Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsWie zijn wij?

De geschiedenis van de universiteit

De Rijksuniversiteit Groningen heeft een rijke academische traditie die teruggaat tot 1614. Daarmee is ‘Groningen’ na Leiden de oudste universiteit van het land. In de 400 jaar van haar bestaan heeft de RUG veel talenten voortgebracht van heel verschillende aard. Onder hen zijn twee Nobelprijswinnaars, de eerste vrouwelijke student en de eerste vrouwelijke lector in Nederland, de eerste Nederlandse ruimtevaarder en de eerste president van de Europese bank. Zij delen hun academische wortels met ongeveer 100.000 anderen die als student, docent of wetenschapper waren verbonden aan de RUG.

Een snelle groei

Ubbo Emmius, de eerste Rector Magnificus
Ubbo Emmius, de eerste Rector Magnificus

De jonge Groningse universiteit was in de zeventiende eeuw al bij uitstek een internationale gemeenschap. Ongeveer de helft van de studenten en docenten kwam uit het buitenland. Zo was de eerste rector magnificus, Ubbo Emmius, Duits. Tegelijkertijd was de band tussen universiteit en stad en regio ook toen al zeer hecht. De oprichting van de universiteit – toen nog hogeschool – was een initiatief van de Statenvergadering van Stad en Ommelanden. Er werd onderwijs gegeven in vier faculteiten: Godgeleerdheid, Rechten, Geneeskunde en Filosofie. De eerste 75 jaren van haar bestaan ging het de universiteit voor de wind met een instroom van ongeveer honderd studenten per jaar.

Door theologische meningsverschillen, een moeizame relatie met de Staten en politieke perikelen - onder meer de belegering van de stad door ‘Bommen Berend’ in 1672 - stagneerde de ontwikkeling van de universiteit aan het eind van de zeventiende en in de achttiende eeuw. Er stonden gemiddeld twee- à driehonderd studenten ingeschreven. Wetenschappelijk lichtpunt in de tweede helft van de 18e eeuw was echter Petrus Camper. Als anatoom, veepestbestrijder en oprichter van de eerste chirurgische polikliniek was hij beroemd tot ver buiten de stadsgrenzen.

Van Rijkshogeschool naar Rijksuniversiteit

Academiegebouw in 1850
Academiegebouw in 1850

In de negentiende eeuw wisselden kansen en bedreigingen elkaar af. De erkenning als rijkshogeschool in 1815 – samen met Leiden en Utrecht – werd gevolgd door discussies over opheffing. De situatie verbeterde ingrijpend met de bouw van een nieuw Academiegebouw in 1850, een gebouw dat grotendeels werd gefinancierd door de Groningse bevolking. Dat maakte de brand, die dit gebouw in 1906 volledig verwoestte, extra dramatisch.

De Wet op het Hoger Onderwijs in 1876 had de positie van de universiteit inmiddels ingrijpend verbeterd. De universiteit kreeg de naam Rijksuniversiteit Groningen, er werd behalve in het Latijn ook in het Nederlands gedoceerd en de universiteit kreeg naast een onderwijs- nu ook een onderzoekstaak. De basis voor de huidige research-universiteit werd gelegd.

De eerste decennia van de 20e eeuw ontwikkelde de RUG zich voortvarend. Het aantal faculteiten en opleidingen groeide gestaag, het aantal studenten explosief. Bij het 300-jarig bestaan in 1914 stonden 611 studenten ingeschreven; in 1924 waren dat er al 1000. Na een terugval in de crisisjaren en met name de Tweede Wereldoorlog groeide het studentental vanaf 1945 in hoog tempo tot 20.000 in 1994. Eind 2008 waren er ruim 25.000 studenten aan de RUG verbonden onder wie steeds meer van buitenlandse herkomst. En in navolging van de eerste rector magnificus groeit ook het aantal Duitse studenten en onderzoekers de laatste jaren sterk.

Meer informatie

  • Uitgebreide informatie over de geschiedenis van de universiteit en Groningen als universiteitsstad kunt u vinden op de website van het Universiteitsmuseum.
  • Ook vindt u op de website van het Universiteitsmuseum een lijst met prominente hoogleraren, waaronder de eerste rector Ubbo Emmius en nobelprijswinnaar Frits Zernike.
  • De Bernoulliborg, het Kapteyn Instituut, de Offerhauszaal, het Van Swinderen Huys – allen zijn ze vernoemd naar oud-rectoren magnifici van de RUG. Nieuwsgierig naar de andere rectoren in de periode tussen Ubbo Emmius en Elmer Sterken? Bekijk dan het overzicht van alle voormalige rectoren magnifici.
  • Bent u benieuwd naar de achtergrond van het wapen van de universiteit? U vindt het op de pagina over de geschiedenis van het universiteitswapen.

Unifocus videomagazine over de geschiedenis van de RUG

  • Ubbo Emmius (1547-1625), eerste Rector Magnificus van de Academie in Groningen en hoogleraar Grieks en Geschiedenis, heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de oprichting van de Rijksuniversiteit (destijds de Academie geheten).
  • Jean Barbeyrac (1674-1744), hoogleraar publiek en privaat recht, heeft veel bijgedragen aan het vertalen, ordenen en becommentariëren van natuurrechtelijke teksten uit de 17de en 18de eeuw.
  • Petrus Camper (1722-1789), geneeskundige in de tijd van de verlichting, heeft een significante bijdrage geleverd aan het verbeteren van de gezondheidszorg in Nederland.
  • Petrus Driessen (1753-1828), hoogleraar in de scheikunde, initiator van de zelfstandige scheikunde in Nederland.
  • Jacobus Cornelius Kapteyn (1851-1922), hoogleraar in de astronomie, deed baanbrekend onderzoek voor het in kaart brengen van het Melkwegstelsel.
  • Aletta Jacobs (1854-1929), de beroemste vertegenwoordigster van de eerste feministische golf in Nederland, eerste vrouwelijke student en eerste vrouw die promoveerde en arts werd.
  • Gerard Heymans (1857-1930), hoogleraar wijsbegeerte en zielkunde, grondlegger van de psychologie in Nederland.
  • Leendert Daniel Eerland (1897-1977), hoogleraar heelkunde, zorgde dat Groningen zich specialiseerde en zijn kennis verhoogde binnen de heelkunde, en voor de bundeling van therapie en diagnostiek.
  • Anda Kerkhoven (1919-1945), RUG-studente en verzetsstrijdster in de Tweede Wereldoorlog.
  • Het symbool van de keizerlijke universiteit, over de universiteit ten tijde van de Franse overheersing
Laatst gewijzigd:19 september 2017 15:53
printOok beschikbaar in het: English