Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsWie zijn wij?Ontdek GroningenAcademiegebouw

Carillon

Wie door een Nederlandse stad wandelt of fiets, merkt het niet bewust op. Toch maakt het onlosmakelijk deel uit van de stad en de sfeer die daar heerst: de carillonmuziek die zich vermengt met andere stadsgeluiden. Sinds 1996 kan men rond het Academiegebouw in Groningen de klanken van een carillon horen op het hele en halve uur middels het automatisch spel of wekelijks op de dinsdag door beiaardier Auke de Boer en verder bij speciale gelegenheden.

Geschiedenis van het carillon

Ter gelegenheid van zijn honderdjarig bestaan besloot in 1994 het Representatiefonds van de Rijksuniversiteit Groningen de universiteit een majeurcarillon aan te bieden ter plaatsing in de toren van het Academiegebouw. Op 28 februari 1996 werd het instrument ingewijd met een bespeling door Mr. Romke de Waard, broer van prof. Dr. H. de Waard, destijds voorzitter van het Representatiefonds.

Majeur klokken

Het is het enige hand bespeelbare carillon met zgn. majeur klokken in Nederland. Deze nieuwe klokken werden ontwikkeld door Dr. André Lehr (Asten) en Dr. A.J.G. Schoofs (TU Eindhoven) en gegoten door de Koninklijke Eijsbouts in Asten. Bij deze klokken is het interval tussen slagtoon en de opvolgende boventoon een grote terts in plaats van de gebruikelijk kleine terts. Deze ontwikkeling is gerealiseerd door gebruik te maken van een computerprogramma waarin het verband tussen klokvorm en hoogte van de (boven) tonen kon worden vastgelegd. Dat deze nieuwe klankkleur door een wetenschappelijke ontwikkeling mogelijk was geworden, betekende voor de voorzitter van het fonds, de natuurkundige Prof. Dr. H. de Waard een extra aanleiding om de beiaard met majeurklokken uit te voeren.

Automatisch carillon

De klokken van het carillon kunnen op twee manieren tot klinken worden gebracht. Allereerst door de beiaardier middels het zgn. stokkenklavier, zoals dat gebeurt op de wekelijkse bespeling op de donderdag. Dit stokkenklavier heeft een dubbele rij stokken, die zijn gerangschikt op de manier van de witte en zwarte toetsen van een piano. Deze ‘stoktoetsen’ zijn met een draden-tuimelaarstelsel verbonden met de klepels aan de binnenzijde van de klok. De aanslag door de beiaardier bepaalt de klanksterkte, de dynamiek. Eigenlijk kan men zeggen dat een carillon een ‘toren-piano’ is met klokken in plaats van snaren.

Bij het automatisch carillon worden de klokken door middel van electromagnetische hamers aan de buitenzijde van de klok aangeslagen, maar differentiatie in geluidssterkte is niet mogelijk. De hamers worden aangestuurd door een computer, die door de beiaardier wordt geprogrammeerd. De melodieën worden op eproms opgeslagen en inmiddels is er een melodielijst van ca. 200 melodieën beschikbaar.

Elk half uur laat dit spel een korte melodie gevolgd door de uurslag horen. Deze melodie van doorgaans 10 tot 45 seconden kan een fragment uit een lied of muziekwerk zijn. Het programma hiervan wordt bepaald door het jaargetijde, de nationale, regionale of christelijke feestdagen en uiteraard gebeurtenissen of activiteiten op de universiteit.

Onlangs heeft componist en graficus Joop Visser een unieke serie van 24 melo-ritmische patronen voor een dagprogramma gemaakt.

Grote Terts-beiaarden in binnen- en buitenland

Plaats

land

anno

aantal

hand/aut

Basis

locatie

Waalwijk

NL

1986

23

A

C3

Gemeentehuis

Loosduinen

NL

1986

14

A

F3

Centrum Plein

Leeuwarden

NL

1986

18

A

G2

FBTO-gebouw

Heythuysen

NL

1987

25

A

G2

Gemeentehuis

Houten

NL

1987

25

A

G2

Gemeentehuis

Uithoorn

NL

1987

12

A

F3

Boutique Peeters

Haaksbergen

NL

1987

18

A

G3

Gemeentehuis

Samarai

D

1987

12

A

Bes 2

H. Mariakerk

Norderstedt

D

1988

24

H

G2

Gemeentehuis

Nieuwerkerk a/d Ijssel

NL

1988

18

A

gr

Gemeentehuis

Deinze

B

1988

37

H/A

G1

O.L. Vrouwe Toren

Brisbaine

AUS

1988

9

A

F1

Bond Universiteit

Garden Grove CA

USA

1988

52

H/A

C1

Crystal Cathedral

Lissewegen

B

1989

18

A

Gis2

Maria Visitatie Kerk

Mexico City

MEX

1989

38

A

G1

Basiliek

Alkemade

NL

1990

25

A

G2

Gemeentehuis

Vries

NL

1992

18

A

C3

Stichting De Brink

Groningen

NL

1996

25

H/A

C2

Academietoren RUG

Laatst gewijzigd:01 juli 2013 14:26
printOok beschikbaar in het: English