Press/Media items

"Als het maar geen feminisme heet"

Press/Media: Expert CommentPopular

01/11/2003

De Universiteit van Amsterdam neemt vrouwenstudies niet serieus. Aan de VU en in Leiden, Rotterdam, Tilburg en Wageningen is het vak zelfs opgeheven: de emancipatie is voltooid, nietwaar? Maar in Utrecht, Nijmegen en Groningen loopt vrouwenstudies als een trein. Een overzicht.

De animo van studenten voor vrouwenstudies groeit

Meer dan honderd studenten en docenten zijn eind september samengekomen in het Amsterdamse Felix Meritis. Ze zijn boos, want vrouwenstudies aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) wordt gedwarsboomd. "Geen hoogleraar, geen secretariaat en verstopt in de studiegids van politicologie," somt Saskia Poldervaart, coördinator en al 25 jaar docent, op. Onbegrijpelijk, vinden de studenten, want de animo is groot. Zo"n zestig studenten houden zich momenteel twee jaar lang fulltime met vrouwenstudies bezig, onder wie vijf mannen; nog eens honderdvijftig studenten volgen keuzevakken. Zij vinden het geweldig dat vrouwenstudies dicht bij hun dagelijks leven staat: ze bestuderen videoclips, vragen zich af of actief vaderschap statusverlies betekent en waarom mannen de laatste tijd meer aan lichaamsverzorging doen. "Veel mensen denken dat wij mannenhaters zijn," aldus Poldervaart. "Studenten die een vak bij ons volgen, ontdekken dat het bij vrouwenstudies al lang niet meer gaat over onderdrukking van alle vrouwen door alle mannen. We onderzoeken machtsrelaties en bestuderen in hoeverre wetenschappers bijdragen aan stereotiep denken. Als het maar geen feminisme heet, zijn studenten erg geïnteresseerd in man-vrouwverhoudingen."

Alle reden om te vechten tegen de aftakeling van vrouwenstudies aan de UvA, vinden de aanwezigen in Felix Meritis. "Advertenties in kranten, opruiende reclames," oppert een jonge mannelijke student. "Praat met Kamerleden," adviseert PvdA-Kamerlid Godelieve van Heteren. "Schrijf stukken voor de krant," tipt een promovenda. "Moeten we cursussen aan politieagenten gaan geven om geld te verdienen?" vraagt Poldervaart zich vertwijfeld af.

Studenten aan de Universiteit van Amsterdam hebben voortaan in de eerste drie jaar van hun studie (de net ingevoerde bachelorfase) nog maar een halfjaar de tijd om eventueel vakken bij vrouwenstudies te volgen. Voor een specialisatie vrouwenstudies in het vierde jaar (de nieuwe masterfase, die nog maar voor een select gezelschap is weggelegd) is voorlopig geen geld. Ook het Belle van Zuyleninstituut, voor promovendi vrouwenstudies aan de UvA, dreigt wegbezuinigd te worden.

Op andere universiteiten is het vak de afgelopen jaren nog meer gemarginaliseerd, omdat de emancipatie voltooid zou zijn. Zo verdween aan de Vrije Universiteit in Amsterdam de stu-dierichting Beleid, Cultuur en Seksevraagstukken. In Leiden, Rotterdam, Tilburg en Wageningen en bij sociale wetenschappen in Utrecht werden afdelingen vrouwenstudies opgeheven. Docenten moesten vertrekken of kregen een andere taakomschrijving. Zij geven soms nog een of meer keuzevakken en besteden in algemene vakken aandacht aan sekseverschillen. Dat is niet alleen maar negatief. In Wageningen worden nu meer gendervakken aangeboden dan voorheen. Hoofddocente klinische gezondheidspsychologie Marrie Bekker van de Universiteit van Tilburg: "Ik geef nu een verplicht gendervak, dus ik heb veel meer studenten. Ik heb nu meer invloed binnen psychologie dan toen ik nog bij een aparte afdeling vrouwenstudies zat. De keerzijde is dat samenwerking met andere faculteiten lastiger is, evenals het ontwikkelen van een specialisatie vrouwenstudies."

De vijftienjarige afdeling vrouwenstudies letteren in Utrecht kreeg onlangs, als enige in Nederland, toestemming voor twee eigen specialisaties (masters): een eenjarige beroepsopleiding en een tweejarige voor toekomstige onderzoekers. Studenten kunnen zich daarop voorbereiden door een of twee clusters van vrouwenstudie-vakken van een halfjaar (zogenaamde minoren) te volgen. Deze vervangen de vroegere specialisatie vrouwenstudies van ruim een jaar, waarvoor dertig tot vijftig studenten per jaar intekenden.

"Ons geheim?" vraagt hoogleraar Rosi Braidotti. "Toen het aantal Nederlandse studenten begin jaren negentig terugliep, hebben we buitenlanders hierheen gehaald voor wie vrouwenstudies niet beladen was. Die leverden geld op en trokken door hun enthousiasme Nederlandse studenten over de streep. We behandelen actuele onderwerpen, zoals de invloed van je culturele achtergrond op je maatschappelijke positie. We bestuderen feministische uitingen op internet en maken zelf ook intensief gebruik van dit medium. We hebben nooit interne conflicten, zijn aanwezig waar het universitaire geld wordt verdeeld en hebben altijd een deel van ons geld zelf opgebracht." Dat de Nederlandse Onderzoekschool Vrouwenstudies, waarvan Braidotti directeur is, in Utrecht zit, pakt ook gunstig uit. "Wij bieden cursussen aan promovendi uit binnen- en buitenland en zijn daardoor een centrum van internationale activiteiten. Om al die redenen is de universiteit ons altijd welgezind geweest. In een tijd van bezuinigingen heeft zij zelfs bijgedragen aan een tweede hoogleraar, Gloria Wekker." Colleges gaan bijvoorbeeld over het wegvallen van of spelen met sekse bij het chatten, de rol van vrouwen in romans en wat er in officiële en niet-officiële bronnen is te vinden over vrouwen uit vorige generaties.

