Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Dr. Joost Herman: ‘Investeren in voorkomen van rampen en conflicten betaalt zich uit’

07 december 2011

Korten op noodhulp en ontwikkelingshulp kost Nederland op de lange termijn veel geld. Dat zegt Joost Herman, universitair hoofddocent Internationale Betrekkingen en Internationale Organisatie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Herman pleit niet alleen voor handhaving van het huidige budget voor ontwikkelingshulp, hij wil daarnaast een groter deel van het geld voor noodhulp besteden aan preventieve programma’s die natuurrampen en gewapende conflicten moeten voorkomen.

Joost Herman
Joost Herman

‘Investeren in dergelijke maatregelen is aanzienlijk goedkoper dan dure noodhulpprogramma’s en optuigen van kostbare vredesoperaties’, stelt Herman. ‘Nog afgezien van alle morele aspecten van bezuinigingen op ontwikkelingshulp. Bovendien voorkomen we ermee dat het bedrijfsleven toegang tot markten verliest en dat Nederlands vooraanstaande positie in de internationale betrekkingen worden geschaad.’ Herman doet zijn uitspraken mede naar aanleiding van de conferentie over de effectiviteit van hulpprogramma’s in het Zuid-Koreaanse Busan. Daar heeft de internationale hulpgemeenschap afspraken gemaakt over nauwere samenwerking.

Meer en grotere natuurrampen

De achtergrond van Hermans pleidooi ligt in de verwachting dat door klimaatverandering zich frequenter grootschalige overstromingen, verwoestende orkanen, aanhoudende droogte en andere catastrofes zullen voordoen. De ernst van de natuurrampen zal eveneens toenemen. Herman: ‘In de zones waar de rampen zich voordoen zullen de rampen groter worden, langer duren en de gevolgen zullen ingrijpender zijn. Het beroep op noodhulp zal derhalve de komende decennia sterk stijgen.’

Bron van conflicten

Naast directe effecten van klimaatverandering, zoals menselijke ellende en schade aan landbouw, dorpen, steden en infrastructuur zal het ook leiden tot grootschalige volksverhuizingen uit getroffen gebieden. Herman: ‘Natuurrampen vormen tevens een bron van conflicten. Wanneer oogsten mislukken en waterbronnen niet langer beschikbaar zijn, gaan mensen op zoek naar andere natuurlijke hulpbronnen en voedsel. Migratie door schaarste zal vaker gewapende strijd veroorzaken.’

Herman wijst het gewelddadig treffen in Darfur aan als een van de eerste klimaatgerelateerde conflicten. Zonder gericht en gecoördineerd internationaal preventief beleid zullen dergelijke conflicten zich op veel meer plaatsen voordoen, voorziet hij. Op hun beurt zetten lokale of regionale gewapende ruzies eveneens migratiestromen in gang. ‘Zo versterkt alles elkaar. Het zal de wereld opschepen met nog veel meer conflicten dan waar we nu al onder zuchten’, aldus Herman. ‘Niet voor niets bestuderen het Pentagon en het Britse Ministerie van Defensie nu al de consequenties van migratiestromen voor de inzet van hun militaire middelen.’

Noodhulp onontbeerlijk

Om de eerste nood na rampen te lenigen, blijft noodhulp onontbeerlijk, stelt Herman. ‘Ik pleit er echter voor een veel groter deel van het bedrag dat nu jaarlijks in noodhulp omgaat, circa negen miljard dollar, te reserveren voor programma’s gericht op voorkomen van natuurrampen en vermijden van conflicten.’ Herman wijst er op dat de kosten van noodhulpprogramma’s of de inzet van militaire missies zomaar een factor tien hoger zijn dan die van preventieve programma’s. Voorkomen is hier heel wat beter dan genezen, zegt hij daarom. ‘Maar het is een moeilijk punt, want er is politieke wil en internationale solidariteit voor nodig. Het vereist een visie en bereidheid tot investeren voor de lange termijn.’

Indonesië goed voorbeeld

Daarbij moet meer gebruik worden gemaakt van wat er aan lokale middelen en kennisbeschikbaar is. ‘Mensen op de plaats van de ramp weten zelf heel goed hoe ze zich kunnen voorbereiden op rampen, hoe ze hun weerbaarheid kunnen verhogen en hoe ze rampbestrijding moeten aanpakken’, verklaart Herman. Zo is Indonesië een goed voorbeeld van hoe een land gevolgen van rampen effectief bestrijdt. Herman: ‘Versterken van lokale structuren werkt beter dan een geïmporteerd hulpmodel. De Rijksuniversiteit Groningen bouwt mee aan die versterking, onder meer via participatie in het African Biosafety Network of Expertise, dat voedselveiligheid op de lange termijn ondersteunt.’

