Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Dr. Donald van Tol: ‘Druk op artsen om euthanasie te verlenen, moet niet te groot worden’

28 september 2011

Moeten mensen die hun leven voltooid achten euthanasie kunnen krijgen? De maatschappelijke discussie daarover laait op. De Nederlandse euthanasiewet stelt als voorwaarde voor euthanasie dat sprake moet zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden. De toetsing daarvan is de afgelopen jaren versoepeld. Ook een stapeling van ouderdomsklachten kan grond zijn voor ondraaglijk lijden. Op zichzelf geen verkeerde ontwikkeling, oordeelt onderzoeker dr. Donald van Tol van de Rijksuniversiteit Groningen en het Universitair Medisch Centrum Groningen. Maar de druk op artsen om euthanasie te verlenen, moet niet te groot worden. ‘Een arts is niet verplicht om mee te werken. Het is in ieders belang dat een arts in volledige vrijheid beslist of hij euthanasie verleent.’

Maatgevend in de Nederlandse euthanasiewetgeving is een uitspraak van de Hoge Raad uit 2002 in de zaak-Brongersma. Huisarts Sutorius had de ex-senator in 1998 geen euthanasie mogen verlenen, zo luidde het oordeel, omdat hij niet leed aan een medisch classificeerbare aandoening. Sindsdien is er aan de wet niets veranderd. In de richtlijn voor euthanasie die artsenorganisatie KNMG deze maand uitgaf, staat niettemin dat ook een stapeling van ouderdomsklachten de vereiste medische grondslag kunnen vormen. Van Tol: ‘De KNMG sluit aan bij uitspraken van de regionale toetsingscommissies voor euthanasie, die tot het oordeel zijn gekomen dat een mens ondraaglijk en uitzichtloos kan lijden aan een opstapeling van kleinere en grotere kwalen.’ Van uitholling van de wet is geen sprake, oordeelt Van Tol. ‘Juridische criteria zijn niet in beton gegoten, ze krijgen hun betekenis in het gebruik. De interpretatie van een wet kan daarmee met de tijd veranderen.’

Druk op arts neemt toe

Van Tol wijst er wel op dat de speelruimte die artsen ervaren om een euthanasieverzoek niet in te willigen mogelijk vermindert. ‘Euthanasie verlenen is een ingewikkelde balanceeract, waarbij de arts rekening moet houden met de patiënt, diens naasten, de wet, de samenleving én zijn eigen overtuigingen.’ Doordat ook een optelsom van kwalen kan gelden als een grond voor euthanasie, is de balanceeract voor artsen nog ingewikkelder geworden dan hij al was, stelt Van Tol. ‘De druk op artsen die dit persoonlijk te ver vinden gaan, wordt mogelijk groter. Ook de roep uit delen van de samenleving om een volledig op zelfbeschikking gestoeld systeem, draagt daar aan bij. Natuurlijk, de wens van een patiënt om te sterven moet héél serieus genomen worden. Maar de vrijheid van de arts is niet minder belangrijk. Een arts die euthanasie uitvoert zonder daar met volle overtuiging achter te staan, is net zo onwenselijk als een patiënt wiens euthanasieverzoek door een arts onvoldoende serieus wordt genomen.’

Kans op conflict

Niet alleen voor de arts kan een gebrek aan speelruimte nare gevolgen hebben, maar ook voor de patiënt. Van Tol: ‘Er wordt soms een zwart-wit onderscheid gemaakt tussen artsen die wél en niet willen meewerken aan euthanasie. Maar veel artsen zitten daar ergens tussen in.’ Een arts die in gesprek met een patiënt verklaart in principe euthanasie te willen verlenen, kan in de loop van een aftakelingsproces een ander idee blijken te hebben dan de patiënt over de vraag wanneer lijden precies ondraaglijk wordt, legt Van Tol uit. ‘In zo’n situatie kan een conflict tussen arts en patiënt ontstaan, waarbij voor de patiënt onvoldoende gelegenheid overblijft om op zoek te gaan naar een andere arts, die de ondraaglijkheid van het lijden net zo beoordeelt als hem of haar zelf.’

‘Ken de wet, laat jezelf kennen’

Het verlenen van euthanasie is een bijzondere medische handeling, benadrukt Van Tol. Om deze handeling te kunnen verrichten moet de arts zich verdiepen in de biografie van de patiënt. Maar ook moet de arts zichzelf goed kennen, en moet hij zichzelf laten kennen door zijn patiënt. Van Tol: ‘Bij euthanasie moet er meer zijn dan een gewone arts-patiënt relatie. Arts en patiënt moeten steeds in gesprek zijn en van elkaar weten hoe ze tot hun normatieve overtuiging komen.’ En niet in de laatste plaats: de arts moet goed op de hoogte zijn van de euthanasiewetgeving. Van Tol: ‘Veel artsen hanteren voor zichzelf de stelregel dat ze alleen euthanasie verlenen bij een terminale ziekte. Dat mag. Maar ze moeten wéten dat de wet meer toestaat, en moeten dit hun patiënt ook uitleggen. Het gesprek over euthanasie moet zo zuiver mogelijk gevoerd worden.’

Curriculum Vitae

Donald van Tol (1971) studeerde theorie en geschiedenis van de psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 2005 promoveerde hij (cum laude) aan de vakgroep rechtssociologie van dezelfde universiteit op het proefschrift Grensgeschillen. Een rechtssociologisch onderzoek naar het classificeren van euthanasie en ander medisch handelen rond het levenseinde. Van Tol werkt voor het Expertisecentrum Ethiek in de Zorg van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Hij publiceerde onlangs met Groningse, Utrechtse en Rotterdamse collega-onderzoekers het KOPPEL-onderzoek, een omvattende studie naar kennis en opvattingen over euthanasie in de Nederlandse samenleving.

Laatst gewijzigd:28 november 2017 17:04
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 14 augustus 2018

    Hartfalen stimuleert tumorgroei

    Een hart dat als gevolg van een hartinfarct versleten is en minder goed bloed rondpompt, scheidt stoffen af die tumorgroei stimuleren. Dat blijkt uit onderzoek met muismodellen, ondersteund met gegevens uit bevolkingsonderzoek PREVEND, uitgevoerd door...

  • 09 augustus 2018

    Ben Feringa vanavond in boekenprogramma op NPO 1

    Ben Feringa vanavond in boekenprogramma op NPO 1

  • 27 juli 2018

    Duizenden studenten starten hun studietijd met 'Meatless Monday'

    Op 13 augustus gaat de 50e KEI-week van start en al op de eerste dag worden deelnemende studenten gestimuleerd om geen vlees te eten: de Meatless Monday. Alle KEI-groepjes kunnen in de filialen van Albert Heijn in Groningen speciaal samengestelde vegetarische...