Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.mr. Hans Engels: ‘Positie burgemeester te zeer afhankelijk van luimen gemeenteraad’

23 oktober 2013

De positie van de burgemeester in het lokale bestuur is zwak, omdat hij de facto door de gemeenteraad uitgekozen wordt. Dat verklaart waarom de afgelopen jaren zoveel burgemeesters het veld ruimen, of geen nieuwe termijn krijgen, na conflicten met de raad. Bovendien zijn de steeds ruimere bevoegdheden die de burgemeester krijgt niet in evenwicht met het smalle mandaat dat hij heeft. Daarom verdient een gekozen burgemeester de voorkeur. Dat komt aan beide bezwaren tegemoet. Dat betoogt staatsrechtgeleerde Hans Engels van de Rijksuniversiteit Groningen, tevens Eerste Kamerlid voor D66.

De curieuze aftocht van Peter Rehwinkel uit Groningen, het plotselinge vertrek van Ab Meijerman uit Veendam en een paar maanden geleden het afserveren van Sicko Heldoorn uit Assen, het zijn onvergelijkbare gevallen, maar voor alle drie geldt dat deze burgemeesters in het oude bestel waarschijnlijk nog op hun post hadden gezeten. Dan waren ze immers benoemd door de Kroon, zonder bemoeienis van de gemeenteraad en hadden ze zich van de opvattingen van die raad weinig hoeven aan te trekken.

Complicaties

Dat is veranderd in 2001. Sinds die tijd wordt de burgemeester weliswaar nog altijd formeel benoemd door de Kroon, maar daarbij wordt de aanbeveling van de gemeenteraad nooit gepasseerd. Ook niet als het gaat om het al dan niet gunnen van een volgende termijn en een eventueel tussentijds ontslag.

‘Die situatie leidt tot twee complicaties’, stelt Engels. ‘De rechtspositie van de burgemeester is buitengewoon zwak, want als de gemeenteraad het ineens over verstoorde verhoudingen heeft, kan de raad hem via een aanbeveling aan de minister tot ontslag dwingen. Dus als er na de verkiezingen een andere gemeenteraad zit, of de sfeer is slecht, wordt een burgemeester daar de dupe van. En verder is door de beslissende rol van de raad de positie van de burgemeester een politieke kwestie geworden. Hij zou in het huidige dualistische stelsel eigenlijk buiten de invloed van de raad moeten staan, dus hetzij benoemd, hetzij gekozen door de bevolking.’

Animo

Vanwege die kwetsbare positie verwacht Engels dat het animo voor een burgemeesterspost niet zal groeien. En zeker niet van zware kandidaten, terwijl er van een burgemeester steeds meer wordt verwacht. ‘Je kunt niet meer blijven steken in een burgemeester die linten knipt en als “mensenmens” functioneert. Hij of zij moet ook bestuurlijk een zwaargewicht zijn en in staat zijn om bestuurlijke en ambtelijke verhoudingen te doorgronden. Een burgemeester kan zich beter ontplooien als zijn lot niet uitsluitend in handen ligt van de raad. Zijn positie is veiliger, en hij of zij kan ook nog eens iets terug zeggen tegen de gemeenteraad. Die behoefte hebben zware kandidaten zeker, zij zullen dus minder happig worden op deze baan.’

Bevoegdheden

Een ander probleem is volgens Engels dat het mandaat van de burgemeester niet in verhouding staat tot zijn bevoegdheden. ‘Die bevoegdheden nemen nog steeds toe, bijvoorbeeld op het gebied van openbare orde. Maar zijn formele positie, benoemd door de minister, impliceert staatsrechtelijk een heel dun mandaat. Dus een burgemeester moet zware afwegingen maken, maar als hij het niet goed doet, moet hij verantwoording afleggen aan de raad en kan hij er zo voor worden weggestuurd.’

Twee oplossingen

Er zijn staatsrechtelijk gezien twee mogelijkheden om het probleem van zwakke burgemeesters op te lossen, stelt Engels. ‘In het dualistische stelsel moet zijn positie onafhankelijk van de raad worden. Dus we zouden óf terug moeten naar de zuivere kroonbenoeming van vroeger, óf vooruit naar een gekozen burgemeester. Ik heb een voorkeur voor die laatste optie, en dan losgekoppeld van politieke partijen. Maar ik denk dat het uitdraait op een in het openbaar door de raad gekozen burgemeester, zonder dat er een koninklijk besluit aan ten grondslag ligt. Dat is weliswaar strijdig met het dualisme, maar het is wel beter dan de huidige situatie.’

Wachtgeld

Engels meent dat er niets hoeft te veranderen aan de wachtgeldregeling voor burgemeesters die het veld ruimen, juist omdat hun positie nu zoveel zwakker is geworden. ‘Er is geen enkele reden om die regeling te wijzigen. Burgemeesters hebben een groot afbreukrisico. Je kunt politiek ontslag krijgen zonder dat je er schuld aan hebt. Ik vind het echt gezeur dat er verhalen komen over sinterklazerij en zakkenvullerij, al moet je met de wachtgeldregeling niet zo onhandig omgaan als de vertrekkende burgemeester van Groningen.’

Curriculum Vitae

Hans Engels (1951) is universitair hoofddocent staatsrecht aan de Faculteit Rechtsgeleerheid van de Rijksuniversiteit Groningen en bijzonder hoogleraar gemeenterecht/gemeentekunde (Thorbecke-leerstoel) aan de Universiteit Leiden. Buiten de Universiteit is hij vooral actief in het openbaar bestuur en als rechter-plaatsvervanger in de rechterlijke macht. Hij was wethouder en locoburgemeester van de voormalige gemeente Eelde, fractievoorzitter in de gemeenteraad van Zuidlaren en fractievoorzitter van D66 in Provinciale Staten van Drenthe. Sinds 7 september 2004 is hij voor D66 lid van de Eerste Kamer.

Laatst gewijzigd:28 november 2017 16:43
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 08 juni 2018

    Waardedaling woningen in aardbevingsgebied tot 2015 gemiddeld 9,3%

    Woningen in het Groningse aardbevingsgebied zijn tot 2015 gemiddeld 9,3% in waarde gedaald. Dat concluderen promovendus Nicolás Durán en hoogleraar Ruimtelijke Econometrie Paul Elhorst van de Rijksuniversiteit Groningen. Zij analyseerden data van de...

  • 06 juni 2018

    RUG op plek 120 in QS ranking

    De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) staat dit jaar op plaats 120 in de QS World Top University Rankings 2019. Afgelopen twee jaar stond de RUG opplaats 113 in deze lijst van bijna 1.000 universiteiten wereldwijd. Op nationale schaal is Groningen dit...

  • 01 juni 2018

    Negen onderzoekers aan de RUG ontvangen een Vidi-beurs

    NWO heeft aan 86 ervaren onderzoekers ieder een Vidi-financiering van 800.000 euro toegekend. Maar liefst negen hiervan doen hun onderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG); aan vier verschillende faculteiten. Met de beurs kunnen de vier vrouwelijke...