|
|
Inhoud van de pagina:
Professionele schrijvers schakelen altijd meelezers in om hun werk te becommentariëren. Zij benaderen op het juiste moment de juiste commentaargever en formuleren hun feedbackbehoefte zo precies mogelijk.
Typen commentatoren
Maak als commentaarvrager een inschatting van de sterke en zwakke punten van beoogde meelezers; bedenk waar jij als schrijver het meest bij gebaat bent en maak vervolgens een weloverwogen keuze.
Type
|
Voordelen
|
Nadelen
|
|
De Cheerleader
|
is positief, streelt je ego, weet altijd iets goeds in je werk te ontdekken |
is niet geschikt wanneer je je tekst grondig wilt reviseren |
|
De Schoolmeester
|
is heel precies, haalt alle taal- en grammatica- en interpunctiefouten uit je tekst |
is niet bruikbaar als je de gedachtegang in je tekst wilt aanscherpen |
|
De Kretoloog
|
heeft een duidelijke mening over je tekst, kan eerste indruk goed verwoorden |
is onhandig wanneer je onderbouwde adviezen wilt horen |
|
De Herschrijver
|
heeft goede suggesties, formuleert passende alternatieven |
is ongeschikt wanneer je benieuwd bent naar lezersreacties / effecten van je tekst |
|
De Moppersmurf
|
is lekker kritisch, zoekt altijd naar foutjes, onjuistheden, inconsistenties |
is niet prettig wanneer je je onzeker voelt over je tekst |
|
De Politieagent
|
is goed op de hoogte van regels, conventies en standen van zaken |
is niet handig wanneer je een originele, onconventionele invalshoek zoekt |
|
De Meedenker
|
is erg betrokken, ziet altijd nieuwe gezichtspunten en invalshoeken in je tekst |
is hopeloos wanneer je in de redactiefase van het schrijfproces zit |
Soorten feedback
Wees je bewust van de verschillende soorten feedback die mogelijk zijn. Voorkom tijdverspilling en irritatie en formuleer je commentaarbehoefte zorgvuldig. Oriënteer je op de volgende mogelijkheden:
Reactiegerichte feedback
Vraag je meelezer te vertellen hoe de tekst overkomt. Zie hieronder voor voorbeeldvragen
Voorbeelden van reacties:
"Ik heb het gevoel dat je met deze tekst wilt provoceren"
"Ik vind je tekst boeiend, maar af en toe moeilijk te volgen"
"Ik vond het moeilijk om de hoofdlijn van je betoog te vinden"
Voordelen:
- geeft aan hoe je werk bij de lezer overkomt, wat voor effect het bewerkstelligt
- laat jou als schrijver vrij in de manier waarop je de reacties vertaalt naar herzieningen
- kan door elke lezer gegeven worden
- is meest betrouwbare, eerlijke vorm van feedback
- is vooral geschikt in de eerste fasen van het schrijfproces: materiaalverkenning, ideeënvorming
- wordt aangeraden bij creatief schrijven (poëzie, fictie)
Voorbeelden van vragen aan meelezers:
- Wat gebeurde er met je tijdens het lezen van moment tot moment (na de openingspassage, per bladzijde, na afloop van eerste lezing van de gehele tekst, of het herlezen van de tekst)?
- Welke woorden, formuleringen of passages spreken je aan, maken indruk, of wekken ergernis?
- Welke indruk maak ik als schrijver op je tijdens het lezen van de tekst?
- Ben je het met me eens of oneens?
- Kun je in eigen woorden formuleren wat mijn de onderliggende gedachte of eigenlijke boodschap is?
- Wat vind je het sterkste punt van de tekst, en wat het zwakste punt?
- Wat mis je in de tekst? Wat had je willen lezen, maar heb je niet aangetroffen? Riep de tekst vragen op die hij niet beantwoordt?
- Hoe zou een derde op de tekst reageren: docent, buurman, huisgenoot etc?
|
Criteriagerichte feedback:
Vraag je meelezer of je tekst volgens hem/haar voldoet aan de criteria die gelden voor de tekstsoort. Zie hieronder voor voorbeelden van vragen.
