Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof. Louwrens Hacquebord: ‘Knuffelstatus Noordpool maakt bescherming noodzakelijker dan ooit’

29 mei 2013

Het eens ongenaakbare en barre Arctische Noorden heeft anno 2013 een soort knuffelstatus bereikt. Vanuit steeds meer landen overschrijden mensen de poolcirkel om gebruik te maken van de kortere vaarroutes en toeristische attracties. Naast de exploitatie van bodemschatten onder en nabij het poolijs betekent de gestage groei van toerisme dat de belasting van het poolgebied door menselijk bezoek ongekende niveaus bereikt. Volgens poolonderzoeker Louwrens Hacquebord, die op dinsdag 28 mei afscheid nam bij de Rijksuniversiteit Groningen, zijn goede afspraken over de bescherming van het poolgebied noodzakelijker dan ooit. Liefst met zoveel mogelijk landen en partijen.

Ooit was de Noordpool het romantische decor van waaghalzen en helden die de elementen trotseerden op ontdekkingsreizen of ten behoeve van jacht op zeehonden, walrussen en walvissen. Van de expeditie van Willem Barentsz op Nova Zembla tot afgevroren tenen van ontdekkingsreizigers, de Noordpool sprak als onherbergzaam en ongenaakbaar oord tot de verbeelding.

Frozen Planet

Dat beeld is geleidelijk veranderd, onder meer door populaire documentaires en boeken als ‘Frozen Planet’ en de Arctic World die benadrukken dat het Arctisch gebied een kwetsbare en bijzondere habitat is. Eén gevolg daarvan is dat vele duizenden mensen met eigen ogen dat bijzondere Arctische gebied zelf willen zien. Volgens Hacquebord heeft de veranderde esthetische beleving van het gebied ertoe geleid dat het minder onaantrekkelijk is geworden.

Economische motieven

Hacquebord benadrukt dat de mens door de eeuwen heen, steevast geprikkeld door gunstige economische vooruitzichten, de nadelen van het poolgebied heeft geaccepteerd. ‘Dat begon al bij de jagers, die niet zelden forse verliezen moesten incasseren wanneer schepen vast kwamen te zitten in het ijs en verloren gingen. De opbrengst van de producten maakten dit echter toch de moeite waard.’

Daarin is er weinig veranderd. ‘Ontginning van bodemschatten in het poolgebied is eenvoudig noch goedkoop, maar biedt bij een zeker niveau van wereldprijzen toch een rendabel vooruitzicht. Zelfs het smelten van het poolijs wordt op die manier bekeken, want doorvaarbare routes door het poolgebied kunnen voor handeldrijvende landen als China, India en Singapore een enorme besparing in transportkosten opleveren.’

Arctische Raad en schurende belangen

Het is onder meer met het oog op een dergelijk vooruitzicht dat landen proberen waarnemer te worden van de Arctische Raad, het intergouvernementele orgaan dat het Noordpoolgebied beheert. De Europese Unie werd onlangs nog geweigerd als waarnemer, vooral als gevolg van Canadese woede over het Europese verbod op zeehondenjacht.

De samenstelling van de Arctische Raad weerspiegelt de vaak schurende belangen van landen in het Arctische gebied, maar voor Hacquebord is deze raad uiteindelijk wel de belangrijkste spil. ‘Ik verwacht dat Europa uiteindelijk wel waarnemer zal worden. En dat moet ook, want uiteindelijk moeten we het met zoveel mogelijk landen eens worden over spelregels die algemeen gelden voor toegang en conservering van het Noordpoolgebied. Hoe meer landen je daarbij betrekt, hoe beter het is.’

Knuffelstatus als risico

De veranderende reputatie van het poolgebied onder het grote publiek is een strategisch gegeven voor landen, bedrijven en non-profitorganisaties als Greenpeace. Dat geldt ook voor het rapport van de Amerikaanse Geologische Dienst, waarin onlangs bekend werd gemaakt dat dertien procent van de nu nog te ontdekken wereldvoorraden aan olie en dertig procent aan gas zich in het Arctische gebied bevinden.

‘In de discussies over winning van grondstoffen en de vraag of dat überhaupt moet, is de natuur zelf een beleidsmiddel geworden’, zegt Hacquebord. ‘Natuurbescherming sluit nauw aan bij het beeld van de bijzondere en kwetsbare wereld. Daar kunnen natuurbeschermende ngo’s hun voordeel mee doen. Maar bereiken zij ook hun uiteindelijke doel als het toeristische gebruik van het gebied ongelimiteerd doorzet, als gevolg van de nieuwe knuffelstatus?’

Curriculum Vitae

Louwrens Hacquebord nam op 28 mei 2013 afscheid als hoogleraar Arctische en Antarctische studiën en directeur van het Arctisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij studeerde Fysische geografie aan de Universiteit Utrecht en Archeologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij was van 2000-2008 vicevoorzitter van de International Arctic Science Committee (IASC). Hacquebord is lid van de Nationale Commissie voor Poolonderzoek.

Laatst gewijzigd:28 november 2017 16:47
printView this page in: English

Meer nieuws