Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Vroegmiddeleeuws zodenhuis in Firdgum wordt hersteld

06 februari 2014

De reconstructie van het vroegmiddeleeuwse zodenhuis in Firdgum werd in juni 2013 opgeleverd. De vele bezoekers van het Yeb Hettinga Museum hebben maar kort kunnen genieten van dit bijzondere bouwwerk: in de nacht van 29 november stortte een groot deel van het gebouw na hevige regenval in. Nu is besloten om het gebouw te herstellen en het ontwerp op belangrijke punten aan te passen. Provincie Fryslân, het Terpencentrum van de Rijksuniversiteit Groningen en het Yeb Hettinga Museum hebben besloten de benodigde financiën en menskracht beschikbaar te stellen. Het experiment wordt hiermee voortgezet: de gegevens die de instorting heeft opgeleverd zullen worden gebruikt om de tweede versie te verbeteren. De herbouw levert hiermee niet alleen opnieuw een boeiend bouwproces met als resultaat een publiekstrekker van formaat, maar levert ook een bijdrage aan het wetenschappelijke onderzoek van Daniel Postma van het Terpencentrum van de Rijksuniversiteit Groningen. Vrijwilligers die de bouwers bij het herstel willen helpen kunnen zich opgeven bij het Yeb Hettinga Museum in Firdgum.

Het archeologische verhaal

De archeologische reconstructie in het Friese dorp Firdgum vertelt een bijzonder verhaal over het vroegere leven in het Noord-Nederlandse kustlandschap. Dit gebied kwam vóór de bedijkingen nog meermalen per jaar onder water te staan. Het leven op kunstmatig opgeworpen woonheuvels, terpen of wierden genaamd, is de bekendste aanpassing die men deed om hier te kunnen wonen. Minder bekend is dat de terpboerderijen vanaf de 4e eeuw na Christus eeuwenlang met muren van gestapelde graszoden gebouwd werden. Het project in Firdgum maakt deel uit van een meerjarig onderzoek naar de ontwikkeling en betekenis van dit type boerderijgebouw. De reconstructie moest duidelijk maken hoe het bouwen met zoden precies in zijn werk ging en heeft al veel nieuwe inzichten opgeleverd. Daarnaast was het geopend voor bezoekers. De bijbehorende expositie in het Yeb Hettinga Museum en een documentaire die Omrop Fryslân maakte over het project, maken de resultaten van het onderzoek voor het eerst toegankelijk voor een groter publiek.

Instorting

In de nacht van vrijdag 29 november stortte onverwacht groot deel van het gebouw in. Gezien het vele harde werk dat bijna 50 vrijwilligers voor de bouw verzet hadden, is de omvang van de schade zeer teleurstellend. Daarnaast vervulde het gebouw een belangrijke rol als publiekstrekker voor het naastgelegen streekmuseum, onder andere als bezoeklocatie bij fietstochten, schoolreisjes en andere excursies. Nadere inspectie van de overblijfselen in samenwerking met constructeurs heeft uitgewezen waar en waardoor de instorting was ontstaan. Het ongemerkt inwateren van de zodenmuur bij een van de deuropeningen bleek de directe aanleiding geweest te zijn. Het uitzonderlijk natte najaarsweer zal hier in belangrijke mate aan hebben bijgedragen.

Herstelplannen

De betrokken partijen hebben zich de afgelopen weken ingespannen om verdere schade aan het gebouw te voorkomen en vast te stellen of herstel van het gebouw mogelijk is. In de opbouw van het zodendak en muurtop zijn verbeteringen mogelijk die de afvoer van regenwater verbeteren en inwatering van de muurtop uitsluiten. Aanpassing van de locatie en uitvoering van de deuropeningen helpen om de draagkracht op de meest kwetsbare plaatsen vergroten. Wederopbouw is ook om wetenschappelijke redenen interessant omdat het een kans biedt de verbetering in de praktijk te testen. De benodigde financiën voor het herstelplan zijn inmiddels bijeengebracht. Het staat nog niet vast wanneer de bouwwerkzaamheden zullen aanvangen.

Vrijwilligers

Het zodenhuis in Firdgum is geheel gebouwd door vrijwilligers die veelal uit de directe omgeving afkomstig zijn. Zij zijn de eersten die zich na bijna duizend jaar weer met de ‘Oud-Friese’ zodenbouw hebben beziggehouden en beschikken daarom over belangrijke praktijkervaring voor het herstelwerk. Een aantal van de oorspronkelijke bouwers heeft bij het museum een werkgroep gevormd dat zich met het onderhoud en reparatie van het zodenhuis bezighoudt. Ook zijn er vrijwilligers die rondleidingen geven en helpen bij de organisatie van publieksactiviteiten rondom het zodenhuis. Vanwege de toegenomen bezoekersaantallen en de herstelplannen is het Yeb Hettinga Museum op zoek naar nog meer vrijwilligers.

Meer informatie

Contactpersoon is Daniël Postma (Rijksuniversiteit Groningen): 06-47238435, daniel.postma@rug.nl (Twitter: @postmapost).

Meldpunt vrijwilligers: yebhettingaskoalle@gmail.com

Dit voorjaar wordt bij Uniepers Uitgevers een boek over dit onderzoek uitgegeven (reeks Archeologie in Fryslân). Hierin wordt uitgebreid op de achtergronden van het onderzoek ingegaan en ook verslag gedaan van de bouw en instorting van het zodenhuis.

Met dank aan

Het Zodenhuisproject is uitgevoerd onder leiding van het Terpencentrum van de Rijksuniversiteit Groningen, in samenwerking met het Yeb Hettinga Museum. De reconstructie was niet mogelijk geweest zonder de grote inzet en het enthousiasme van vele vrijwilligers.

Het Zodenhuisproject is financieel ondersteund door Provincie Fryslân, Gemeente Franekeradeel, Stichting Woudsend anno 1816, Prins Bernhard Cultuurfonds, Fonds Nij Bethanië, Boerderijenstichting Fryslân, Vereniging voor Terpenonderzoek, Je Maintiendrai Fonds en Boelstra-Olivier Stichting.

Het project is uitgevoerd in samenwerking met Omrop Fryslân, Wirotex Kraanverhuur, Fame Architectuur & Stedenbouw, Fries Museum, It Fryske Gea, Staatsbosbeheer, Koninklijke Saan en ARRE Remaining History.

museum
GIA
Zodenhuis Firdgum
Laatst gewijzigd:05 april 2018 11:01

Meer nieuws

  • 11 december 2018

    Eeuwenoude recepten uit de beerput (video)

    Archeoloog Merit Hondelink onderzoekt wat Nederlandse stedelingen uit de middenklasse aten in de 16e tot en met de 18e eeuw. Ze onderzoekt monsters uit oude beerputten op sporen van voedselbereiding. Maar Hondelink kookt zelf ook vergeten gerechten,...

  • 07 december 2018

    Nieuw themanummer Stem-, Spraak en Taalpathologie

    Stem-, Spraak- en Taalpathologie heeft het themanummer “Research Tutorials door Nederlandstalige onderzoekers in het buitenland, deel II” gepubliceerd.

  • 03 december 2018

    Huidig onderzoek naar terpen en wierden in beeld

    Annet Nieuwhof, Johan Nicolay (beiden Archeologie RUG) en Jeroen Wiersma (Kenniscentrum Landschap) brengen een nieuw boek uit over de stand van zaken in het onderzoek van het terpen- en wierdenland.