Voorbeelden van commentaar:
"Het woordgebruik is in deze context wat te populair"
"Het gebruik van zoveel structuursignalen is niet gebruikelijk in dit type teksten"
"Dit soort teksten begint gewoonlijk met een inleiding"
Voordelen:
- geeft aan in hoeverre je werk voldoet aan algemene of juist specifieke criteria
- maakt direct duidelijk op welk niveau jij als schrijver herzieningen kunt doorvoeren
- kan gegeven worden door meelezers die op de hoogte zijn van de geldende criteria
- is makkelijk, snel te geven en is te verifiëren
- is vooral geschikt wanneer naar de eindversie van een tekst toegewerkt wordt
- wordt aangeraden bij het schrijven van formele, zakelijke teksten
Voorbeelden van vragen aan meelezers:
- Voldoet de tekst aan de criteria die gelden voor dit type teksten?
- Wat is de kwaliteit van de inhoud: ideeën, visies, perspectief?
- Bevat de tekst een goed en goed verwoord basisidee of –inzicht? Of is het slechts een verzameling van losse gedachten en observaties?
- Wordt het idee ondersteund door een logische, goede bewijsvoering?
- Wordt het verhelderd met voldoende voorbeelden?
- Is het belang van de tekst voldoende helder?
- Is de tekst goed georganiseerd?
- Is er één centraal idee waar alles mee samenhangt?
- Zijn de onderdelen in een coherente en logische volgorde gerangschikt?
- Zijn alle paragrafen en alinea’s relevant voor het geheel? Zijn ze logisch gerangschikt?
- d. Zijn alle zinnen relevant voor de alinea’s? Staan ze in een logische volgorde?
- Is het taalgebruik passend, effectief en correct?
- Zijn woordgebruik en zinsbouw in overeenstemming met tekstdoel en lezerspubliek?
- Zijn woorden en uitdrukkingen correct gebruikt?
- Is de mate van beknoptheid/uitvoerigheid geschikt voor doel en lezerspubliek?
- Is de mate van abstractheid/concreetheid geschikt voor doel en lezerspubliek?
- Is de toon / het register geschikt voor publiek en situatie?
- Bevat de tekst fouten op het gebied van grammatica, taalgebruik, spelling, typen?>
- Is de wijze waarop naar eventuele bronnen wordt verwezen correct en in overeenstemming met de normen die daarvoor gelden in dit genre?
- Is de tekst goed verzorgd en prettig om te lezen?
|
Adviesgerichte feedback:
Vraag je meelezer/commentator suggesties ter verbetering van de tekst. Zie hieronder voor voorbeelden van vragen.
Voorbeelden van advies:
"Met voorbeelden wordt de tekst duidelijker"
"Je kunt je tekst concreter maken door minder naamwoordstijl en meer werkwoordelijke formuleringen te gebruiken"
"Je tekst kan worden verduidelijkt als je de alineaverbanden expliciet maakt met behulp van structuursignalen"
Voordelen:
- geeft aan hoe de door jou gewenste herzieningen kunnen worden bewerkstelligd
- biedt je als schrijver praktische aanwijzingen voor verbetering
- kan gegeven worden door ervaren meelezers met kennis van structuur en stijl
- is zeer behulpzaam, makkelijk uitvoerbaar
- is vooral geschikt wanneer eerste versie van een tekst gereed is
- wordt aangeraden bij teksten waarvan jij als schrijver duidelijk weet welk effect deze moeten sorteren
Voorbeelden van vragen aan meelezers:
- Op welke tekstniveaus zie je mogelijkheden om de tekst te versterken? Hoofdgedachte/-structuur, paragraaf-/alinea-niveau en/of zinsniveau?
- Op welke wijze kan ik, als schrijver, de problemen die je signaleert aanpakken?
- Op welke punten behoeft de tekst inkorting of uitbreiding?
- Op welke punten kan de stijl van de tekst versterkt worden? (Concreter, abstracter, formeler, informeler, meer/minder jargon, etc.)
- Als jij de schrijver van de tekst was, hoe zou je hem dan herzien?
|
Timing
De relevantie van de verschillende soorten feedback is afhankelijk van de schrijffase. Bedenk vooraf welk soort commentaar bruikbaar is in het stadium waarin je tekst zich bevindt, en geef op basis hiervan aandachtspunten voor commentaar aan je meelezer.
