Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Paul Elhorst: ‘Regionale politici moeten verder kijken dan de provinciegrens’

10 december 2012

Politici in de noordelijke provincies hebben nogal eens onvoldoende oog voor de economische belangen van het Noorden als geheel. Volgens Paul Elhorst, hoogleraar Regionale Economie aan de Rijksuniversiteit Groningen, gaan ze daarmee voorbij aan het feit dat een aanzienlijk deel van de effecten van economische programma’s in nabijgelegen provincies terecht komt.

Paul Elhorst
Paul Elhorst

Elhorst onderzocht de gevolgen van projecten die zijn gericht op bevordering van werkgelegenheid. Hij bestudeerde vooral de invloed van zulke projecten is op de economie in buurprovincies, het zogeheten overloopeffect. Dat er een nauw verband is tussen de bedrijvigheid in provincies is wel duidelijk. Een Groninger die zijn oprit laat bestraten, kan dat doen met klinkers van een betonfirma in Drachten. Friezen geven op hun beurt hun verdiende euro’s uit aan shoppen in het Groninger stadscentrum. Op dinsdag 11 december houdt Elhorst zijn oratie over dit onderwerp, getiteld Van ruimtelijke econometrie naar regionaal beleid’ .

Werkloosheid en productie

Er is al volop onderzoek gedaan naar het verband tussen werkloosheid en productie, en andersom naar de relatie tussen productie en werkloosheid. Een verband dat als eerste wetenschappelijk werd vastgesteld door Okun. Hij stelde de Wet van Okun op, die is gebaseerd op het idee dat iemand die werkloos raakt minder geld uitgeeft, waardoor de productie daalt. Het omgekeerde is ook waar: wanneer de productie daalt, dan raken mensen werkloos. ‘Studies naar deze relaties zijn echter alleen maar gedaan binnen regio’s’, aldus Elhorst. ‘Maar wat er in de ene regio gebeurt, heeft ook effect op nabijgelegen regio’s. Ik heb die interactie- of overloopeffecten in kaart gebracht. Dat is in relatie tot de Wet van Okun nooit eerder gedaan.’

Elhorst heeft specifiek gekeken naar de gevolgen van een stijging van de werkloosheid in Groningen, Friesland of Drenthe voor de productie in de buurprovincie. ‘Toename van werkloosheid heeft maatschappelijke kosten tot gevolg in de vorm van verloren gegane productie’, licht Elhorst toe. ‘En het blijkt dat een kwart van de kosten buiten de provinciegrens terecht komt. In getallen uitgedrukt betekent het dat 1 procent extra werkloosheid de eigen provincie 90 miljoen euro aan productie kost, en de buurprovincie 30 miljoen.’

Samenwerking noodzakelijk

Die kennis heeft belangrijke gevolgen voor regionale politici en beleidsmakers, stelt Elhorst. ‘Wanneer duidelijk is dat een aanzienlijk deel van de kosten buiten de provinciegrens terecht komt, hebben de provincies dus een maatschappelijk belang om daar samen wat aan te doen.’ En juist aan dat laatste, daar schort het aan, vindt Elhorst. ‘Het komt te vaak voor dat provincies hun eigen belang voorop stellen. Kijk bijvoorbeeld naar het 8-punten plan ter versterking van de Friese economie van de provinciale afdeling van de PvdA. Dat plan was sterk geredeneerd vanuit de eigen provincie. Uitgangspunt was dat er alles aan gedaan moest worden om de werkgelegenheid in Friesland te behouden.’

Onvoldoende oog voor synergie-effecten

Plannen om de economie te versterken zijn op zich goed, maar als ze vooral gericht zijn op de eigen provincie, dan is dat niet optimaal. ‘Wat beleidsmakers in zo’n geval doen, is niet fout, maar het kan veel beter’, betoogt Elhorst. ‘Dat zie je onder meer bij het aantrekken van bedrijven. Provincies staan onvoldoende stil bij de vraag waar de nieuwe onderneming het beste zou passen, omdat het bijvoorbeeld de al aanwezige bedrijvigheid verder kan versterken. Provincies hebben onvoldoende oog voor dergelijke synergie-effecten.’

Noordelijk perspectief

Ofschoon in onder meer SNN-verband (het Samenwerkingsverband Noord-Nederland) sprake is van afstemming, gaat het wat Elhorst betreft soms toch fout. Hij concludeert dat op grond van zijn contacten met noordelijke beleidsbepalers. ‘Een voorbeeld is de besluitvorming rond infrastructuurprojecten. De interesse voor aanleg van weg- en spoorverbindingen is in bijvoorbeeld Groningen groter dan in Friesland. Zo was in Friesland de aanleg van een spoorlijn tussen Groningen en Heerenveen, en ook het superbus-project van Wubbo Ockels allang geen optie meer, terwijl daar in Groningen nog serieus over werd nagedacht. Vanuit het eigenbelang kan een provincie weliswaar weinig zien in dergelijke projecten, maar wanneer die projecten in noordelijk perspectief worden bekeken, krijgen ze een veel groter gewicht.’

Het ontbreken van dat noordelijk perspectief zit helaas als een mechanisme in het systeem ingebakken, aldus Elhorst, want politici denken vooral vanuit partijbelangen of vanuit het eigen belang van herverkiezing. ‘Provinciale politici kunnen slechts worden gekozen door kiezers in de eigen provincie. Ze zullen daardoor niet worden beloond voor een beleid dat helpt om werkloosheid in een buurprovincie te bestrijden. Dat drukt hun motivatie om er wat aan te doen.’

Curriculum Vitae

Paul Elhorst (1958) is hoogleraar Regionale Economie aan de faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen. De regionale werkloosheidsproblematiek van het Noorden is een van de belangrijkste onderzoeksthema’s van zijn leerstoel. Op dinsdag 11 december 2012 houdt Elhorst zijn oratie, getiteld ‘ Van ruimtelijke econometrie naar regionaal beleid’. Elhorst deelt de praktische beleidsconsequenties van zijn onderzoek steeds met overheden. Hij gebruikt voor zijn onderzoek niet alleen gegevens van de drie noordelijke provincies, maar ook van andere regio’s in de EU die met vergelijkbare problemen kampen, omdat het Noorden en de EU niet los van elkaar kunnen worden gezien.

Zie ook deze uitzending van AdamsAppel: Wat kost het om te werken? (video)

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10

Meer nieuws

  • 11 september 2018

    Van Klokhuis-vraag naar Veni-subsidie

    Als kind was Jorrig Vogels al gefascineerd door taal en vergeleek hij de verschillende woorden voor ingrediënten op verpakkingen. Een jaar terug sleepte de taalonderzoeker een Veni-beurs in de wacht. ‘Taal heeft iets telepathisch: het beeld dat ík in...

  • 07 september 2018

    Constructief overleg – gezamenlijke overeenkomst

    Na een intensief en constructief gesprek met de actievoerende studenten van studentenpartij DAG en ROOD (jongeren SP) is donderdagavond een gezamenlijke overeenkomst bereikt op vier punten, vooral gericht op de lange termijn.

  • 04 september 2018

    Weg met die systeemplafonds

    Als Zuidlarens jongetje vond hij al die oude gebouwen in de stad Groningen maar niks. De interesse in historische panden kwam pas later, tijdens zijn studie Bouwkunde. Als bouwkundige is René Bosscher nu verantwoordelijk voor de buitenkant van de gebouwen...