Publication

Personeelsbeleid in het primair onderwijs: Algemeen en strategisch personeelsbeleid van schoolbesturen en schoolleiders

Reezigt, G., Rekers-Mombarg, L., Bosker, R. & van der Heide, S., 21-Oct-2019, Groningen: GION onderwijs/onderzoek. 127 p.

Research output: Book/ReportReportProfessional

Aanleiding tot het onderzoek In het bestuursakkoord van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de PO-Raad uit 2014 is ‘professionele scholen’ één van de vier thema’s. De aandacht ging vooral uit naar het verbeteren van vaardigheden van individuele leraren en schoolleiders. In 2018 is besloten de nadruk te leggen op het verbeteren van het strategisch personeelsbeleid van besturen en scholen in het primair onderwijs. De belangrijkste overweging hierbij was dat strategisch personeelsbeleid van cruciaal belang is voor de kwaliteit van het onderwijs en dat er op dit gebied mogelijk nog veel te winnen is. Omdat er nog weinig bekend was over het strategisch personeelsbeleid in het primair onderwijs is dit onderzoek uitgevoerd. Het onderzoek kan als een nulmeting gezien worden. Personeelsbeleid omvat volgens Boxall en Purcell (2008) ‘all managerial attempts to influence employees’ ability, motivation and opportunities to perform.’ De essentie van strategisch personeelsbeleid is dat het personeelsbeleid expliciet verbonden wordt aan de doelen van de organisatie, dus aan bestuurlijke doelen of schooldoelen (Leisink & Boselie, 2014a; Leisink & Boselie, 2014b). Onderzoeksvragen Ten eerste is nagegaan hoe bestuurders en schoolleiders vorm geven aan hun algemene en strategische personeelsbeleid en welke factoren ze daarbij als belemmerend of bevorderend ervaren. Bij schoolleiders is bovendien onderzocht hoe ze denken over het personeelsbeleid van hun bestuurder en over de uitkomsten van personeelsbeleid (vaardigheden, motivatie en de gelegenheid om het werk goed te doen). Leraren is gevraagd hoe ze denken over het personeelsbeleid van hun bestuurder en hun schoolleider en over de uitkomsten van personeelsbeleid voor henzelf. Bij bestuurders, schoolleiders en leraren is nagegaan of ze getypeerd kunnen worden op basis van hun (mening over) het personeelsbeleid. Ten tweede is de samenhang onderzocht tussen personeelsbeleid (van bestuurders en schoolleiders) en uitkomsten van personeelsbeleid (bij schoolleiders en leraren). Ten derde is nagegaan of indicatoren samengesteld konden worden die geschikt zijn om de ontwikkeling van het personeelsbeleid in de nabije toekomst te monitoren. Onderzoeksopzet In een surveyonderzoek zijn gegevens verzameld door middel van digitale vragenlijsten bij 199 schoolbestuurders, 172 schoolleiders die bij de betreffende schoolbestuurders horen en 240 leraren die bij de betreffende schoolleiders horen. De steekproef van schoolbestuurders is gestratificeerd naar regio en bestuurlijke grootte en later teruggewogen naar de populatie, zodat de gegevens representatief zijn. De schoolleiders vertegenwoordigen 117 meerpitterbesturen. De leraren horen bij 80 scholen, die op hun beurt weer horen bij 64 verschillende besturen. Aanvullend zijn verdiepende case studies bij acht besturen uitgevoerd, die verschilden in grootte en kwaliteit van personeelsbeleid. Gesprekken zijn gevoerd met acht bestuurders, vijf schoolleiders en acht leraren. Daarnaast vulden twee vertegenwoordigers van raden van toezicht korte vragenlijsten in, evenals drie vertegenwoordigers van gemeenschappelijke medezeggenschapsraden. De gegevens uit de case studies zijn gebruikt als illustratie bij de bevindingen uit het surveyonderzoek. Voor het samenstellen van indicatoren is een expertonderzoek uitgevoerd, waar 17 experts uit de wetenschap, het beleid en de onderwijspraktijk aan meewerkten. Personeelsbeleid volgens bestuurders, schoolleiders en leraren Bestuurders, schoolleiders en leraren vinden het algemeen personeelsbeleid, zowel op bestuurlijk niveau als op schoolniveau, sterker ontwikkeld dan het strategisch personeelsbeleid. Schoolleiders vinden hun eigen algemeen personeelsbeleid beter dan dat van hun bestuurders. Leraren nemen een middenpositie in. Ten aanzien van het strategisch personeelsbeleid beoordelen schoolleiders het beleid van hun bestuurders lager dan dat van zichzelf, en leraren beoordelen het beleid van hun bestuurders en schoolleiders ook lager dan zijzelf. Cyclisch werken op het gebied van personeelsbeleid vindt volgens bestuurders en schoolleiders in redelijke mate plaats. Bestuurders vinden zelf dat ze redelijk vormgeven aan een professionele dialoog over het personeelsbeleid in hun organisatie, maar schoolleiders zijn minder tevreden en leraren zijn nog minder tevreden. Bij strategisch personeelsbeleid gaat het om beleid dat bij kan dragen aan het bereiken van ambities en doelen die de organisatie zich stelt. De ambities en doelen die volgens bestuurders centraal staan in hun strategische beleidsplannen zijn echter vaak ruim geformuleerd en weinig concreet. Als niet helder is, ook niet voor het personeel lager in de organisatie, welke doelen precies bereikt moeten worden, is het niet goed mogelijk personeelsbeleid te definiëren dat bij kan dragen aan het bereiken van die ambities en doelen. Ook is het dan niet goed mogelijk om te evalueren of ambities en