Zwarte Gaten: extreme zwaartekracht
accretieschijf
De schijf rondom een zwart gat waarin gas terecht komt voordat het opgeslokt wordt. Wrijving en magnetische velden in de schijf zorgen voor verhitting van het gas wat soms resulteert in waarneembare röntgenstraling.
De schijf rondom een zwart gat waarin gas terecht komt voordat het opgeslokt wordt. Wrijving en magnetische velden in de schijf zorgen voor verhitting van het gas wat soms resulteert in waarneembare röntgenstraling.
actief zwart gat
Een zwart gat dat grote hoeveelheden materie consumeert en daarbij heldere röntgenstraling en radiostraling produceert.
Een zwart gat dat grote hoeveelheden materie consumeert en daarbij heldere röntgenstraling en radiostraling produceert.
algemene relativiteitstheorie
De theorie ontwikkeld door Albert Einstein waarin de zwaartekracht beschreven wordt door kromming van de vierdimensionale ruimte-tijd van het heelal.
De theorie ontwikkeld door Albert Einstein waarin de zwaartekracht beschreven wordt door kromming van de vierdimensionale ruimte-tijd van het heelal.
Andromeda- stelsel (sterrenstelsel)
Een nabij sterrenstelsel; het dichtstbijzijnde stelsel dat wat grootte en vorm vergelijkbaar is met onze eigen Melkweg.
Een nabij sterrenstelsel; het dichtstbijzijnde stelsel dat wat grootte en vorm vergelijkbaar is met onze eigen Melkweg.
Chandra X-ray satelliet
Een krachtige röntgentelescoop in een baan om de aarde. De satelliet is vernoemd naar de sterrenkundige en Nobelprijswinnaar Subrahmanyan Chandrasekhar (1910-1995).
Een krachtige röntgentelescoop in een baan om de aarde. De satelliet is vernoemd naar de sterrenkundige en Nobelprijswinnaar Subrahmanyan Chandrasekhar (1910-1995).
dubbelster (systeem)
Een systeem bestaande uit twee sterren die om elkaar heen draaien, bijeengehouden door hun onderling aantrekkende zwaartekracht.
Een systeem bestaande uit twee sterren die om elkaar heen draaien, bijeengehouden door hun onderling aantrekkende zwaartekracht.
elektromagnetische straling
De technische term voor licht, dat bestaat uit een golfbeweging van de elektrische en magnetische velden in de ruimte. Hieronder vallen onder andere, radiostraling, infraroodstraling, zichtbaar licht en röntgenstraling. Elk van deze soorten straling wordt gekenmerkt door een verschillende golflengte.
De technische term voor licht, dat bestaat uit een golfbeweging van de elektrische en magnetische velden in de ruimte. Hieronder vallen onder andere, radiostraling, infraroodstraling, zichtbaar licht en röntgenstraling. Elk van deze soorten straling wordt gekenmerkt door een verschillende golflengte.
elektron
Een negatief geladen elementair deeltje; het is één van de bestanddelen van een atoom.
Een negatief geladen elementair deeltje; het is één van de bestanddelen van een atoom.
elliptisch sterrenstelsel
Een sterrenstelsel dat geen spiraalarmen vertoont en waarin de sterren ovaalvormig verdeeld zijn.
Een sterrenstelsel dat geen spiraalarmen vertoont en waarin de sterren ovaalvormig verdeeld zijn.
ergosfeer
Het gebied rondom een draaiend zwart gat waarbinnen je gedwongen wordt rond te draaien in dezelfde richting als het zwarte gat, maar waaruit je nog wel kunt ontsnappen.
Het gebied rondom een draaiend zwart gat waarbinnen je gedwongen wordt rond te draaien in dezelfde richting als het zwarte gat, maar waaruit je nog wel kunt ontsnappen.
golflengte
De afstand tussen twee opeenvolgende golftoppen in een golfverschijnsel zoals elektromagnetische straling. De verschillende golflengten van zichtbaar licht worden door het menselijk oog als verschillende kleuren waargenomen.
De afstand tussen twee opeenvolgende golftoppen in een golfverschijnsel zoals elektromagnetische straling. De verschillende golflengten van zichtbaar licht worden door het menselijk oog als verschillende kleuren waargenomen.
Hawking straling
De kleine hoeveelheid straling die ontstaat door quantummechanische processen, die zorgt dat zwarte gaten heel langzaam verdampen. Vernoemd naar de natuurkundige Stephen Hawking (1942- ).