Stadium van de totstandkoming van de tekst
|
Aandachtspunten voor commentaar
|
|
begin van het schrijfproces
verkenning, materiaal verzamelen, conceptualiseren; eerste versie van de tekst
|
onderwerpkeuze, afbakening, invalshoek
bronnenkeuze
ideeën, gedachtegangen, redeneringen
doelmatigheid en doelgroepgerichtheid
globale structuur en samenhang (hele tekst)
|
|
eind van het schrijfproces:
gereviseerde versie; eindredactie
|
lokale structuren (paragrafen, alinea’s)
brongebruik (wijze van citeren en verwijzen)
zinsconstructies, formuleringen, idioom
spelling, grammatica en lay-out
|
Omgaan met commentaar
Weinig schrijvers zijn in staat emotieloos de feedback van meelezers te ondergaan: niets is erger dan commentaar te horen op werk waarin veel pijn, moeite en tijd geïnvesteerd is en waarin soms ziel en zaligheid gelegd is. Om de uitwisseling van commentaar te vereenvoudigen en te veraangenamen, de volgende suggesties:
Typen commentaarvragers
Bedenk dat de houding die je aanneemt als commentaarvrager essentieel is voor de zin en het effect van de feedback; hoed je in ieder geval voor de strategieën van de onderstaande typen commentaarvragers:
Type
|
Strategie
|
|
De Applausvrager
|
verdraagt slechts complimenten, staat niet open voor negatieve kritiek |
|
De Twijfelaar
|
gelooft niet in positieve reacties, blijft eindeloos aan teksten schaven |
|
De Conformist
|
past zich aan ieders commentaar aan, neemt elke suggestie onmiddellijk over |
|
De Perfectionist
|
is uitsluitend uit op detailkritiek, staat niet open voor ingrijpende veranderingen |
|
De Verdediger
|
probeert op voorhand alle kritiek te weerleggen, wil eigenlijk niets horen |
Tips
In principe kun je ervan uitgaan dat een tekst altijd voor verbetering vatbaar is, ook al is het commentaar dat je ontvangt nog zo positief of globaal. Niettemin kan commentaar van een meelezer ontmoedigend werken. Breng de volgende opbeurende woorden in herinnering wanneer je als schrijver gedesillusioneerd raakt door het commentaar op je tekst:
- Gelauwerde schrijvers vragen ook altijd om commentaar en schrijven gemiddeld het tienvoudige van wat uiteindelijk het eindproduct wordt.
- Ook ervaren en professionele auteurs plannen een groot aantal commentaar- herschrijfmomenten in; het is een misverstand te denken dat zij hun teksten gaandeweg zonder commentaar en in kortere tijd zijn gaan schrijven.
- Commentaar op je tekst heeft uitsluitend op die tekst betrekking; opmerkingen over andere prestaties, je gedrag of karakter doen niet ter zake.
- Goed commentaar is feitelijk en gefundeerd; neem geen genoegen met ongemotiveerde oordelen over je werk.
- Kritisch, onderbouwd commentaar op je tekst betekent dat de commentaargever iets in je werk ziet en jou als schrijver serieus neemt; geen of uitsluitend positief commentaar is een slecht teken.
- Uitvoerige en gedetailleerde feedback kan ontmoedigend werken; bedenk dat het toch ook een blijk is van grote aandachtigheid en tijdsinvestering van de commentaargever.
- Leg het commentaar opnieuw aan de gever voor wanneer je het niet begrijpt of waneer je het er niet mee eens bent; vraag om toelichting, suggesties of vraag anders een second opinion.
- Negatief getinte feedback kan het zicht op de sterke kanten van je tekst wegnemen; vraag bij twijfel ook om positieve feedback.
Literatuur
Bean, J.
Burger, P. en J. de Jong.
Elbow, P.
Mast, N. van der.
| © 2002 | RuG, Faculteit der Letteren, project Communicatieve Vaardigheden |
| Laatst gewijzigd: | 15 augustus 2003 11:17 |
|
Associatieve links:
|
