Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Jan van der Harst: ‘Rutte moet eerlijk zeggen: Meer Europa is onontkoombaar’

24 augustus 2011

De schuldencrisis dwingt de Europese lidstaten hun financiële beleid beter op elkaar af te stemmen. Hoog tijd dat Nederlandse politici, premier Rutte voorop, het volk daarover duidelijk en eerlijk voorlichten, vindt Jan van der Harst, hoogleraar Geschiedenis en Theorie van Europese Integratie aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Meer financiële zeggenschap van Europa hoeft voor Nederland geen bedreiging te zijn, dat moet de premier veel helderder verwoorden. Sterker nog: het strenge begrotingsbeleid waarvoor Nederland altijd heeft gepleit, kan nu worden ingevoerd.’

Jan van der Harst
Jan van der Harst

De afspraken waren kraakhelder. In 1993 zegden de landen van de Europese Unie elkaar in Maastricht toe dat hun begrotingstekort, onder normale omstandigheden, niet meer dan drie procent zou bedragen. Maar vooral nadat Duitsland in 2003 de afspraken geschonden had, lapten steeds meer lidstaten ze aan hun laars – zonder enige consequentie. Inmiddels kunnen onder meer Griekenland en Portugal amper nog nieuwe leningen afsluiten en dreigen ze de overige Europese lidstaten in een faillissement mee te sleuren. De EU moet méér zeggenschap krijgen over de begroting van haar lidstaten, vindt Van der Harst. ‘Ook premier Rutte moet dat open en eerlijk uitleggen. Hij zal daarbij op weerstand stuiten, maar heel moeilijk hoeft hij het niet te krijgen. Want voor landen met een solide begroting, zoals Nederland en Duitsland, is meer Europese zeggenschap geen bedreiging maar juist een mogelijkheid om de andere landen in het gareel te krijgen.’

Wijsheid achteraf

De schuldencrisis laat zien hoe onverstandig het was dat de Europese lidstaten in 1993 geen automatische sancties opstelden voor landen die hun begroting niet op orde hadden. Van der Harst: ‘Misschien was het wel te voorzien dat die vrijblijvendheid tot problemen zou leiden. Maar ja, dat is wijsheid achteraf.’ De hoogleraar vindt het overdreven om te zeggen dat de Europese lidstaten hun hoofd in het zand hebben gestoken. ‘De weerstand tegen extra overdracht van nationale soevereiniteit was indertijd niet onlogisch – en zolang het goed ging, ging het goed. Nu blijkt dat het systeem uit de hand is gelopen en dat we wel aanvullende maatregelen móeten nemen. Uit de euro of uit de EU stappen, die ons welvaart en stabiliteit gebracht hebben, lijkt immers geen reële optie. Daar is ook de onderlinge afhankelijkheid veel te groot voor.’

Rutte speelt gevaarlijk spel

Premier Rutte mag niet de suggestie wekken dat de schuldencrisis opgelost kan worden zonder aanvullende Europese maatregelen, vindt Van der Harst. ‘Als je weet dat extra maatregelen noodzakelijk zijn, moet je dat ook helder uitleggen. Het is gevaarlijk als je dat niet doet, want dan informeer je de bevolking onjuist. Rutte moet duidelijk maken dat de crisis kansen biedt. Nederland heeft altijd aangedrongen op strikt begrotingsbeleid. Nu blijkt hoe cruciaal dat is, en kunnen landen met een solide begroting meer zeggenschap krijgen over landen die gemakzuchtig zijn omgesprongen met hun begroting.’

Eindelijk debat

Volgens Van der Harst is er in Nederland voldoende draagvlak om Europa meer financiële zeggenschap te geven. ‘De euroscepsis in ons land moet niet worden overdreven. Wie wil er nu daadwerkelijk uit de euro of de EU stappen? Volgens mij is dat maar een enkeling.’ Dat de PVV sterke anti-Europese geluiden laat horen, stemt Van der Harst niet zorgelijk. ‘Decennialang hebben we in Nederland, vooral op elite-niveau, een pro-Europese houding gehad. We identificeerden ons zó met Europa, dat we van de weeromstuit angstig worden nu er een debat ontstaat. Dat is niet nodig. Het is goed dat er eindelijk eens debat is over de voors en tegens van Europese eenwording.’