De kleine hoeveelheid straling die ontstaat door quantummechanische processen, die zorgt dat zwarte gaten heel langzaam verdampen. Vernoemd naar de natuurkundige Stephen Hawking (1942- ).
helium
Het op één na lichtste scheikundige element, na waterstof. Een helium atoom bestaat uit twee protonen, twee neutronen en twee elektronen. Het is gasvormig bij kamertemperatuur en wordt gebruikt om bijvoorbeeld ballonnen te laten zweven.
Het op één na lichtste scheikundige element, na waterstof. Een helium atoom bestaat uit twee protonen, twee neutronen en twee elektronen. Het is gasvormig bij kamertemperatuur en wordt gebruikt om bijvoorbeeld ballonnen te laten zweven.
Hubble ruimtetelescoop
Een krachtige telescoop voor zichtbaar licht die zich in een baan om de aarde bevindt. De telescoop is vernoemd naar de sterrenkundige Edwin Hubble (1889-1953).
Een krachtige telescoop voor zichtbaar licht die zich in een baan om de aarde bevindt. De telescoop is vernoemd naar de sterrenkundige Edwin Hubble (1889-1953).
infraroodstraling
Elektromagnetische straling met een golflengte tussen die van zichtbaar licht en radiostraling in. In ons dagelijks bestaan komen wij infraroodstraling tegen in bijvoorbeeld hittelampen, nachtkijkers en afstandbedieningen.
Elektromagnetische straling met een golflengte tussen die van zichtbaar licht en radiostraling in. In ons dagelijks bestaan komen wij infraroodstraling tegen in bijvoorbeeld hittelampen, nachtkijkers en afstandbedieningen.
kernfusie
Het proces waarbij twee atoomkernen samensmelten en zo een zwaardere kern vormen. De energie die sterren uitzenden wordt opgewekt door kernfusie.
Het proces waarbij twee atoomkernen samensmelten en zo een zwaardere kern vormen. De energie die sterren uitzenden wordt opgewekt door kernfusie.
lichtjaar
Één lichtjaar is de afstand die het licht gedurende 1 jaar aflegt in vacuüm en komt overeen met bijna 9,5 biljoen kilometer. De eenheden lichtuur, lichtminuut en lichtseconde zijn op dezelfde manier gedefinieerd.
Één lichtjaar is de afstand die het licht gedurende 1 jaar aflegt in vacuüm en komt overeen met bijna 9,5 biljoen kilometer. De eenheden lichtuur, lichtminuut en lichtseconde zijn op dezelfde manier gedefinieerd.
lichtsnelheid
De snelheid van licht in vacuüm, ongeveer 300 duizend kilometer per seconde.
De snelheid van licht in vacuüm, ongeveer 300 duizend kilometer per seconde.
Melkweg
Het spiraalvormig sterrenstelsel waarin ons zonnestelsel zich bevindt en dat zichtbaar is als een lichtgevende band aan de hemel.
Het spiraalvormig sterrenstelsel waarin ons zonnestelsel zich bevindt en dat zichtbaar is als een lichtgevende band aan de hemel.
neutronenster
Een voorwerp dat geheel is opgebouwd uit neutronen (neutraal geladen elementaire deeltjes). Het object heeft een diameter van iets meer dan 16 kilometer maar een massa die iets groter is dan die van de zon. Een neutronenster ontstaat als een ster van gemiddelde massa sterft in een supernova explosie.
Een voorwerp dat geheel is opgebouwd uit neutronen (neutraal geladen elementaire deeltjes). Het object heeft een diameter van iets meer dan 16 kilometer maar een massa die iets groter is dan die van de zon. Een neutronenster ontstaat als een ster van gemiddelde massa sterft in een supernova explosie.
planeet
Een groot bolvormig object in een baan om een ster, dat niet zwaar genoeg is om zelf een ster te zijn.
Een groot bolvormig object in een baan om een ster, dat niet zwaar genoeg is om zelf een ster te zijn.
planetaire nevel
De oplichtende buitengelegen gaslagen van een lichtgewicht ster in de laatste fase van zijn bestaan, die eerder weggeslingerd werden door de ster. Door een kleine telescoop lijkt de nevel op een planeet, maar verder bestaat er geen verband met planeten.