doelen bereikt worden, zodat mogelijkheden voor verbetering niet helder in beeld komen en mogelijk onbenut blijven. Professionele ontwikkeling, van belang voor het behouden en vergroten van vaardigheden, wordt zowel in het algemene als het strategische personeelsbeleid als relatief zwak beoordeeld. Dat geldt ook voor beloning, van belang voor de motivatie van personeelsleden. Sterker ontwikkelde onderdelen van personeelsbeleid zijn autonomie en vooral participatie in de besluitvorming, beide gericht op de gelegenheid om het werk goed te doen. Belemmerende en bevorderende factoren Belemmerende factoren die bestuurders en schoolleiders noemen zijn het lerarentekort, onvoldoende beleidsruimte, onvoldoende middelen en een onvoldoende professionele organisatiecultuur. Schoolleiders noemen daarnaast nog hiaten in het bestuurlijk beleid. Als bevorderende factoren noemen bestuurders het gezamenlijk ontwikkelen van beleid, visie, kwaliteit van personeel, een professionele organisatiecultuur en specifieke invullingen van beleid waar men tevreden over is. De schoolleiders voegen hier nog een consistente aanpak van personeelsbeleid aan toe. Typen personeelsbeleid Bij bestuurders, schoolleiders en leraren is nagegaan of ze op basis van hun scores getypeerd zouden kunnen worden. Typering is in alle gevallen mogelijk, waarbij bestuurders en leraren in drie groepen kunnen worden ingedeeld en schoolleiders in vier groepen. De groepen onderscheiden zich van elkaar door scorepatronen die voornamelijk wijzen op ofwel overal relatief hoog scoren, ofwel overal relatief laag ofwel overal in het midden. Dit wijst erop dat bestuurders, schoolleiders en leraren die over het ene aspect van personeelsbeleid relatief gunstig denken dat ook over de andere aspecten doen. Samenhang tussen aspecten van personeelsbeleid en uitkomsten Er zijn enkele samenhangen gevonden tussen aspecten van personeelsbeleid en uitkomsten van beleid bij schoolleiders en leraren. Bij de schoolleiders hangen hun oordelen over het algemeen personeelsbeleid dat ze zelf op hun school voeren positief samen met hun vaardigheden: naarmate ze het beleid positiever inschatten, scoren ze ook hoger op vaardigheden. De mening die schoolleiders hebben over het strategisch personeelsbeleid van hun bestuurder en de professionele dialoog zoals die volgens de bestuurder wordt gevoerd hangen beide negatief samen met de vaardigheden van de schoolleiders. Bij leraren zijn positieve samenhangen gevonden tussen hun mening over het algemeen personeelsbeleid aan de ene kant en hun vaardigheden en de gelegenheid om het werk goed te doen aan de andere kant. Hoe positiever leraren het algemeen beleid inschatten, hoe positiever ze denken over hun vaardigheden en de gelegenheid die ze van hun leidinggevenden krijgen om hun werk goed te doen. Negatieve samenhangen zijn gevonden tussen het doorlopen van een cyclus ten aanzien van algemeen personeelsbeleid door de bestuurder en de vaardigheden van leraren, en tussen het strategisch personeelsbeleid door schoolleiders en de motivatie van leraren. Deze negatieve samenhangen zijn lastig te interpreteren. Samenstellen indicatoren Het expertonderzoek heeft de gevraagde opbrengsten opgeleverd: beknopte sets van items aan de hand waarvan algemeen en strategisch personeelsbeleid bij bestuurders en schoolleiders gemonitord zouden kunnen worden. Mocht dit daadwerkelijk gaan gebeuren, dan is een pilot met deze sets van items aan te bevelen voordat ze in grotere steekproeven gebruikt gaan worden. Gezien de kritischer houding van leraren in ons onderzoek, vergeleken met bestuurders en schoolleiders, zou overwogen kunnen worden om ook leraren in de monitoring te betrekken.   Aanbevelingen Uit het onderzoek blijkt dat professionele ontwikkeling en beloning de relatief zwakke kanten van personeelsbeleid zijn volgens alle ondervraagde groepen. Goede voorbeelden van deze onderdelen van personeelsbeleid zijn dan ook het meest nodig, zodat bestuurders en schoolleiders daar inspiratie aan kunnen ontlenen. Bij het ontwikkelen en evalueren van strategisch personeelsbeleid door bestuurders en schoolleiders is het formuleren van heldere, concrete doelen essentieel. Op dit punt lijkt veel winst te behalen, ook waar het gaat om de vertaling van ambities en doelen in personele maatregelen. Bestuurders en schoolleiders kunnen veel baat hebben bij beschrijvingen van goede voorbeelden. Het is wenselijk om eerst na te gaan wat belangrijke strategische doelen zijn voor bestuurders en schoolleiders en om vervolgens per doel enkele goede praktijken in beeld te brengen, liefst zo concreet mogelijk.
Translated title of the contributionHuman resource management in primary education: General and strategic human resource management of school boards and principals
Original languageDutch
Place of PublicationGroningen
PublisherGION onderwijs/onderzoek
Number of pages127
ISBN (Print)9789066905702
Publication statusPublished - 21-Oct-2019

    Keywords

  • personeelsbeleid, strategisch personeelsbeleid, hrm, primair onderwijs, human resource management, strategic human resource management, primary education, school boards, principals, schoolbesturen, schoolleiders

View graph of relations

Download statistics

No data available

ID: 99697998