Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Clara Mulder: ‘Bevolkingskrimp in westerse landen is prima op te vangen’

31 augustus 2011

Is er straks niemand meer om onze ouderen te verzorgen of om ons pensioenstelsel overeind te houden? Moeten we meer nageslacht te produceren? Nee, een beperkte krimp van de bevolking in westerse landen is prima op te vangen. Overheden moeten vooral géén geboortebevorderend beleid voeren. Dat zegt hoogleraar ruimtelijke demografie Clara Mulder van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Ontwikkelingslanden voorhouden dat hun bevolking niet mag groeien en ondertussen zelf wél geboortes stimuleren, kunnen we niet maken. We zullen onze samenleving anders moeten inrichten.’

Clara Mulder
Clara Mulder

De wereldbevolking groeit en groeit. Leefden er in 1900 ruim anderhalf miljard mensen op aarde, in 1950 waren het er zo’n 2,5 miljard, momenteel zijn het er ongeveer zeven miljard en eind deze eeuw naar verwachting tegen de tien miljard. Maar daarna zal de wereldbevolking waarschijnlijk niet meer groeien, zo verwachten demografen. Clara Mulder: ‘Voorspellingen voor de langere termijn blijven moeilijk. De vruchtbaarheid kan toenemen, er kunnen epidemieën optreden, enzovoort. Maar in westerse landen krimpt de bevolking al, en veel demografen verwachten dat het ook op wereldschaal die kant uitgaat.’

Betere zorg, minder baby’s

Belangrijke factoren voor de groei of krimp van de bevolking zijn de stand van de gezondheidszorg en het gemiddelde opleidingsniveau. Hoe beter de gezondheidszorg, hoe lager de groei van de bevolking. Hoogleraar Mulder: ‘Dat klinkt gek, maar is het niet. Als de zorg goed is en de zuigelingensterfte laag, dan zijn mensen minder bang dat ze op hun oude dag onverzorgd achterblijven en zullen ze minder nageslacht verwekken. Dat een hoger opgeleide bevolking minder snel groeit, komt waarschijnlijk voor een deel doordat de kennis over anticonceptie toeneemt en mensen gezinsuitbreiding beter kunnen plannen. Hoewel trouwens ook in westerse landen nog een aanzienlijk deel van de baby’s ongepland ter wereld komt. In de VS tot wel twintig procent, volgens recent onderzoek.’

Condooms in Afrika

Belangrijk is dat in Afrika en Azië meer anticonceptiemiddelen worden gebruikt. Mulder: ‘Jongeren in, bijvoorbeeld, Oeganda hebben vaak nog een verwrongen beeld van condoomgebruik. Omdat condooms in één procent van de gevallen geen bescherming bieden, wijst men condoomgebruik af en houdt men de jeugd voor seks uit te stellen tot na het huwelijk. Dat dat niet werkt, verrast ons niet. Maar in Oeganda houdt men er nog aan vast.’ Toch is het niet genoeg als kerkleiders en regeringsleiders anticonceptie zouden gaan aanmoedigen, aldus Mulder. ‘Uiteindelijk moeten opleidingsniveau en kwaliteit van gezondheidszorg verbeteren. En dat is nog aanzienlijk moeilijker voor elkaar te krijgen.’

Krimp toelaten

In westerse landen wordt regelmatig gewaarschuwd voor bevolkingskrimp. Pensioenstelsels zouden niet overeind te houden zijn en er zouden onvoldoende arbeidskrachten overblijven. Mulder neemt daar stelling tegen. ‘Ik wil niet doen alsof er niets aan de hand is; in sommige regio’s van Europa zijn de gevolgen echt pijnlijk. Zeker als de jeugd wegtrekt, kunnen uitgestorven streken ontstaan.’ Toch moeten westerse overheden de krimp toelaten, meent ze. ‘Ontwikkelingslanden voorhouden dat hun bevolking niet mag groeien en ondertussen zelf wél geboortes stimuleren, kunnen we niet maken. We zullen onze samenleving anders moeten inrichten. Als vrouwen meer gaan werken, als we allemaal langer doorwerken en als we beperkte aantallen migranten toelaten, valt de krimp van de bevolking prima op te vangen.’

Zorgen over leefstijl

Is ze over de omvang van de wereldbevolking nog redelijk optimistisch, over de leefstijl van huidige en toekomstige generaties maakt Mulder zich meer zorgen. ‘Regeringen, ook de Nederlandse, hebben nog veel te weinig aandacht voor duurzame productiemethoden en duurzame mobiliteit. Om kort te gaan: niet-duurzaam gedrag moet kostbaar worden en duurzaam gedrag moet worden beloond. Alleen als we onze ecologische voetafdruk verminderen, kunnen we met zoveel mensen op deze aarde leven en toch de schade aan natuur en milieu beperkt houden.’

Curriculum vitae

Prof.dr. Clara Mulder (1962) is sinds maart 2011 hoogleraar ruimtelijke demografie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daarvoor was ze hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. In haar onderzoek richt Mulder zich onder meer op huisvesting en eigenwoningbezit, woonkeuze en verhuismobiliteit, samenwonen en scheiding, familierelaties en het verband tussen huisvesting en demografisch gedrag.

