Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.mr.dr. Fokko Oldenhuis: ‘Weigerambtenaar miskent functie als overheidsdienaar’

17 november 2011

Het debat over de weigerambtenaar kreeg de afgelopen week een nieuwe wending. De Tweede Kamer nam een motie aan om de weigerambtenaar uit het publiek domein te weren. Het besluit roept herinnering op aan het religiedebat over ritueel slachten. Is het nu gedaan met de godsdienstvrijheid in Nederland? “Een ‘beroepsverbod’ tegen autochtonen (lees: SGP-ambtenaren) zal leiden tot een nóg grotere onverdraagzaamheid tegen allochtone minderheidsgroeperingen”, was de strekking van de bijdrage van CDA’er Arie Oostlander in Trouw. Volgens Fokko Oldenhuis, hoogleraar Religie en Recht aan de Rijksuniversiteit Groningen, raakt Oostlander daarmee niet de kern van het probleem.

Oldenhuis: ‘In dit debat draait het niet om meer of minder godsdienstvrijheid voor de burger. Centraal staat de vraag: welke eisen mogen in een multiculturele samenleving worden gesteld aan een overheidsfunctionaris, die een taak heeft te vervullen ten behoeve van de burgers van die samenleving?’

Scheiding tussen overheid en kerk

Oldenhuis: ‘Bij functies waarbij je er voor álle burgers bent - zoals de rechter en de burgemeester - zullen persoonlijke overtuigingen binnen de uitoefening van de functie niet overheersend mogen zijn. Dat geldt in nog sterkere mate voor overheidsfuncties, waarbij de burger afhankelijk van de overheid is, zoals bij een notaris en bij een ambtenaar van de burgerlijke stand.’

Wie een huis koopt en eigenaar wil worden, heeft een notaris nodig om de akte te laten passeren. Wie wil trouwen, heeft een ambtenaar van de burgerlijke stand nodig om het huwelijk te voltrekken. ‘De wet bepaalt in 2011 dat een huwelijk mogelijk is tussen personen van hetzelfde geslacht. Reeds op grond daarvan zal een ambtenaar van de burgerlijke stand  in principe bereid moeten zijn dat  huwelijk - ongeacht het geslacht van beide partners - te voltrekken, net als een notaris die zijn diensten ook niet kan weigeren. Weigert een kandidaat-ambtenaar in het sollicitatiegesprek die principiële vraag vanwege religieuze redenen  bevestigend te antwoorden, dan hoort hij in die overheidsfunctie niet thuis’, betoogt Oldenhuis. ‘Daargelaten of hij ooit de facto gevraagd zal worden een homohuwelijk te voltrekken.’ 

‘De betrokken ambtenaar geeft zich dan onvoldoende rekenschap van de gevolgen die de scheiding van taken tussen overheid en kerk nu eenmaal meebrengt. Een beroep op godsdienstvrijheid komt hier niet te pas. Dat grondrecht is nu juist in de eerste plaats bedoeld als een recht van de burger tégen de overheid.’

Grote gevarieerdheid

Omdat in bijna elke  burgerlijke gemeente een grote gevarieerdheid bestaat onder de beschikbare ambtenaren van de burgerlijke stand, komt bijna elk bruidspaar aan z’n trekken. Die persoonlijke invulling heeft ertoe geleid dat het accent steeds meer is komen te liggen op de persoonlijke toespraak ná de voltrekking van het huwelijk. Daardoor verloor de ambtenaar de primaire taak waarvoor hij is aangesteld - namelijk de voltrekking van het huwelijk - uit het oog. Zijn taak beperkt zich ertoe dat hij constateert dat partijen ‘elkander aannemen tot echtgenoten’ en dat hij daarvan ‘terstond’ een akte opmaakt (art.1:67 BW).’

Domineesrol

‘De weigerambtenaar heeft zichzelf te veel een domineesrol aangemeten. Dat hij vanuit die rol in déze kwestie zijn geweten laat spreken, laat zich verstaan, maar is de facto een vermenging van hoedanigheden en dus onjuist’, aldus Oldenhuis.

Hij wil aan de ene kant, gelet op de  royale rol die religie in de Nederlandse samenleving vervult, die feitelijke veelkleurigheid handhaven. Maar aan de andere kant vindt Oldenhuis het gewenst dat de weigerambtenaar er uitdrukkelijk blijk van geeft  in uitzonderlijke gevallen een huwelijk te willen voltrekken dat bij hem bezwaren oproept. ‘Een ambtenaar met een zeer uitgesproken mening moet leren “dempen”. Je bent er voor de ander: “dienend dempen” dus!’

Noot voor de pers

Meer informatie:prof. mr. dr. Fokko Oldenhuis 

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10

Meer nieuws

  • 16 oktober 2018

    Digital Society Conferentie Nederlandse universiteiten

    De digitale informatietechnologie dringt steeds dieper door in onze samenleving. Daarom organiseren de veertien Nederlandse universiteiten, verenigd in de VSNU, op dinsdag 27 november de internationale Digital Society Conference in de Rijtuigenloods...

  • 09 oktober 2018

    Wat de wereld écht moet weten over leiderschap

    ‘Weet jij hoe vaak organisaties een verkeerde leider selecteren?’, vraagt Janka Stoker. ‘Volgens recent onderzoek van Gallup gebeurt dat in maar liefst 82% van de gevallen! Deze leiders werden vaak gekozen omdat ze toevallig uitblonken in hun vorige,...

  • 02 oktober 2018

    Young Academy Groningen verwelkomt acht nieuwe leden

    De Young Academy Groningen (YAG) heeft acht nieuwe leden benoemd uit verschillende vakgebieden van deRijksuniversiteit Groningen.Dr. Laura Bringmann, dr. Jan Willem Bolderdijk, dr. Nanna Hilton, dr. Tina Kretschmer, dr.Jocelien Olivier, dr. Saskia Peels,...