De oplichtende buitengelegen gaslagen van een lichtgewicht ster in de laatste fase van zijn bestaan, die eerder weggeslingerd werden door de ster. Door een kleine telescoop lijkt de nevel op een planeet, maar verder bestaat er geen verband met planeten.
pulsar
Een sneldraaiende neutronenster die een heldere bundel straling uitzendt vanuit haar magnetische polen. De naamgeving is afgeleid van het feit dat de ster lijkt te pulseren elke keer als de stralingsbundel langs ons zwiept (pulsar is een afkorting van 'pulsating star').
Een sneldraaiende neutronenster die een heldere bundel straling uitzendt vanuit haar magnetische polen. De naamgeving is afgeleid van het feit dat de ster lijkt te pulseren elke keer als de stralingsbundel langs ons zwiept (pulsar is een afkorting van 'pulsating star').
quantum mechanica (quantum theorie)
De natuurkundige theorie die het gedrag van materie op de kleinste afstandschalen beschrijft.
De natuurkundige theorie die het gedrag van materie op de kleinste afstandschalen beschrijft.
quantum zwaartekracht
Een natuurkundige theorie, die nog ontdekt moet worden, die zowel de zwaartekracht als de quantum mechanica omvat. Hiermee zou dan het gedrag van materie op zowel de grootste als de kleinste afstandschalen correct beschreven worden.
Een natuurkundige theorie, die nog ontdekt moet worden, die zowel de zwaartekracht als de quantum mechanica omvat. Hiermee zou dan het gedrag van materie op zowel de grootste als de kleinste afstandschalen correct beschreven worden.
quasar
Een actief superzwaar zwart gat dat zoveel energie voortbrengt dat het alle sterren in zijn sterrenstelsel overstraalt. De naam is ontleend aan het feit dat het voorwerp op een ster lijkt op foto's van de nachtelijke hemel (quasar staat voor 'quasi-stellar object')
Een actief superzwaar zwart gat dat zoveel energie voortbrengt dat het alle sterren in zijn sterrenstelsel overstraalt. De naam is ontleend aan het feit dat het voorwerp op een ster lijkt op foto's van de nachtelijke hemel (quasar staat voor 'quasi-stellar object')
radiostraling
Elektromagnetische straling met een veel langere golflengte dan zichtbaar licht. In ons dagelijks bestaan komen wij radiostraling bijvoorbeeld tegen in communicatie apparatuur zoals radio's en mobiele telefoons.
Elektromagnetische straling met een veel langere golflengte dan zichtbaar licht. In ons dagelijks bestaan komen wij radiostraling bijvoorbeeld tegen in communicatie apparatuur zoals radio's en mobiele telefoons.
rode reus
Een ster die in de laatste fase van zijn bestaan is opgezwollen en heel groot en helder is geworden. De buitenste gaslagen zijn koel (voor een ster) zodat de ster een rode kleur heeft.
Een ster die in de laatste fase van zijn bestaan is opgezwollen en heel groot en helder is geworden. De buitenste gaslagen zijn koel (voor een ster) zodat de ster een rode kleur heeft.
röntgen dubbelster
Een dubbelster systeem waarbij een gewone ster om een sterrenoverblijfsel draait. Het sterrenoverblijfsel slokt materie op van de gewone ster waarbij röntgenstraling vrijkomt.
Een dubbelster systeem waarbij een gewone ster om een sterrenoverblijfsel draait. Het sterrenoverblijfsel slokt materie op van de gewone ster waarbij röntgenstraling vrijkomt.
röntgenstraling
Elektromagnetische straling waarvan de golflengte veel kleiner is en de energie veel groter is dan van zichtbaar licht. In ons dagelijks bestaan komen wij röntgenstraling bijvoorbeeld tegen in de geneeskunde en bij veiligheidscontroles.
Elektromagnetische straling waarvan de golflengte veel kleiner is en de energie veel groter is dan van zichtbaar licht. In ons dagelijks bestaan komen wij röntgenstraling bijvoorbeeld tegen in de geneeskunde en bij veiligheidscontroles.
singulariteit
Een gebied met een oneindig klein volume en een oneindig hoge dichtheid waarin zich alle materie van een zwart gat bevindt. In een zwart gat dat niet roteert is het één enkel punt en in een roterend zwart gat heeft het de vorm van een ring.
