Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Marian Verkerk: ‘Ethiek in de zorg is te veel gericht op het individu’

24 april 2012

Medische zorg is niet alleen van groot belang voor individuele patiënten. Ook voor familieleden en naasten van de patiënt kunnen medische beslissingen grote gevolgen hebben. Zorgverleners hebben echter nauwelijks mogelijkheden om naasten van de patiënt bij de zorg te betrekken, stelt Marian Verkerk, hoogleraar Zorgethiek aan het Universitair Medisch Centrum Groningen. ‘Wetgeving en richtlijnen in de zorg stellen het individu centraal, terwijl patiënten heel veel keuzes in samenspraak met naasten maken. Daar moet meer aandacht voor komen. Het wordt tijd voor familie-ethiek in de zorg.’

Zorgverleners zijn erop gericht hun patiënten zo goed mogelijk te informeren over hun gezondheid, zodat zij zelfstandig een besluit kunnen nemen over zorg die zij wensen. Die individuele keuzevrijheid is een groot goed, vindt Verkerk. Maar door de gerichtheid op het individu vertoont de medische ethiek ook tekortkomingen. Verkerk: ‘Stel, bij bloedonderzoek wordt vastgesteld dat ik door een aangeboren afwijking een sterk verhoogd risico op kanker heb. Die diagnose kan ook voor mijn familieleden grote gevolgen hebben: misschien lopen zij hetzelfde risico. Maar moeten ze op de hoogte worden gesteld? Misschien willen ze helemaal niet weten wat voor risico ze lopen. Zorgverleners weten niet goed wat ze met zulke kwesties aanmoeten en de medische ethiek biedt ze nauwelijks houvast. Daar moet iets aan veranderen.’

Recente ontwikkeling

Niet dat medici en medisch ethici zich niet voor die kwesties interesseren, haast Verkerk zich te zeggen. Zolang er medische zorg wordt geleverd, wordt er immers al nagedacht over zorgethiek. Al sinds 400 voor Christus, de tijd van de Griekse arts Hippocrates, leggen artsen aan het begin van hun loopbaan een eed af waarin zij beloven hun vak op een ethische manier uit te voeren. De meest elementaire uitgangspunten zijn al eeuwen oud, maar als afzonderlijk vak heeft de medische ethiek zich pas sinds de jaren zeventig serieus ontwikkeld. Veel zorgrichtlijnen zijn dan ook ontworpen in een tijd waarin het recht van het individu hoog in het vaandel stond.

Verscholen opvattingen

In de thuiszorg, de genetica en bij vragen omtrent begin en eind van leven: overal in de zorg doen zich kwesties voor die vragen om een meer familiegerichte ethiek. Wanneer bij prenataal onderzoek wordt vastgesteld dat een ongeboren kind het downsyndroom heeft, verstrekken zorgverleners informatie over de consequenties die de afwijking kan hebben voor de ouders en voor het kind. Verkerk: ‘Counselors voeren in zulke kwesties heel waardevolle gesprekken met ouders. Daar zijn ze speciaal voor opgeleid. Maar dat in alle adviezen óók opvattingen verscholen zitten over wat een goed gezin is, en hoe men tegen het ouderschap aankijkt, daar heeft de medische ethiek nog te weinig aandacht voor gehad. Omdat zij uitgaat van het individu, en niet van een gezin of een relationeel netwerk.’

Theorie en praktijk

In zekere zin lopen zorgverleners voor op de ethici, aldus Verkerk. ‘Zeker huisartsen zijn gewend om niet alleen met de patiënt, maar ook met diens naasten een band op te bouwen. Dat gaat meestal uitstekend, maar het kan ook tot lastige situaties leiden. Bijvoorbeeld wanneer opa zich aan het eind van zijn leven van de familie afsluit en geen behandelingen meer wenst, terwijl de familie daar bij de arts nog op aandringt. De arts moet dan gehoor geven aan de wens van de patiënt. In het medisch recht geldt immers het recht van het individu. Ook in zulke kwesties zou de medische ethiek meer houvast moeten bieden.’

Huislijk geweld

Ondertussen mogen zorgverleners en ethici hun ogen niet sluiten voor de negatieve invloed die van families kan uitgaan. Verkerk: ‘Wanneer een vrouw, na jaren vol huislijk geweld, op aandringen van haar man voor een abortus kiest, wat voor keuze is dat dan? Wat voor rol speelt de relatie daarbij? En hoe moet de zorgverlener daarmee omgaan? Ook op dit soort vragen valt niet zo een twee drie een eenduidig antwoord te formuleren. Maar wij medisch ethici moeten zorgverleners wel méér instrumenten aanreiken om over zulke kwesties na te denken.’

Curriculum Vitae

Marian Verkerk studeerde wijsbegeerte in Utrecht en promoveerde in 1985 op het proefschrift: 'Ethiek en Welzijnbeleid'. Sinds 2001 is zij hoogleraar Zorgethiek aan het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Verkerk is onder meer lid van de Gezondheidsraad. Op dit moment leidt zij een internationaal onderzoek naar familie-ethiek in de zorg. Meer informatie over het onderzoeksproject is te vinden op http://www.family-ethics.com

Bekijk ook deze uitzending van Adams Appel met Marian Verkerk: Wat kunnen we vandaag de dag met evolutie?

Laatst gewijzigd:23 juli 2018 15:04
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 16 augustus 2018

    Rijksuniversiteit Groningen op plaats 66 in belangrijke Shanghai-ranking

    De Rijksuniversiteit Groningen is zeven plaatsen gedaald in de 2018 Academic Ranking of World Universities (ARWU, ook wel ‘Shanghai-ranking’). De RUG staat nu op 66 en is daarmee de op een na hoogste geklasseerde Nederlandse universiteit, na de Universiteit...

  • 14 augustus 2018

    Hartfalen stimuleert tumorgroei

    Een hart dat als gevolg van een hartinfarct versleten is en minder goed bloed rondpompt, scheidt stoffen af die tumorgroei stimuleren. Dat blijkt uit onderzoek met muismodellen, ondersteund met gegevens uit bevolkingsonderzoek PREVEND, uitgevoerd door...

  • 09 augustus 2018

    Ben Feringa vanavond in boekenprogramma op NPO 1

    Ben Feringa vanavond in boekenprogramma op NPO 1