Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Archeoloog Arnoldussen doet belangrijke ontdekking over ouderdom en ontstaanswijze ‘Celtic fields’

700 jaar ploegen en plaggen in de Celtic fields van Ede
14 maart 2014

Archeoloog Stijn Arnoldussen van de Rijksuniversiteit Groningen heeft tijdens onderzoek in Lunteren een belangrijke ontdekking gedaan over de ouderdom en ontstaanswijze van aarden wallen, ook wel ‘Celtic fields’ of raatakkers genoemd. Systemen van deze aarden wallen omgaven tijdens de late prehistorie de akkers. Door een speciale techniek waarmee de ouderdom van zandkorrels is vast te stellen ontdekte Arnoldussen dat de wallen meer dan 3100 jaar geleden werden opgeworpen en nadien honderden jaren in gebruik zijn geweest.

Tot nu toe was de ouderdom van Nederlandse Celtic field-complexen nog nooit betrouwbaar vastgesteld. Uit het onderzoek bleek verder dat de wallen zijn opgebouwd met plaggen uit natte heidevelden, natte elzenbroekbossen of uit beekdalen. De plaggen werden in de nederzettingen vermengd met mest en huisvuil, en zo als prehistorische kunstmest weer naar de akkers gebracht. Door het uittrekken van onkruid kwam dit materiaal zo via de aanhangende kluitjes op de wallen terecht. In de loop van honderden jaren ontstonden zo de ca. 1 m hoge aarden wallen om de velden.

Onderzoek

Door het handmatig graven van testputten en het uitwerken van vele grondmonsters genomen uit de wallen en de veldjes van de Celtic fields te Lunteren, heeft Arnoldussen kunnen vaststellen hoe de wallen ontstonden en voor het eerst vastgesteld hoe oud deze zijn. “Het probleem is dat we de Celtic fields al lange tijd van luchtfoto’s, en tegenwoordig het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN), kennen”, zegt Arnoldussen, “maar dat we feitelijk geen idee hadden waaruit de wallen waren opgebouwd of hoe lang zo een systeem van omwalde akkers functioneerde”. Dit is vooral opmerkelijk, omdat volgens Arnoldussen “Celtic fields een van de meest uitgestrekte en aan maaiveld zichtbare en beleefbare vormen van archeologische resten zijn”. De omvang van dit soort akkercomplexen is inderdaad enorm. Het door het Groninger instituut voor Archeologie (GIA) onderzochte complex te Lunteren is vermoedelijk 210 ha (circa 420 voetbalvelden) groot geweest in de prehistorie.

Ouderdom

Door het toepassen van een speciale techniek waarmee vastgesteld kan worden wanneer zand voor het laatst aan zonlicht is blootgesteld (OSL-datering; optically stimulated luminescence, in samenwerking met het Netherlands Centre for Luminescence dating in Wageningen), konden grondmonsters van de wallen van een ouderdom worden voorzien. “De resultaten zijn vele malen spectaculairder dan verwacht!”, stelt Arnoldussen, “ Het blijkt dat de Celtic fields honderden jaren lang in gebruik waren: zeker 700 jaar, maar wellicht zelfs wel duizend jaar lang!”. De wallen werden rond 1100 voor Chr. opgericht en waren 700 jaar later waarschijnlijk nog steeds in gebruik. Het is niet onwaarschijnlijk dat het gebruik nog doorloopt tot in de Romeinse tijd. Hiermee is het een agrarisch cultuurlandschap van niet alleen enorme uitgestrektheid, maar tevens van een enorme tijdsdiepte. “Het moet een ontzettend traditionele agrarische gebruikswijze hebben gehad”, duidt Arnoldussen, “waarbij het van groot belang was om op precies dezelfde wijze – en op min of meer dezelfde plaats – als je voorouders je granen, zoals tarwe en gerst, maar ook grondstoffen, zoals vlas, te verbouwen”. Volgens Arnoldussen is er geen ander agrarisch prehistorisch of historisch cultuurlandschap dat zo duurzaam was.