Curriculum Vitae

Jan van der Harst (Den Haag,1957) studeerde geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Leiden. Hij promoveerde aan het Europees Universitair Instituut in Florence, Italië, op een onderzoek naar de Europese defensiegemeenschap in de jaren vijftig. Hij werkt sinds 1987 aan de Afdeling Internationale Betrekkingen van de RUG, sinds juni 2008 als hoogleraar in de Geschiedenis en Theorie van Europese Integratie. Ook is hij codirecteur van het Dutch Studies Centre Groningen-Fudan (een samenwerkingsverband met het Centre for European Studies van de Fudan-universiteit in Shanghai, China) en van het Tsinghua-Groningen Joint Research Centre for China-EU relations.

Reacties

Thomas Klink ( augustus 25, 2011 om 16:14 pm)

Ik denk dat Prof. dr. Jan van der Harst het Europsceptisme in Nederland onderschat. In de tijd dat Nederland pro-Europees was, was enkel de intellectuele elite geinteresseerd in Europa. Onder invloed van populistische geluiden menen ‘Henk en Ingrid’ vandaag de dag ook een (negatieve) mening over Europa te moeten hebben.

Bovenstaande dwingt Rutte in een spagaat waarmee ook zijn voorganger Balkenende al te kampen had. Enerzijds het besef dat Europa nódig is en zeer belangrijk voor Nederland, anderzijds het besef dat in Nederland verkiezingen allang niet meer om de vier jaar gehouden worden en populariteit dus ook buiten verkiezingsperioden een belangrijke rol speelt.

Fokko Ben S (augustus 31, 2011 om 13:19 pm)

Ja, en als een meerderheid van het volk niet wil, dan wil het niet. Punt uit. Dat is democratie. Dan kan een elite zich daar niet boven verheven voelen. Bovendien is de euroscepsis níet op onderbuikgevoelens gebaseerd, maar grotendeels op terechte feiten, die door D’66 en Groenlinks achtige types hardnekkig ontkend worden. Diverse eurocritici, zoals Van Balen, Wiegel en Bolkestein, hebben dit ook aangetoond, en die kun je toch moeilijk als domme volkse types afdoen.

We hebben geen politieke unie nodig, alleen een vrijhandelsunie is voldoende. De voordelen die we aan Europa beleven, zijn vooral dankzij de vrijhandelsunie, de politieke unie levert geen voordelen op. Als een sterkere politieke unie nodig is voor de Euro, dan kunnen we ook stoppen met de euro. Dat dit ons een tijdje flink wat geld gaat kosten is niet erg, nationale soevereiniteit weegt zwaarder.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10

Meer nieuws

  • 18 oktober 2018

    Nieuw tijdschrift: Virtus

    Virtus is een onafhankelijk, multidisciplinair en meertalig peer-reviewed tijdschrift met artikelen over alle aspecten van de geschiedenis van de adel. Het is zojuist toegevoegd aan de tijdschriftenlijst van University of Groningen Press.

  • 16 oktober 2018

    Digital Society Conferentie Nederlandse universiteiten

    De digitale informatietechnologie dringt steeds dieper door in onze samenleving. Daarom organiseren de veertien Nederlandse universiteiten, verenigd in de VSNU, op dinsdag 27 november de internationale Digital Society Conference in de Rijtuigenloods...

  • 10 oktober 2018

    Studenten bouwen mesohut

    In deze video vertellen studenten wat er zo interessant is aan mesolithische (Midden-Steentijd) onderkomens van ca. 7000 jaar geleden en waarom de experimentele archeologie een bijzonder inzichtelijke en verbazingwekkende subdiscipline is.