Een gebied met een oneindig klein volume en een oneindig hoge dichtheid waarin zich alle materie van een zwart gat bevindt. In een zwart gat dat niet roteert is het één enkel punt en in een roterend zwart gat heeft het de vorm van een ring.
slapend zwart gat
Een zwart gat dat nauwelijks energie produceert (zoals heldere röntgenstraling en radiostraling) als bijproduct van de consumptie van omliggende materie.
Een zwart gat dat nauwelijks energie produceert (zoals heldere röntgenstraling en radiostraling) als bijproduct van de consumptie van omliggende materie.
spectrum
De opsplitsing van licht (en elektromagnetische straling in het algemeen) in de golflengten waaruit het is opgebouwd. Een regenboog toont bijvoorbeeld het spectrum voor het zichtbare licht van de zon.
De opsplitsing van licht (en elektromagnetische straling in het algemeen) in de golflengten waaruit het is opgebouwd. Een regenboog toont bijvoorbeeld het spectrum voor het zichtbare licht van de zon.
spin
De mate van rotatie van een zwart gat
De mate van rotatie van een zwart gat
spiraalvormig sterrenstelsel
Een sterrenstelsel dat de vorm heeft van een platte, ronde schijf waarin de sterren een spiraalvormige verdeling hebben.
Een sterrenstelsel dat de vorm heeft van een platte, ronde schijf waarin de sterren een spiraalvormige verdeling hebben.
statische limiet
De buitengrens van het gebied rond een roterend zwart gat dat de ergosfeer genoemd wordt.
De buitengrens van het gebied rond een roterend zwart gat dat de ergosfeer genoemd wordt.
stellair zwart gat
Een zwart gat, dat ontstaat wanneer een zware ster sterft in een supernova explosie en dat een iets grotere massa dan onze zon heeft.
Een zwart gat, dat ontstaat wanneer een zware ster sterft in een supernova explosie en dat een iets grotere massa dan onze zon heeft.
ster
Een object dat geheel uit gas bestaat en helder schijnt als gevolg van kernfusie in zijn binnenste.
Een object dat geheel uit gas bestaat en helder schijnt als gevolg van kernfusie in zijn binnenste.
sterrenoverblijfsel
Het compacte voorwerp dat overblijft na de dood van een ster. Dit kan een witte dwerg, neutronenster of een zwart gat zijn.
Het compacte voorwerp dat overblijft na de dood van een ster. Dit kan een witte dwerg, neutronenster of een zwart gat zijn.
sterrenstelsel
Een groep van een miljoen tot duizend miljard sterren die bijeen blijven onder invloed van hun onderlinge aantrekking door de zwaartekracht.
Een groep van een miljoen tot duizend miljard sterren die bijeen blijven onder invloed van hun onderlinge aantrekking door de zwaartekracht.
stof
Kleine deeltjes materie die zich bevinden tussen de sterren. Zij zijn vergelijkbaar met zandkorrels, maar met afmetingen die gewoonlijk niet meer bedragen dan een miljoenste van een centimeter (vergelijkbaar met de afmetingen van de deeltjes in sigarettenrook).
Kleine deeltjes materie die zich bevinden tussen de sterren. Zij zijn vergelijkbaar met zandkorrels, maar met afmetingen die gewoonlijk niet meer bedragen dan een miljoenste van een centimeter (vergelijkbaar met de afmetingen van de deeltjes in sigarettenrook).
straalstroom ('jet')
Een stroom van deeltjes die soms uitgezonden en versneld wordt langs de rotatie as van een draaiend zwart gat. Krachtige telescopen kunnen de radiostraling waarnemen die wordt uitgezonden door deze deeltjes.
Een stroom van deeltjes die soms uitgezonden en versneld wordt langs de rotatie as van een draaiend zwart gat. Krachtige telescopen kunnen de radiostraling waarnemen die wordt uitgezonden door deze deeltjes.
supernova explosie
De explosie van een ster met een massa groter dan acht zonsmassa's, waarvan de brandstofvoorraad voor kernfusie uitgeput is geraakt aan het einde van het sterleven.
De explosie van een ster met een massa groter dan acht zonsmassa's, waarvan de brandstofvoorraad voor kernfusie uitgeput is geraakt aan het einde van het sterleven.
supernova rest
De oplichtende restanten gas nadat een ster als een supernova geëxplodeerd is.
De oplichtende restanten gas nadat een ster als een supernova geëxplodeerd is.
superzwaar zwart gat
Een zwart gat dat ontstaat in de kern van een sterrenstelsel en waarvan de massa een miljoen tot een miljard keer groter is dan die van de zon.