Het Nijmeegse Centrum voor Vrouwenstudies heeft een zelfstandige positie, met een eigen hoogleraar en cursussen. Daarnaast heeft het invloed op het vrouwenstudie-onderwijs in zeven faculteiten, doordat het contacten onderhoudt met de docenten en een deel van hen zelfs betaalt. "Onze eigen cursussen zijn heel populair, mede omdat we inspelen op de actualiteit zoals het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima en de oorlog in Irak, en reclame maken met aansprekende posters," aldus coördinator Claudia Krops.

Op zes faculteiten is het mogelijk keuzevakken op het gebied van vrouwenstudies te volgen. In tien jaar tijd verdubbelde het aantal studenten. Zij verdiepen zich onder meer in verslavingen en eetstoornissen, huiselijk geweld en hoe mannen en vrouwen het leven in grote steden beleven, met de aansprekende titel Sekse en de city. De specialisatie (master) die Nijmegen ontwikkelde kwam er niet door, maar Krops verwacht dat dat op termijn wel lukt.

Letteren in Groningen heeft sinds dit jaar een minor vrouwenstudies van een jaar. 26 studenten gaven zich op, van wie een kwart mannen. "Daar zijn we ontzettend tevreden mee," aldus geschiedenisdocent Marja van Tilburg. "Ook het algemeen vormende vak gender en media dat door studenten van alle faculteiten kan worden gekozen, is immens populair: 450 studenten schreven zich in. Het sluit blijkbaar aan bij hun belevingswereld. Zij kijken en masse naar Sex and the City en Expeditie Robinson, waarin mannen en vrouwen moeten overleven op een onbewoond eiland, en lezen rubrieken als man/vrouw in Volkskrant magazine." Groningen heeft ook de Jantina Tammesleerstoel: elk jaar wordt een andere buitenlandse hoogleraar genderstudies uitgenodigd voor drie maanden gastcolleges op een wisselende faculteit, zodat ook "harde" vakgebieden als economie en medicijnen hiermee kennismaken.

Het kleine Centrum voor Gender en Diversiteit in Maastricht ontstond vijf jaar geleden vooral dankzij de Opzij-leerstoel en goed lobbywerk. De medewerkers werven veel geld buiten de universiteit. Het centrum biedt twee eigen vakken aan. Een daarvan, in het Engels en daarom ook populair onder buitenlandse studenten, wordt nu uitgebreid tot een minor. Waarschijnlijk vanwege de neutrale titel cultural diversity in global perspective trekt het vak bijna evenveel mannen als vrouwen. Saskia Poldervaart van de UvA: "We moeten zorgen dat meer mensen weten waar we mee bezig zijn, want wie eenmaal met ons heeft kennisgemaakt, is verkocht."

Meer informatie op de website van het Nederlands Genootschap Vrouwenstudies: www.fss.uu.nl/ngv

Romaike Zuidema (25, UvA): "In mijn vijfde jaar rechten stuitte ik op het vak vrouwenrecht van Dorien Pessers. Zij opende mij de ogen dat de emancipatie van vrouwen nog helemaal niet is voltooid. Medestudenten vertelden me over het bestaan van de afstudeerrichting vrouwenstudies. Waarom had ik daar nog nooit van gehoord?

Rechten is erg theoretisch en ver van je bed. Vrouwenstudies leert je kritisch nadenken over de maatschappij en je eigen rol daarin. Je krijgt inzicht in machtsverhoudingen en leert een eigen mening te vormen, want er is veel ruimte voor discussie. Bij rechten word ik als dom studentje gezien; de docenten vrouwenstudies beschouwen je als volwaardige gesprekspartner. Dat spreekt zich rond, waardoor de cursussen erg populair zijn."

Enigma Waalzaam (27, UU): "Ik studeerde al een paar jaar Engels toen ik het vak gender and ethnicity in the Netherlands van hoogleraar Gloria Wekker ontdekte. Dat vond ik ge-weldig. Het ging over het koloniale verleden van Nederland, diversiteit in de maatschappij, hoe je met anders zijn omgaat en stereotypen. Onderwerpen waar ik in mijn studie nog niks over gehoord had en die mij aanspraken vanwege mijn Surinaamse achtergrond. Ik vond het ook bijzonder omdat Gloria Wekker zelf Surinaams is. Het is jammer dat niet meer mensen met een andere culturele achtergrond en mannen vrouwenstudies doen, want het verandert de manier waarop je naar mensen kijkt en je visie op de maatschappij."

Rutger van Ree (26, UvA): "Ik was altijd al feministisch. De eerste twee jaar heb ik internationale betrekkingen gestudeerd, maar in mijn derde jaar koos ik voor vrouwenstudies omdat daar eigen ervaringen een veel belangrijker rol spelen. Vrouwenstudies sluit veel beter aan bij mijn dagelijkse leven. We vragen ons

bijvoorbeeld af of man-vrouw-verschillen aangeboren of aangeleerd zijn en of prostitutie normale arbeid is. Hoewel ik een man ben, ben ik niet minder radicaal dan mijn vrouwelijke medestudenten. Ik zou het goed vinden als de studie behalve over vrouwen wat meer over mannen en mannelijkheid zou gaan."

Door Frieda Pruim/01-11-2003

 



Reageren

 

References

  • "Als het maar geen feminisme heet"

ID: 17381607