Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Dr. Dirk Bezemer: ‘Westen moet voedselspeculatie bestrijden’

01 februari 2012

De landen waar nu honger heerst, in het bijzonder Afrikaanse landen, moeten zelf meer voedsel gaan verbouwen. En dat kunnen ze ook. Moderne landbouwtechnieken maken een grotere productie mogelijk, als de nationale overheden daar tenminste hun schouders onder zetten. Dat zegt universitair hoofddocent ontwikkelingseconomie dr. Dirk Bezemer van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘De rol van de westerse wereld daarentegen is op de lange termijn beperkt. Op korte termijn zou ze wel kunnen strijden tegen voedselspeculatie. Dat zou een slok op een borrel schelen, want de hoge voedselprijzen zijn mede oorzaak van het groeiende aantal wereldburgers met honger.’

Dirk Bezemer
Dirk Bezemer

De afgelopen vijftien jaar, vooral sinds 2005, is het aantal mensen met honger zowel relatief als absoluut weer gestegen. Volgens de VN-voedselorganisatie FAO daalde het aantal hongerige aardbewoners van 870 miljoen in 1969 tot 770 miljoen in 1995. Nu zijn het er waarschijnlijk meer dan een miljard. Ironisch genoeg hangen de oorzaken van de daling en die van de toename van de honger in de wereld met elkaar samen, zegt Bezemer. ‘De huidige toename is deels het gevolg van de stijging van de voedselprijzen. En die wordt weer veroorzaakt door het feit dat het zo goed gaat in Zuidoost-Azië. In landen als China, Indonesië en India werd eind jaren ‘60 nog veel honger geleden. Dankzij de economische groei is dat nu beduidend minder. Er wordt meer geconsumeerd en steeds meer vlees gegeten, met stijgende prijzen tot gevolg.’

Speculatie en land grabs

Daarnaast zijn er ook sterke aanwijzingen dat met voedsel gespeculeerd wordt, zegt Bezemer. ‘Door het ruime monetaire beleid is er sinds 2002 (na de dotcom-bubble) veel geld bijgekomen. Dat moet renderen, en omdat aandelen en vastgoed het slecht doen, stapten veel investeerders in grondstoffen. Je ziet in de voedselmarkt sinds 2002 een verdrievoudiging van opties en futurescontracten, speculatie dus. Tegelijk zijn de voedselprijzen verdubbeld. Onderzoek wijst uit dat er een verband is.’

Omdat de armen in ontwikkelingslanden gemiddeld twee derde van hun inkomen uitgeven aan voedsel, leiden prijsstijgingen daar direct tot meer honger. Bezemer pleit dan ook voor indammen van voedselspeculatie door regulering. ‘Een andere factor is de veronderstelde land grabs, waarbij landen als China, Zuid-Korea en verschillende Golfstaten op grote schaal landbouwgrond in Afrika kopen. Oxfam schat dat buitenlandse investeerders in Afrika viermaal de oppervlakte van Frankrijk aan landbouwgrond bezitten. De opbrengsten zijn veelal voor de export, waardoor er minder lokaal voedselaanbod is en de prijzen stijgen. Zulke investeringen kunnen in theorie een impuls voor de economie zijn, maar in de praktijk zijn daar geen aanwijzingen voor.’

Ontwikkelingshulp

Voor de lange termijn ligt de bal toch echt bij de landen waar de voedseltekorten bestaan, stelt Bezemer. In Afrika heeft de ontwikkeling van de landbouw 25 jaar goeddeels stilgestaan, sinds the jaren ‘80. Bezemer: ‘Men dacht dat er meer te halen viel uit ontwikkeling van andere sectoren, maar dat was een grote vergissing. In 2008 verscheen het Wereldbankrapport ‘Agriculture for Development’, dat benadrukte hoe landbouw juist de basis is voor bredere ontwikkeling. Zo is Nederland tenslotte ook groot geworden.’

Innovatie

Terugkeer van dat thema moet de sleutel bieden tot een hongervrije wereld. Meer areaal ontwikkelen, maar bovenal werken aan hogere opbrengsten per hectare door irrigatie, bemesting, nieuwe rassen en betere landbouwmethoden. Daar kan het westen wel een beetje bij helpen, maar de verantwoordelijkheid ervoor ligt bij de nationale overheden, zegt Bezemer: ‘Waar kapitaalsintensievere landbouw slaagde, was dat altijd dankzij een stabiele overheid met een lange adem, die het niet aan de vrije markt overliet. Dat maakt me wel wat sceptisch of het in Afrika, met zijn instabiele regeringen, snel gaat lukken. Boeren hebben meestal weinig invloed op de politiek, omdat ze arm zijn. Veel landen hebben echter wel de middelen om te investeren in landbouw, ook dankzij de hoge grondstofprijzen van de laatste jaren. Er zijn signalen dat die investeringen ook plaatsvinden en dat de productiviteit stijgt. Mocht die ontwikkeling doorzetten, dan krijgt Afrika in de 21ste eeuw een Groene Revolutie.’

Curriculum Vitae

Dr. Dirk Bezemer (1971, Nieuwkoop) is universitair hoofddocent aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar hij ontwikkelingseconomie doceert. Hij publiceerde over de rol van landbouw in het ontwikkelingsproces en schreef mee aan rapporten voor de Wereldbank, OESO en UNCTAD.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 14 juni 2018

    Bringing Physical Internet to life

    Van maandag 18 tot vrijdag 22 juni vindt het vijfde internationale Physical Internet congres (#IPIC2018) plaats in Groningen. De Rijksuniversiteit Groningen organiseert dit congres samen met de logistieke sector. Meer dan 250 wetenschappers en vertegenwoordigers...

  • 11 juni 2018

    Een nieuw tijdperk voor organisationele relaties | Oratie David Langley | Dinsdag 19 juni

    Nieuwe, veelbelovende internet-afhankelijke technologieën zoals digital fabrication, internet of things, blockchain en distributed artificial Intelligence worden steeds populairder. Prof. David Langley geeft in zijn oratie een toelichting op zijn ideeën...

  • 08 juni 2018

    Lara Lobschat wint MOA Insights Scientist Award

    Lara Lobschat heeft de MOA Insights Scientist Award gewonnen. De universitair docent Marketing kreeg de prijs voor haar proefschrift over online communicatie. Vanwege de praktische relevantie kreeg ze voor haar onderzoek eerder een ‘early career grant’...