Reacties

Benjamin ( augustus 31, 2011 om 12:17 pm)

Interessant pleidooi. Alleen deze zin snapte ik niet: “Als vrouwen meer gaan werken, als we allemaal langer doorwerken en als we beperkte aantallen migranten toelaten, valt de krimp van de bevolking prima op te vangen.” -> Waarom ‘beperkte’ aantallen migranten? Waarom niet juist heel veel? Dan zijn er toch ook meer werkende mensen om de pensioenen e.d. te betalen?

Clara Mulder zegt, in reactie op Benjamin ( september 1, 2011 om 12:37 pm)

Migranten worden op den duur zelf ook ouder, waardoor het probleem in stand blijft. En ze moeten wel ergens vandaan komen, waar dan ook weer een probleem kan ontstaan: tekort aan gekwalificeerde arbeidskrachten (want dat zijn vaak juist degenen die migreren). Helemaal inzetten op migratie lijkt mij daarom niet verstandig.

Maurice C.J.Wielenga, oud RUG-student (september 1, 2011 om 10:29 am)

Ik ben het met mijn vorige respondent Benjamin eens, dat de krimp in ons land op te vangen valt met grotere aantallen migranten. Datzelfde zei jaren terug prof. Kerkhof tijdens een lezing aan het Prins Claus Conservatorium in Groningen. Hij gaf toen een simpele voorstelling via het Kerstboom-effect. De brede basis van honderd jaar geleden is nu zo versmald dat de top instabiel wordt, hoor ik Prof. Kerkhof nog zeggen. Hij stelde (1991) dat er jaarlijks minstens 100.000 á 150.000 immigranten nodig zijn om ons sociale zorgstelsel overeind te houden en om de economie op een aanvaardbaar niveau te houden. Daar hoor ik mevrouw Clara Mulder helemaal niet over. Zij heeft haar anker kennelijk meer op duurzaamheid en ecologie gevestigd.

DT (september 1, 2011 om 11:06 am)

De veronderstelling dat we bevolkingsgroei nodig hebben is gekoppeld aan het uitgangspunt dat we economische groei nodig hebben om onze welvaart op peil te houden. Dit is wellicht zo binnen een kapitalistisch systeem met onbeperkte grondstoffen. Maar meer mensen betekent automatisch dat de grondstoffen een keer opraken, want die zijn niet onbeperkt. Een verschuiving van het systeem is onvermijdelijk, waarbij duurzaamheid noodzakelijk is, maar waarbij misschien ook maar eens de vraag gesteld moet worden: wat is welvaart? Wat hebben wij nodig om ‘wel’ te varen? (veel) producten? diensten? Of een andere religieuze, filosofische of politieke levenshouding?

Ewout Brunt (september 4, 2011 om 12:18 pm)

Dat enige krimp goed is op te vangen lijkt mij een belangrijke boodschap voor de politieke beleidsmakers.

Vanuit het idee dat de wereld niet groeit en de mogelijkheden om voedselopbrengst te verhogen eindig zijn, is het niet moeilijk om te begrijpen dat een aanhoudende groei van haar bevolking onmogelijk is en grote problemen zal geven. Bij alle discussie over vergrijzing (daar hoor ik inmiddels zelf ook bij) en de zorg over houdbaarheid van “ons” systeem zou in de eerste plaats bedcacht moeten worden dat we bezig zijn om heel langzaam onze niet duurzame en daardoor niet houdbare bevolkingsopbouw te veranderen in een meer duurzame.

Veertig jaar geleden hoorde ik in het Tropeninstituut prof. O. Kranendonk al zeggen dat de bevolkingsgroei (van Afrika) het primaire probleem is om hun levensstandaard te verbeteren, en dat is denk ik onveranderd actueel. We zullen zeker een stap terug moeten doen om een duurzame, niet uitbuitende samenleving te bereiken, maar we hebben gewoon geen keus. Immigratie, om dit de relatieve afname aan belasting- en zorg- betalende mensen in ons land op te vangen schuift dat probleem niet alleen voor zich uit maar maakt het tegelijk groter.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10

Meer nieuws

  • 12 oktober 2018

    Onderzoek moet helpen ouderen met beginnende dementie langer thuis te laten wonen

    De meeste ouderen willen zelfstandig thuis wonen. Wanneer ouderen hun autonomie deels verliezen, bijvoorbeeld bij beginnende dementie, is het belangrijk om te weten hoe hun mobiliteit en welzijn eruit ziet. Met die informatie kunnen ouderen en hun mantelzorgers...

  • 09 oktober 2018

    Wat de wereld écht moet weten over leiderschap

    ‘Weet jij hoe vaak organisaties een verkeerde leider selecteren?’, vraagt Janka Stoker. ‘Volgens recent onderzoek van Gallup gebeurt dat in maar liefst 82% van de gevallen! Deze leiders werden vaak gekozen omdat ze toevallig uitblonken in hun vorige,...

  • 02 oktober 2018

    Onderzoek naar waarom mensen op het platteland blijven wonen gefinancierd

    Tialda Haartsen heeft een beurs van ORA ontvangen voor STAYin(g)Rural. De Open Research Ara (ORA) call van NWO financiert gezamenlijke onderzoeksprojecten in sociale wetenschappen die plaatsvinden in ten minste twee verschillende landen. Dit project...