Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Dr. Margriet Drent: ‘Internationale machtsverschuivingen maken actief buitenlands beleid noodzakelijk’

26 augustus 2013

De internationale politieke verhoudingen ontwikkelen zich richting een multipolair bestel, waarin een kleine groep grote landen dominant is en internationale samenwerking steeds stroever verloopt. Daarbij kalft de macht van overheden af en betreden nieuwe spelers het machtsveld. Vanuit Europees en Nederlands perspectief is dat reden tot zorg, stelt Margriet Drent, universitair docent Internationale Betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Samen met twee andere RUG-onderzoekers werkte Drent mee aan de Clingendael Strategische Monitor 2013, die eind mei aan minister Hennis-Plasschaert van Defensie werd aangeboden.

‘Het is belangrijk dat Nederland zich niet van het buitenland afkeert. Ons land heeft behoefte aan een actief buitenlands beleid dat inzet op internationale samenwerking, om zo onze belangen te waarborgen in een wereld die in toenemende mate wordt bepaald door opkomende machten,’ stelt Drent. ‘Het verkleinen van ambassades in plaats van ze te sluiten, zoals onlangs door minister Timmermans is besloten, is daarom een goed plan. Tegelijkertijd zal Nederland daardoor de samenwerking met Europese partners moeten intensiveren en de EU moeten steunen bij het versterken van een effectief Europees postennetwerk.’

Risico: crisis en bezuinigingen

‘In deze tijd van economische crisis en bezuinigingen bestaat het risico dat we als Nederland en Europa teveel naar binnen gericht zijn, terwijl wat er in de wereld gebeurt juist zou moeten aanzetten ons actief naar buiten op te stellen’, zegt Drent. ‘Dat is in ons belang, omdat er anders beslissingen buiten ons om worden gemaakt die ons welzijn en onze veiligheid raken. Voorbeelden hiervan zijn internationale afspraken over regionale of wereldwijde vrijhandel, het aanpakken van klimaatverandering, of het beheersen van de negatieve gevolgen van conflict en radicalisering in Syrië.’

Mondiale dreigingsbeeld complexer

‘De afgelopen jaren is het mondiale dreigingsbeeld complexer en onzekerder geworden; een trend waarvan verwacht wordt dat deze de komende jaren doorzet. Spanningen tussen staten zijn toegenomen, bijvoorbeeld rondom de nucleaire programma’s van Iran en Noord-Korea. De militaire wedijver tussen de VS en China zorgt voor spanningen rond de Stille Oceaan. De interne situatie van staten in de ‘Gordel van Instabiliteit’ vormt een bron van (potentieel) gewelddadige conflicten. Ook de nasleep van de Arabische Lente met toenemend geweld en polarisatie in Egypte en Syrië, de toekomst van de grensregio tussen Afghanistan en Pakistan na de terugtrekking van internationale troepen en de aanhoudende dreiging van Al Qaida (zoals recent in Jemen) zijn belangrijke aandachtspunten voor ons buitenlands beleid, vanwege de risico’s die dit met zich meebrengt voor Nederlanders en Nederlandse bedrijven in het buitenland.’

Machtsverschuiving

‘In de internationale politiek verschuift macht van Westerse naar niet-Westerse landen. Gesteund door relatief grote economische groei stellen landen als Brazilië, Rusland, India en China zich assertiever en autonomer op in multilaterale relaties. Tegelijkertijd groeit de invloed van niet-statelijke spelers zoals multinationale bedrijven, guerrilla bewegingen, (cyber)criminelen, hulporganisaties en maatschappelijke bewegingen, waardoor de macht van Nederland verder wordt ondermijnd.’

Verdeeld Europa moet toekijken

‘De internationale machtsverschuivingen en de opkomst van een multipolair systeem, betekent dat de traditionele Europese oriëntatie op multilaterale samenwerking en diplomatieke en economische invloed onder druk komt te staan. Als internationale samenwerking verder afbrokkelt, zullen internationale machtsblokken een grotere stempel drukken op allerlei mondiale en regionale vraagstukken. Een intern verdeeld Europa dat zelf niet in staat is op te treden als coherente internationale speler, zal vaak noodgedwongen moeten toekijken wanneer andere grootmachten besluiten nemen die het welzijn en de veiligheid van Europa raken.’

Nederland gebaat bij samenwerking

‘Voor Nederland – als militair-politieke dwerg, maar handels-economische subtopper – geldt deze problematiek net zo goed. Ons land is economisch en veiligheidspolitiek gezien gebaat bij een open en stabiel internationaal systeem waarin samenwerking en overleg de norm is. In een multilateraal bestel kan Nederland (via de EU) zijn belangen waarborgen; in een multipolaire wereld wordt dat zeer lastig. Internationale samenwerking de rug toe keren is in deze tijd van mondiale transitie en onzekerheid dan ook zeer onverstandig. Nederland moet juist nu aandringen op een actieve buitenlandse rol voor de Europese Unie, om te voorkomen dat een op samenwerking gebaseerd internationaal systeem verder wordt uitgehold, zoals nu dreigt te gebeuren op het terrein van de handelspolitiek.’

Curriculum Vitae

Margriet Drent is universitair docent bij de afdeling Internationale Betrekkingen (IBIO) van de Faculteit Letteren en senior onderzoeker bij het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen ‘Clingendael’. Drent is lid van de commissie vrede en veiligheid van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV), die de overheid adviseert over de gevolgen van internationale ontwikkelingen voor Nederlands buitenlands beleid. Lennart Landman en Susanne Kamerling zijn beiden promovendus bij IBIO en als associate fellow verbonden aan Instituut Clingendael.

Meer informatie

Rapport ‘Een Wereld in Onzekerheid’, Clingendael Strategische Monitor

Laatst gewijzigd:28 november 2017 16:45
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws