Skip to ContentSkip to Navigation
About usNews and EventsNews articles

‘Te veel of te weinig kunstproductie, wie zal het zeggen?’

19 december 2013

Afgelopen week gooide Melle Daamen, directeur van de Amsterdamse Stadsschouwburg en lid van de Raad voor Cultuur, de knuppel in het hoenderhok: we maken te veel duur gesubsidieerde kunst in Nederland voor half lege zalen terwijl we films en ballet van topkwaliteit uit het buitenland kunnen halen: een logisch voordeel van de globalisering, toch?

Barend van Heusden
Barend van Heusden

Daamen maakt het voorstanders van nog meer bezuinigen wel erg makkelijk, en dat voor een sector die al onevenredig fors is gepakt. Niet voor niets probeert hij inmiddels zijn woorden te nuanceren in de media. Toch is zijn kernvraag beslist relevant: hoe is het overheidsgeld voor de kunsten het best te besteden? Hieronder ligt echter een andere vraag: wat doen de kunsten voor individu en samenleving? Wat doen mensen met kunst? Dit zijn vragen waar wetenschappers hun licht op moeten laten schijnen.

Onderzoek vereist

Kunstwetenschappers kunnen een bijdrage leveren door de redeneringen die aan het debat ten grondslag liggen bloot te leggen: met welke waarden en stellingnames zijn zij verweven? Welk soort kunst willen we voor Nederland, Europa of een ‘globale’ wereld? Willen we kunst die makkelijk toegankelijk en vertrouwd is voor velen? Kunst die continuïteit met kunsttradities en (nationale) identiteit in leven houdt? Kunst die een cultuur kritisch bevraagt, of alternatieve werelden ontwerpt? De laatste zijn vormen van kunst die oefening en kennis vereisen, zoals je een taal moet leren: als je op dit soort gronden zalen vol wilt hebben dan moet je bij voorbeeld in educatie investeren. Pas na beslissingen over deze functies gaat het om podia en gezelschappen.

De waarde van florerende kunsten

Daarnaast bieden de kunstwetenschappen inzicht vanuit de sociologie en economie in de waarde van florerende kunsten voor een samenleving: het betekent veel voor een stad of dorp als er kunstenaars wonen en werken. Groningen, Enschede, Arnhem en Maastricht zouden heel andere steden zijn als zijn niet de thuisbasis waren van toneelgezelschappen, symfonieorkesten, operagezelschappen en modeontwerpers. Onderzoekers als Throsby, Marlet en Brouwer tonen de relatie aan tussen een bloeiend kunstklimaat en de lokale economie en sociale structuur, op het niveau van steden en wijken. En hoezeer we ook via allerlei media delen in ‘wereldcultuur’, er is, juist door die globalisering, veel behoefte aan lokaal gemaakte kunst, die op de eigen plek betekenis heeft.

Daamens argument is ook wel erg Amsterdams. Want natuurlijk komen internationale orkesten en dansgezelschappen daar wel langs. Maar doen ze dat ook in Zwolle, Deventer of Helmond? Laten we niet een land worden waar in het overgrote deel van de steden en dorpen de enige ontmoetingsplek de bioscoop is waar alleen de massaproducten uit Hollywood kunnen worden genoten, hoe mooi die soms ook zijn.

Voortzetting van het spel

Tenslotte wordt vanuit psychologie, antropologie en cognitiewetenschappen kunst beschouwd als een voortzetting van het spel. In haar kunstvormen slijpt een gemeenschap centrale cognitieve vermogens: de zintuigen, verbeelding, empathie en reflectie. De kunsten zijn voor voelen en denken work-out en laboratorium tegelijk. De kunsten zijn een van de manieren waarop een gemeenschap zijn kernattitudes en –waarden afstemt en tegen het licht houdt. Empirisch onderzoek levert steeds meer bewijs voor dit soort aannames (zie het recente artikel in Science over de relatie tussen het lezen van literaire fictie en de ontwikkeling van empathie).

Gedegen analyse van de functies van de kunsten, en een zorgvuldige weging van argumenten: dat moet het uitgangspunt voor het kunstbeleid zijn, niet of het te duur is om een voorstelling te maken.

Prof.dr. Barend van Heusden, prof.dr. Liesbeth Korthals Altes en dr. Quirijn van den Hoogen zijn verbonden aan de afdeling Kunsten, Cultuur en Media aan de Rijksuniversiteit Groningen

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10

Meer nieuws

  • 20 september 2019

    Start of MOSAiC – the Greatest Arctic Research Expedition of All Time

    After a decade of preparations, it’s finally time: on the evening of 20 September the German icebreaker Polarstern departs from the Norwegian port of Tromsø. Escorted by the Russian icebreaker Akademik Fedorov, she will set sail for the Central Arctic...

  • 20 september 2019

    Imagining Science

    Noorderlicht en de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) continueren hun samenwerking in de reeks ‘Imagining Science’. Daarin krijgt een fotograaf de opdracht om een wetenschappelijk onderzoeksveld te verbeelden in relatie tot het Noorderlicht festivalthema...

  • 18 september 2019

    Duurzame banken dragen bij aan veiliger financieel bestel

    Banken met hogere duurzaamheidscores hebben een significant lager faillissementsrisico. Bovendien dragen de meest duurzame banken minder bij aan het systeemrisico van het gehele financiële bestel. Dat concludeert Bert Scholtens, hoogleraar Sustainable...