Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Dr. Dicky Gilbers: ‘De Top 2000 zit vol bijna-plagiaat’

14 december 2011

De Top 2000, die vanaf eerste kerstdag op Radio 2 te horen is, zit vol bijna-plagiaat. Dat stelt Dicky Gilbers, taalkundige aan de Rijksuniversiteit en muziekkenner. ‘Artiesten denken dat ze hun werk zelf bedenken, maar in hun jacht op de perfecte song, komen ze allemaal bij dezelfde songstructuren en akkoordenschema’s uit. Plagiaat kun je het vaak niet noemen, maar eigenlijk zingen ze steeds hetzelfde liedje.’ Gilbers ziet interessante parallellen met menselijke taal. ‘Zonder de eenvoudige structuren die aan taal en muziek ten grondslag liggen, kunnen we er geen touw aan vastknopen.’

Dicky Gilbers
Dicky Gilbers

Bohemian rhapsody , de song van Queen die dit jaar op nummer één staat, is een vreemde eend in de Top 2000, meent Gilbers. ‘Als je grote groepen mensen laat stemmen op hun favoriete liedje, zoals bij de Top 2000 gebeurt, krijg je een lijst vol liedjes die goed in het gehoor liggen. Liedjes die op vergelijkbare akkoordenschema’s en songstructuur zijn gebaseerd.’ Complexe songs, zoals het “winnende” nummer van Queen, zijn volgens Gilbers uitzonderingen op die regel. ‘Hoe hoog die songs nu ook eindigen, uiteindelijk zullen ze minder lang overeind blijven dan liedjes als die van de Beach Boys en de Beatles. Niet omdat ik die toevallig mooier vind, maar omdat ze mooier zíjn.’ Hij lacht. ‘Jazeker. Over smaak valt wel degelijk te twisten.’

Objectief mooi

Songschrijvers kom en steeds maar weer bij dezelfde akkoordenschema’s uit ­– en luisteraars vinden steeds weer dezelfde akkoordenschema’s prettig om naar te luisteren. Dat komt, legt Gilbers uit, doordat sommige tonen nu eenmaal bij elkaar horen. De afstand tussen een C en een G, ook wel kwint genoemd, ligt zo goed in het gehoor, omdat de geluidsgolven van die tonen objectief gezien bij elkaar passen. Gilbers: ‘Muziek is uiteindelijk niets anders dan trillende lucht. Die trillingen kun je meten en weergeven als golven. Als je dat doet, zie je dat sommige tonen elkaar niet verdragen, en dat sommige perfect bij elkaar passen. Alle luisteraars, overal ter wereld, voelen dat aan – of ze nu muziekles hebben gehad of niet.’

Muziek lijkt op taal

Zo beschouwd vertonen muziek en taal opmerkelijke overeenkomsten, legt Gilbers uit. ‘Ook taal is uiteindelijk trillende lucht, die je opvangt met je oren. Wil je daar ook maar íets van begrijpen, dan moet je er op eenzelfde manier structuren in ontdekken als in muziek. Zoals elke luisteraar onbewust aanvoelt wat het belangrijkste akkoord in een muziekstuk is, zo voelt de taalgebruiker aan wat de belangrijkste klank in een lettergreep of een woord is. Wie wil weten hoe taal werkt, kan veel leren van de manier waarop muziek is gestructureerd – en andersom.’

Mozart zonder franje

Hoe elementair de ‘regels’ voor muziek zijn, blijkt ook bij analyse van complexe muziek. Gilbers: ‘Neem Mozart. Die gebruikte veel meer overgangsakkoorden en andere versieringen dan in popmuziek worden toegepast. Maar als je zijn muziek van alle franje ontdoet, kom je uit op dezelfde akkoordenschema’s als in bijvoorbeeld Yesterday van de Beatles.’ Hoe meer er op de basisregels van de muziek wordt gevarieerd, en hoe doelbewuster de componist afwijkt van de basisregels, hoe complexer de muziek wordt, en hoe kleiner de groep liefhebbers. Gilbers: ‘In al zijn complexiteit is Bohemian rhapsody van Queen een a-typisch popliedje. Veel andere symfonische rock uit de jaren ’70 is niet lang populair gebleven; het grote publiek keert al snel terug naar eenvoudige liedjes.’

Hotel California: plagiaat?

In de jacht op de perfecte song, komen artiesten keer op keer op dezelfde akkoordenschema’s uit. Geen wonder dus, dat de Top 2000 talloze gevallen van bijna-plagiaat bevat. Gilbers: ‘Natuurlijk is er ook sprake van ordinair jatwerk. Nummer drie in de lijst, Child in time van Deep Purple, is rechtstreeks gekopieerd van Bombay’s calling van It’s a beautiful day, een geweldige, maar vergeten band. De bandleden van Deep Purple hebben het aanvankelijk ontkend, maar de diefstal is onmiskenbaar. Nummer twee van dit jaar, Hotel California van de Eagles, lijkt als twee druppels water op We used to know van Jethro Tull. Maar omdat het akkoordenschema zó voor de hand liggend is, kun je toch moeilijk van plagiaat spreken. En van zulke gevallen stikt het in de popmuziek, en dus ook in de Top 2000.’

 

Zie ook de video-impressie van de Top 2000 avond van Studium Generale Groningen

Curriculum vitae

Dicky Gilbers (1956) is universitair hoofddocent taalkunde aan de faculteit Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen, en daarnaast actief als songschrijver en muzikant. Al sinds zijn studie Nederlandse taal- en letterkunde houdt hij zich bezig met de parallellen tussen taal en muziek. Daarnaast doet hij onderzoek naar de wijze waarop cognitief opgeslagen ideaalvormen onze productie en perceptie van spraak beïnvloeden.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printView this page in: English

Meer nieuws

  • 09 januari 2019

    Franse aandacht voor onze Bijzondere Collecties

    De Société bibliographique de France, een Franse vereniging voor boekwetenschappers en boekhistorici, heeft conservator Alisa van de Haar geïnterviewd over de Groningse Bijzondere Collecties. In het interview vertelt Van de Haar onder andere over de...

  • 08 januari 2019

    Het licht voor literatuur aansteken

    Mathijs Sanders leeft ín en mét literatuur en draagt dat uit waar hij kan. Als hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde kan hij er bovendien ván leven. Hij beschouwt zichzelf als een geluksvogel. ‘Ik zou niks anders willen doen.’

  • 18 december 2018

    Populisme bestormt de hitlijsten

    De Top 2000-tijd breekt weer aan: sommigen haten de uitzending, voor anderen mag het nog wel langer duren. De samenstelling van deze lijst ‘beste’ popnummers is onlosmakelijk verbonden met lobby’s om nummers hoog in de lijst te krijgen. Waarom vinden...