De economische en sociale geschiedenis (ESG) richt zich op de maatschappelijke ontwikkelingen in het verleden. Het vak bestrijkt in het bijzonder de economische ontwikkeling, de sociale veranderingsprocessen en de demografische ontwikkeling. Daarnaast is er ook aandacht voor de invloed van geografische en ecologische factoren op het handelen van de mens. ESG heeft een theoretische en kwantitatieve inslag: het vak heeft veel ontleend aan de theorieën van de economie, de sociologie, de antropologie en de demografie. Lange termijn ontwikkelingen en structuren vormen een belangrijke invalshoek voor ESG,maar die kunnen onderzocht worden vanuit kleine afgebakende onderwerpen.
De sectie ESG is verbonden aan de landelijke onderzoekschool N.W. Posthumus die alle onderzoekers omvat die op het vakgebied werkzaam zijn. De onderzoeksschool is via het netwerk ESTER verbonden met andere Europese universitaire instituten die actief zijn op het vakgebied. Ook bilaterale samenwerking is van belang. Zo voerde de sectie met een aantal Russische universitaire onderzoeksgroepen een vergelijkend demografisch onderzoek uit. ESG onderhoudt ook nauwe banden met de Leerstoelgroep Agrarische Geschiedenis van de Wageningen University . Verder is het Nederlands Agronomisch Historisch Instituut (NAHI) met vestigingen in Groningen en Wageningen gelieerd aan de sectie.
De staf doet onderzoek op een groot aantal deelthema’s. Zo is er aandacht voor regionale geschiedenis, milieugeschiedenis, geschiedenis van stad en platteland, niet-westerse geschiedenis, demografische geschiedenis, geschiedenis van globalisering, anthropometrische geschiedenis, geschiedenis van voeding en gezondheid etc. De meeste van die thema’s komen ter sprake op de ‘staf-studenten colloquia’. Op deze sectiebijeenkomsten houden studenten en docenten korte inleidingen over hun scriptieonderwerp of onderzoeksopzet en kunnen de aanwezigen vragen stellen en discussiëren. Bovendien presenteren stafleden hun onderzoek op allerlei internationale conferenties zoals de International Economic History Association en European Social Science History Conference
. Ook op bijeenkomsten van het Posthumusinstituut levert de Groningse ESG-staf een belangrijke bijdrage.