Eigenbelang

Veel landen – het geldt volgens Herman zeker ook voor Nederland – negeren de ideeën rond het effect van preventieve programma’s. ‘Het is zorgelijk’, zegt hij. ‘Het huidige kabinet vindt juist dat arme landen meer hun eigen broek moeten ophouden, dat opkomende landen als China en Brazilië moeten inspringen en dat de private sector een rol moet spelen. Staatssecretaris Ben Knapen van Buitenlandse Zaken is van mening dat ‘klassieke’ ontwikkelingshulp zijn langste tijd wel heeft gehad. De nadruk komt te liggen op eigenbelang: wat levert hulp ons op? Het moreel besef dat we het aan onze stand verplicht zijn vanuit onze rijke positie armere landen te helpen, is daarmee ook vrijwel helemaal naar de achtergrond verdwenen.’

Onverstandige keuze

Wat Nederland nu doet, zich terugtrekken achter de dijk, is een onverstandige keuze, vindt Herman. ‘De moeilijkheden komen heus wel’, betoogt hij. ‘Klimaat gerelateerde conflicten vertalen zich bijvoorbeeld ook in stromen asielzoekers en marktposities worden door anderen overgenomen. En dan gaan we pleisters plakken en klagen.’ Dat pogingen conflicten in de kiem te smoren in meer opzichten lonen, bewijzen de diplomatieke inspanningen van wijlen Max van der Stoel, merkt Herman op. Als Hoge Commissaris inzake Nationale Minderheden van de OVSE zei de Nederlandse politicus begin jaren negentig dat hij met het bedrag van de aankoop van één F16 tal van conflicten in met name de voormalige Oostbloklanden kon voorkomen, en hij kreeg gelijk.

Benepen

Voor dergelijke internationale politieke actie ontbreekt momenteel in ons land draagvlak, verklaart Herman. En omdat Nederland hier niet uniek is, komt evenmin internationaal gecoördineerd beleid op gang. Herman: ‘Internationale solidariteit is altijd een belangrijk kenmerk geweest van het Nederlands beleid, het kalft echter af. Maar ook landen als Denemarken en Frankrijk leggen een sterker accent op binnenlandse belangen.’ De discussie over noodhulp en ontwikkelingshulp is in Nederland door de gedoogconstructie met de PVV ‘zeer benepen’ geworden, vindt Herman: ‘Eerst de eigen problemen oplossen en dan pas geld aan andere landen geven, is momenteel het uitgangspunt. Het is kortzichtig en onzinnig.’

Curriculum Vitae

Joost Herman (Haarlem, 1963) studeerde geschiedenis en internationaal recht in Leiden en verrichtte aan het instituut voor mensenrechten van de Universiteit Utrecht promotieonderzoek naar de bescherming van minderheidsgroepen in Centraal- en Oost-Europa. Hij werkt sinds 1995 aan de Rijksuniversiteit Groningen, sinds 2003 als universitair hoofddocent Internationale Betrekkingen en Internationale Organisatie. Hij is medeoprichter van de internationale masteropleiding Network on Humanitarian Action (NOHA) en financieel directeur van het NOHA Network. Sinds 2011 leidt hij ook het instituut Globalisation Studies Groningen.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 25 mei 2018

    Nieuwe cursusronde Talencentrum: zomer 2018

    Het Talencentrum van de Rijksuniversiteit Groningen biedt een nieuwe cursusperiode aan in de zomer van 2018: Nederlands voor anderstaligen, Nederlands voor Nederlandstaligen, Engels, Duits en Spaans. De online inschrijving is geopend! www.rug.nl/ta...

  • 24 mei 2018

    Deel antipestprogramma’s effectief

    Iedereen is ervan doordrongen dat pesten onwenselijk is. De consequenties voor kinderen die op school gepest worden, zijn bijzonder negatief: van slechte schoolprestaties tot psychische klachten als depressiviteit, klachten die kunnen aanhouden tot...

  • 23 mei 2018

    Nederlandse vraag naar gas zal flink stijgen door elektrificatie van huizen en transport

    Overstappen op elektrisch verwarmde huizen en transport via elektrisch aangedreven vervoermiddelen zijn twee belangrijke maatregelen om de CO2-uitstoot in Nederland terug te dringen en ons land minder afhankelijk te maken van fossiele energie zoals...