Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Bob Fennis: ‘Doe boodschappen voorafgaand aan het werk’

Als schild tegen de verleidingen van reclame
24 oktober 2012

De verleidingstactieken van de reclame zijn zo subtiel, dat het goed is dat nationale en Europese overheden strenge regels stellen aan wat geoorloofd is. De teugels zouden zelfs nog wat verder aangetrokken mogen worden, vindt hoogleraar consumentengedrag Bob Fennis van de Rijkuniversiteit Groningen. Tegelijkertijd geeft hij het dringende advies om onszelf beter te wapenen tegen de prikkels die onze kooplust aanwakkeren. ‘Je moet aankopen doen op de momenten dat je op de gevaren van verleiding bedacht bent. Doe dus bijvoorbeeld boodschappen voorafgaand aan het werk.’

Bob Fennis
Bob Fennis

In de liefde en in de oorlog is alles geoorloofd, maar reclamemakers hebben zich wel degelijk aan spelregels te houden. Liegen en concurrenten zwart maken mag bijvoorbeeld niet, en ook de consument mag niet met alle middelen worden verleid. Fennis: ‘De consument moet worden beschouwd als een rationeel wezen dat zich bewust is van zijn keuzevrijheid, daar gaat de economische theorie tenslotte ook van uit. Ik ben geen ethicus, maar een marketeer mag geen misbruik maken van de weerloosheid van de consument, als daar de verkeerde motieven achter zitten. Als een reclame langs onbewuste weg mensen op het belang van autogordels wijst, is het misschien een ander verhaal. Onbewuste beïnvloeding kan dan een positieve rol spelen omdat automobilisten hun aandacht natuurlijk bij de weg moeten houden. Bovendien is er in dat geval een algemeen belang mee gediend.’

Beperkte behoedzaamheid

Bij de beïnvloeding van kopers is het van groot belang hoe goed de consument op zijn hoede is. Een gewaarschuwd mens telt voor twee, maar die behoedzaamheid is altijd beperkt, stelt Fennis. ‘Vergelijk het met een batterij. Die gaat vanzelf een keer leeg. Als mensen moe zijn na een drukke dag, dan letten ze niet meer zo scherp op wat ze kopen, of ze het nodig hebben en of het niet te duur is. En let wel: dat geldt net zo goed voor een potje pindakaas als voor een grote aanschaf als een nieuwe auto. Het is dezelfde vermoeidheid waar bijvoorbeeld telemarketeers gebruik van maken. Zij kunnen in een telefoongesprek die mentale batterij leegtrekken door maar te blijven praten, voor ze tenslotte hun “salespitch” maken.’

Actievere Consumentenautoriteit

Dat is een voorbeeld van het grijze gebied waar reclamemakers en marketeers zich graag in begeven, zegt Fennis. ‘Zij zoeken nog altijd de grenzen op van wat nog kan en wat niet meer. Ik vind dat daar meer aandacht voor moet komen. We hebben gelukkig de Consumentenautoriteit, maar ik pleit ervoor dat die wat actiever wordt in het bedenken van richtlijnen hoe we met zulke gevallen moeten omgaan. Nu kijkt de Consumentenautoriteit naar liegen en bedriegen, echte “clear cut cases”. Maar er zijn ook subtielere vormen van beïnvloeding, die schuren tegen wat acceptabel is, zoals de telemarketeers. Die gevallen laat de Consumentenautoriteit liggen.’

Eigen verantwoordelijkheid

Nog belangrijker dan de overheid of een consumentenautoriteit is de verantwoordelijkheid van de consument zélf. Fennis: ‘Je kunt die batterij trainen, en nog op een aangename manier ook. Als je zorgt dat je in een positieve stemming blijft, ben je weerbaarder tegen de prikkels van verleiding. Ook “self-affirmation”, dat wil zeggen: dicht bij jezelf blijven, heeft invloed op de kracht van jouw batterij. En verder moeten mensen zich realiseren dat ze kwetsbaarder zijn dan ze denken. Zoek die omgeving vol verleidingen dan ook niet op als je zwak staat. Ga na een zware werkdag niet uitgebreid winkelen op een koopavond, als je tenminste niet thuis wilt komen met dingen die je niet wilt hebben.’

Curriculum Vitae

Prof.dr. Bob M. Fennis (Tilburg, 1968) studeerde sociale psychologie aan de Universiteit Utrecht en communicatiewetenschap (cum laude) aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij promoveerde op het proefschrift ‘Health on television: Studies on the content and effects of mass media messages.’ Fennis werkte onder meer als senior onderzoeks- en communicatieadviseur bij het Ministerie van Verkeer en Waterstaat en als senior consultant bij Boer & Croon Corporate Communication. In 2001 werd hij universitair docent bij de Vrije Universiteit Amsterdam. Sinds 2004 was hij als universitair hoofddocent respectievelijk verbonden aan de Universiteit Twente en de Universiteit Utrecht en sinds 2010 is hij als hoogleraar verbonden aan de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 21 juni 2018

    Grenzeloos lallen met Martijn Wieling op Lowlands Science

    Het is bekend dat alcoholgebruik spraak negatief beïnvloedt, maar hoe zit dat bij het spreken van een vreemde taal? Onderzoek suggereert dat het effect hier juist positief lijkt te zijn. Onduidelijk is echter wat er in de mond gebeurt. Dr. Martijn Wieling...

  • 14 juni 2018

    Bringing Physical Internet to life

    Van maandag 18 tot vrijdag 22 juni vindt het vijfde internationale Physical Internet congres (#IPIC2018) plaats in Groningen. De Rijksuniversiteit Groningen organiseert dit congres samen met de logistieke sector. Meer dan 250 wetenschappers en vertegenwoordigers...

  • 11 juni 2018

    Een nieuw tijdperk voor organisationele relaties | Oratie David Langley | Dinsdag 19 juni

    Nieuwe, veelbelovende internet-afhankelijke technologieën zoals digital fabrication, internet of things, blockchain en distributed artificial Intelligence worden steeds populairder. Prof. David Langley geeft in zijn oratie een toelichting op zijn ideeën...