Publication

Loe de Jong 1914-2005: historicus met een missie

Smits, B., 24-Apr-2014, [Groningen]: Rijksuniversiteit Groningen. 1331 p.

Research output: ThesisThesis fully internal (DIV)

Copy link to clipboard

Documents

Links

  • Boudewijn Smits
Een eigenzinnig man, die zich niet door kritiek van de wijs liet brengen. Een man ook met een missie. Dat beeld van historicus Loe de Jong rijst op uit zijn biografie, waarop Boudewijn Smits op 24 april, de honderdste geboortedag van De Jong, promoveert aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Dr. Loe de Jong is vooral bekend van de dertiendelige serie Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog - 16.800 bladzijden in 27 boekbanden. Deze ongeëvenaarde prestatie maakt hem tot de meest in het oog springende, meest productieve en best verdienende Nederlandse historicus ooit. Hij was tevens directeur van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie van 1945 tot 1979 en werd bij het Nederlandse publiek beroemd door zijn televisieserie De Bezetting, uitgezonden van 1960 tot 1965. Boudewijn Smits schetst in zijn proefschrift, dat 24 april verschijnt, op basis van vele archieven, correspondenties en gesprekken met tijdgenoten een levendig beeld van de persoon, organisator, historicus en mediafiguur Loe de Jong.

Loe de Jong is een ikoon van de Nederlandse geschiedenis en geschiedschrijving. Er is al veel over hem gezegd en geschreven, maar een biografie kan daar zeker wat aan toevoegen, aldus Smits. ‘De combinatie van leven en werk is nog niet eerder op zo’n intensieve manier onderzocht, aan de hand van een schat aan bronnen. Ik heb onder meer een dossier van de Binnenlandse Veiligheids Dienst (BVD) kunnen traceren. De Jong is vanaf 1948 geschaduwd wegens onterechte verdenking van communistische sympathieën. Daarnaast had ik ook exclusief toegang tot het persoonlijk archief van De Jong bij het NIOD, wat nooit eerder is geraadpleegd,’ vertelt de biograaf. ‘Het bevat unieke correspondentie met zijn vervolgde joodse familie in Nederland.’ Smits sprak met meer dan honderd mensen die De Jong van nabij hebben meegemaakt en met de journalisten die als eersten berichtten over De Jongs geheime onderzoek naar Aantjes. De toenmalige partijleider van het CDA kwam na De Jongs onthulling over zijn oorlogsverleden in november 1978 ten val. ‘De Jong liep hierbij ernstige reputatieschade op,’ merkt Smits op.

‘Deze biografie gaat vooral ook over de verwerking van de Tweede Wereldoorlog door het Nederlandse volk. Dankzij zijn gezaghebbend optreden voor de camera en zijn geijkte opvattingen over de bezettingsjaren maakte De Jong de televisiedocumentaireserie De Bezetting en zijn levenswerk Het Koninkrijk tot een groot succes,’ aldus Smits. ‘Zijn verhaal over onderdrukking en verzet maakte diepe indruk via het nieuwe medium televisie dat begin jaren zestig massaal doorbrak.’ Maar de serie begon in 1965 ook irritaties op te roepen bij een aanstormende generatie linkse journalisten. De Jong had de grens bereikt in zijn aanpak om het aankweken van patriottisch burgerschap te laten prevaleren boven het weergeven van wetenschappelijke inzichten. ‘Hij vond echter een gepast antwoord om het grote publiek te blijven boeien,’ aldus Smits. ‘Hij verrijkte de tegenstelling onderdrukking-verzet door er het overkoepelend thema collaboratie aan toe te voegen, waardoor hij in Het Koninkrijk wetenschappelijk beschouwend kon schrijven en oordelen.’

‘Veel vakgenoten beschouwden De Jong als een “wetenschapper-onder-voorbehoud”,’ vervolgt Smits, ‘die met zijn moraliserende goed-fout benadering naar de gunst dong van het grote publiek, ten koste van objectieve geschiedschrijving.’ Smits maakt er een kanttekening bij. ‘De Jong beoefende het genre van nationale geschiedschrijving dat getuigde van democratische burgerzin en rechtschapen vaderlandsliefde die in de bezettingstijd waren bevochten.’
Original languageDutch
QualificationDoctor of Philosophy
Awarding Institution
Supervisors/Advisors
  • Renders, Johannes, Supervisor
  • Blom, Johannes , Supervisor, External person
  • Berkel, van, Klaas, Assessment committee
  • Bosscher, Doeko, Assessment committee
  • Romijn, Peter, Assessment committee, External person
Award date24-Apr-2014
Place of Publication[Groningen]
Publisher
Print ISBNs9789036769600
Electronic ISBNs9789036769594
Publication statusPublished - 24-Apr-2014
Related Publications
  1. Loe de Jong 1914-2005: historicus met een missie

    Smits, B., 24-Apr-2014, Amsterdam: Boom. 960 p.

    Research output: Book/ReportBookProfessional

View all (1) »

Download statistics

No data available

ID: 11316256