Skip to ContentSkip to Navigation
Bureau Groninger Taal en Cultuur

192. Burgemeester

12 mei 2015

Als we het toch over talige problemen van kinderen van de basisschool hebben, en toegespitst op de situatie hier in Groningen (zie de vorige twee TIMS, nummer 191 en 190) - ook gelezen van de verkiezingsuitslag in Bremen? De SPD is daar sinds mensenheugenis de grootste partij. Dat was zondag niet anders, alleen ging er wat onverwacht veel verloren van de voorsprong op de andere partijen.

Het effect was gisteren, dat SPD-lijsttrekker en regerend burgemeester Jens Böhrnsen aankondigde niet meer kandidaat te zijn voor een hernieuwd burgemeesterschap. So far so good. En wat heeft dat met Groningen te maken? De afstand tot Bremen gaat in de toekomst kleiner worden (mede door subsidiëring van onze Provincie van de rail-infrastructuur), maar zover is het nog niet.

Er is een talig bijzonderheidje in dat bericht over Bürgermeister Böhrnsen - tegenover het Duitse Bürgermeister staat ons woord burgemeester. Hier lopen de veronderstelde herkomsten van wat hetzelfde woord in het Duits en het Nederlands zal zijn allicht uiteen. De Verein Deutsche Sprache zegt "Das Wort „Bürgermeister“ leitet sich ab von mittelhochdeutsch burgermeister, einer Zusammensetzung von mittelhochdeutsch burger „Bürger“ und meister „Meister“." Ik neem maar even aan, dat deze Verein met gezag schrijft en dat geldt net zo voor Van Dale over de herkomst van burgemeester: "van Middelnederlands burch (stad) + meester".

Het effect van deze verschillende etymologische benadering is de notatie met of zonder r, Bürger-meister versus burge-meester. En daarom moet een Nederlandse journalist leren om enerzijds burgemeester te schrijven maar daartegenover burgerlijke stand. (Dat is 'afdeling van het gemeentehuis waar de registers (of kaarten) van geboorten, overlijden, huwelijken, geregistreerde partnerschappen en echtscheidingen worden bijgehouden en waar alle aangiften daarover moeten worden gedaan' aldus Van Dale s.v. stand.) Een synoniem voor burgemeester is burgervader.

Je zou denken dat Nederlands en Duits voldoende dicht bijeen liggen om het over de schrijfwijze van burge(r)meester eens te zijn. Voor een kind dat op basis van de uitspraak en nog zonder al te veel ervaring in het woordbeeld zo goed mogelijk probeert te schrijven, is burgemeester een lastig woord: het zal eerder denken aan burgers dan aan een woord burch 'stad' dat hier tot een jar of 600 terug gebruikt is.

In de literatuur over Groningismen - talige ontsporingen in het Nederlands van kinderen met het Gronings als thuistaal - wordt geregeld gewezen op het probleem van de r aan het eind van een lettergreep, die daar (te) vaak wordt weggelaten. (Denk aan de boederij, gespeld op basis van de uitspraak.) Dat zal dus wel zo zijn, maar bij de schrijfwijze van burge(r)meester is het een probleem dat in het héle Nederlandse taalgebied in het basisonderwijs bekend is, veronderstel ik. En waarschijnlijk ook later nog - googelen op burgermeester leverde vanochtend 236.000 treffers op, tegenover ruim 15 miljoen voor burgemeester.

SR

Bürgermeister
Bürgermeister
Burgemeester
Burgemeester
Laatst gewijzigd:07 mei 2018 10:14

Meer nieuws

  • 12 november 2018

    Symposium 'Gaswinning, aardbevingen en wat nu?' op 15 november a.s.

    Het Groninger Universiteitsfonds (GUF) bestaat dit jaar 125 jaar. Tijdens een speciaal symposium met de titel ‘Gaswinning, aardbevingen en wat nu?’ op donderdag 15 november 2018, wordt daarom de 'Ubbo Emmiuspenning voor bijzondere maatschappelijke verdiensten'...

  • 06 november 2018

    Groningen blijft in trek bij Nederlandse en internationale studenten

    De Rijksuniversiteit Groningen telt per 1 november 2018 31.115 studenten met een ‘actieve eerste inschrijving’ voor een bachelor of masteropleiding. Dit is een stijging van 4,6% ten opzichte van 2017.Het totale aantal studenten dat ingeschreven is aan...

  • 16 oktober 2018

    Digital Society Conferentie Nederlandse universiteiten

    De digitale informatietechnologie dringt steeds dieper door in onze samenleving. Daarom organiseren de veertien Nederlandse universiteiten, verenigd in de VSNU, op dinsdag 27 november de internationale Digital Society Conference in de Rijtuigenloods...