld voor leeftijdsprofielen van vruchtbaarheid, sterfte en migratie. In de demografie vormt de techniek van ‘model schedules’ een belangrijke methode om toevallige afwijkingen in leeftijdsprofielen te verwijderen waardoor een regelmatig patroon ontstaat.
Ten vierde, ‘model schedules’ worden toegepast in de bevolkingsprognose. Veranderingen in het leeftijdsprofiel van vruchtbaarheid, sterfte en migratie worden vertaald in veranderingen in de parameters van de ‘model schedules’. Door scenarios te formuleren in termen van die parameters kan niet alleen efficienter worden omgegaan met het datamateriaal, maar kunnen tevens vaste patronen in leeftijdsprofielen ook in de toekomst worden vastgehouden.
Ten vijfde, migratie wordt volledig geïntegreerd in de bevolkingsprognose door middel van een multiregionaal model. Twee modellen worden toegepast. Het eerste is de multiregionale overlevingstafel. Dat model biedt informatie over het aantal jaren dat personen gemiddeld in de verschillende regios wonen. De levensverwachting wordt opgesplitst naar woonplaats. De meeste Indonesiërs brengen het grootste deel van hun leven door in hun geboorteplaats. Het tweede model is het vooruitberekenings-model dat het toekomstige verloop van de bevolking raamt naar leeftijd, geslacht en woonplaats (regio).
Besluit
Deze studie beoogde bij te dragen aan een beter inzicht in de regionale bevolkingsdynamiek in Indonesië. De veranderingen in de voorbije drie decennia op het terrein van de vruchtbaarheid, de mortaliteit en de migratie werden aan een grondige analyse onderworpen, waarbij meerdere databronnen werden gebruikt. Op basis van de analyse konden veranderingen getypeerd worden en gescheiden van datgene wat weinig of niet veranderde (continuiteit). Dat inzicht vormde de basis voor de beschrijving van plausibele toekomstige ontwikkelingen (scenarios). Het multiregionale prognosemodel raamde vervolgens de effecten van de veronderstelde ontwikkelingen in vruchtbaarheid, mortaliteit en migratie op de omvang, leeftijdsstructuur en ruimtelijke spreiding van de bevolking. Die informatie is van belang voor het ontwikkelingsbeleid.