Een zwart gat dat ontstaat in de kern van een sterrenstelsel en waarvan de massa een miljoen tot een miljard keer groter is dan die van de zon.
telescoop
Een instrument waarmee licht (en elektromagnetische straling in het algemeen) van sterrenkundige objecten verzameld, gefocusseerd en waargenomen wordt.
Een instrument waarmee licht (en elektromagnetische straling in het algemeen) van sterrenkundige objecten verzameld, gefocusseerd en waargenomen wordt.
waarnemingshorizon
De denkbeeldige bolvormige grens rondom een zwart gat, die aangeeft tot hoe dicht je de singulariteit veilig kunt naderen. Eenmaal binnen de waarnemingshorizon is het onmogelijk nog te ontsnappen.
De denkbeeldige bolvormige grens rondom een zwart gat, die aangeeft tot hoe dicht je de singulariteit veilig kunt naderen. Eenmaal binnen de waarnemingshorizon is het onmogelijk nog te ontsnappen.
waterstof
Het lichtste scheikundige element. Een waterstof atoom bestaat uit één proton en één elektron. Het is gasvormig bij kamertemperatuur. Water bestaat uit twee delen waterstof op één deel zuurstof.
Het lichtste scheikundige element. Een waterstof atoom bestaat uit één proton en één elektron. Het is gasvormig bij kamertemperatuur. Water bestaat uit twee delen waterstof op één deel zuurstof.
witte dwerg
Een object waarin de naar binnen gerichte zwaartekracht in balans wordt gehouden door de naar buiten gerichte druk van dicht opeengehoopte elektronen. Een witte dwerg heeft ongeveer de afmetingen van de aarde en de massa van de zon. Het ontstaat wanneer een ster met een kleine massa sterft nadat de brandstof voor kernfusie is opgeraakt.
Een object waarin de naar binnen gerichte zwaartekracht in balans wordt gehouden door de naar buiten gerichte druk van dicht opeengehoopte elektronen. Een witte dwerg heeft ongeveer de afmetingen van de aarde en de massa van de zon. Het ontstaat wanneer een ster met een kleine massa sterft nadat de brandstof voor kernfusie is opgeraakt.
wormgat
Een mysterieuze oplossing van de vergelijkingen van de algemene relativiteitstheorie die lijkt op een zwart gat maar geen waarnemingshorizon heeft. Het is niet zeker of wormgaten in ons heelal kunnen voorkomen.
Een mysterieuze oplossing van de vergelijkingen van de algemene relativiteitstheorie die lijkt op een zwart gat maar geen waarnemingshorizon heeft. Het is niet zeker of wormgaten in ons heelal kunnen voorkomen.
zichtbaar licht
Het soort elektromagnetische straling dat door onze menselijke ogen waargenomen kan worden.
Het soort elektromagnetische straling dat door onze menselijke ogen waargenomen kan worden.
zon
De ster die het dichtst bij de aarde staat en het centrum van ons zonnestelsel is.
De ster die het dichtst bij de aarde staat en het centrum van ons zonnestelsel is.
zonnestelsel
Onze zon inclusief alle objecten die daar omheen draaien waaronder planeten, manen, kometen, planetoïden en meteoriden.
Onze zon inclusief alle objecten die daar omheen draaien waaronder planeten, manen, kometen, planetoïden en meteoriden.
zwaartekracht (gravitatie, zwaartekrachtsveld)
De aantrekkende kracht die twee massa's op elkaar uitoefenen.
De aantrekkende kracht die twee massa's op elkaar uitoefenen.
zwaartekrachtsgolven
Kleine periodieke veranderingen in de zwaartekracht die zich als golven door de vierdimensionale ruimte-tijd van het heelal bewegen.
Kleine periodieke veranderingen in de zwaartekracht die zich als golven door de vierdimensionale ruimte-tijd van het heelal bewegen.
zwart gat
Een object dat zo compact is (met andere woorden, voldoende massa heeft in een voldoende klein volume) dat de zwaartekracht sterk genoeg is om te voorkomen dat licht of iets anders kan ontsnappen.
Een object dat zo compact is (met andere woorden, voldoende massa heeft in een voldoende klein volume) dat de zwaartekracht sterk genoeg is om te voorkomen dat licht of iets anders kan ontsnappen.