Walletjes

Ook over de aard van de wallen bestond tot nu toe veel onduidelijkheid, volgens Arnoldussen: “Er waren veel wilde theorieën, bijvoorbeeld dat ze uit boomstronken, stuifzand of stenen zouden bestaan, maar die hebben we geen van allen tijdens onze opgravingen aangetroffen. De wallen lijken te bestaan uit materiaal afkomstig uit de laagste, natste delen van het landschap vermengd met mest en huisvuil van kleine nederzettingen”. Aangezien de opgraving van de Groningse archeologen bovenop de hoog- en drooggelegen heuvelrug, de ‘Goudsberg van Lunteren‘ lag, was het aantreffen van plantenresten, zoals lisdodde, zegges en veel stuifmeelkorrels van elzenbomen, tamelijk verrassend. “Je moest echt twee kilometer de heuvel aflopen voordat je in de prehistorie hier zulke natte landschapsdelen kon afplaggen”, stelt de archeoloog, “maar aangezien ze ook veel elzenhout als brandstof de heuvel opsleepten, zullen ze wel met ossenkarren deze klussen hebben geklaard”.

Ondanks deze belangrijke ontdekkingen is er volgens de onderzoekers nog genoeg te leren. “We weten nu de ouderdom van enkele wallen uit twee Nederlandse Celtic fields, maar hoe precies de agrarische gebruikswijze was (werden er nog andere gewassen verbouwd, en waar wonen de mensen die hier akkerden?) en wat er in Celtic fields in andere delen van Nederland gebeurd, is nog steeds niet bekend”, aldus Arnoldussen. Mede daarom gaat hij aankomende zomer weer een Celtic field opgraven, ditmaal in Noord-Brabant.

De resultaten van het huidige onderzoek zijn hier beschikbaar.

Meer informatie

Afdeling PR & Voorlichting Letteren

Onderzoekslocatie van het Celtic field te Lunteren. De locaties van de wallen zijn als bodemverkleuringen in de akkerpercelen zichtbaar. De inzetjes tonen het archeologische veldwerk (links), een gevonden spinklos om wol mee te maken (rechts) en een te Wekerom gereconstrueerde ijzertijdboerderij (rechtsonder).
Onderzoekslocatie van het Celtic field te Lunteren. De locaties van de wallen zijn als bodemverkleuringen in de akkerpercelen zichtbaar. De inzetjes tonen het archeologische veldwerk (links), een gevonden spinklos om wol mee te maken (rechts) en een te Wekerom gereconstrueerde ijzertijdboerderij (rechtsonder).
Laatst gewijzigd:29 november 2017 17:33
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 06 juni 2018

    Nadruk op bloed, zweet en tranen veranderde medische wetenschap

    Bloed, urine, melk, zweet en sperma. Dat deze stoffen niet alleen voor medici, scheikundigen of biologen interessant zijn, bewijst de promotie van historicus Ruben Verwaal. Hij heeft onderzochthoe artsen de lichaamssappen bestudeerden in de achttiende...

  • 06 juni 2018

    Opgraving vroeg 18e-eeuws koopvaardijschip in de Noordoostpolder begonnen

    Met het blootleggen van een baardmankruik startte Burgemeester Aucke van der Werff van gemeente Noordoostpolder samen met maritiem archeoloog Yftinus van Popta woensdagmiddag de opgraving van een vroeg 18e-eeuws vrachtschip. De opgraving in agrarisch...

  • 01 juni 2018

    Negen onderzoekers aan de RUG ontvangen een Vidi-beurs

    NWO heeft aan 86 ervaren onderzoekers ieder een Vidi-financiering van 800.000 euro toegekend. Maar liefst negen hiervan doen hun onderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG); aan vier verschillende faculteiten. Met de beurs kunnen de vier vrouwelijke...