Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Dr. Martijn van Zomeren: ‘Tijd voor Britse politiek om lessen te trekken uit rellen’

15 augustus 2011

Nu de rust is weergekeerd in Groot-Brittannië, moet de Britse politiek lessen trekken uit de tumultueuze gebeurtenissen van vorige week. ‘Relschoppers afdoen als bandeloos tuig dat zo streng mogelijk moet worden gestraft, lost niets op,’ stelt sociaal psycholoog dr. Martijn van Zomeren van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Als premier Cameron verdere rellen wil voorkomen, moet hij de dialoog aangaan met de lagere klassen uit samenleving, waaruit de relschoppers afkomstig waren. Bovendien moet hij machtsmisbruik en onnodig machtsvertoon door de politie aanpakken. Want dat vormde de directe aanleiding voor de ongeregeldheden.’

Martijn van Zomeren
Martijn van Zomeren

De relschoppers die vorige week in Groot-Brittannië winkels plunderden en huizen in brand staken, wilden alleen maar hun agressie botvieren. Ze vulden hun zakken en zochten een kick in rechtstreekse confrontaties met de politie, aldus veel verontruste Britten vorige week in de media. Premier Cameron noemde de relschoppers ‘dieven’, ‘vandalen’ en ‘criminelen’, en sommeerde de politie de orde met harde hand te herstellen. Een wel erg eenvoudige voorstelling van zaken, aldus Martijn van Zomeren. ‘Natuurlijk moet je mensen straffen die de wet overtreden. Maar de relschoppers hadden wel degelijk een dieper liggende motivatie, die op een structureel maatschappelijk probleem wijst. Er zijn in de gebeurtenissen te veel patronen te herkennen om de relschoppers als bandeloos tuig af te doen.’

Verdeelde samenleving

Een belangrijke oorzaak voor de rellen is volgens Van Zomeren de uitzichtloze situatie waarin de lagere sociale klassen in Groot Brittannië zich bevinden. ‘De Britse samenleving is sterk verdeeld. De upper class hoeft weinig moeite te doen om haar positie te behouden, terwijl de lagere klasse nauwelijks mogelijkheden heeft haar lot te verbeteren.’ De hoge werkeloosheid, de economische crisis en ingrijpende bezuinigingen in sociale zekerheid vergroten de uitzichtloosheid van deze bevolkingsgroep in het algemeen, en van de jongeren binnen deze groep in het bijzonder, aldus Van Zomeren.

Trigger-effect

De lont in het kruitvat van de Britse onvrede was de dood van de 29-jarige Mark Duggan uit Tottenham door politiegeweld, aldus Van Zomeren. ‘In Parijs in 2005 en in Los Angeles in de jaren negentig, na de dood van Rodney King, ontstonden rellen op soortgelijke wijze. Als mensen het idee hebben dat agenten hun macht misbruiken tegen hun groep, kan een zogenaamd trigger-effect optreden. Mensen identificeren zich met het slachtoffer van in hun ogen onnodig politiegeweld, of zien dat hun principes geweld wordt aangedaan en kunnen dat dan niet meer aan zich voorbij laten gaan. Zo ontstaan rellen; in psychologische vakliteratuur is dat effect uitgebreid beschreven.’

Dialoog aangaan

Om in de toekomst rellen te voorkomen, moeten Britse machthebbers lessen trekken uit de ongeregeldheden. Cameron moet de dialoog aangaan met de lagere klassen uit de samenleving, waaruit de relschoppers grotendeels afkomstig waren, volgens Van Zomeren. ‘Natuurlijk, de orde moet hersteld worden en wangedrag moet op individuele basis worden bestraft. Maar deze mensen moeten meer het gevoel krijgen dat er naar ze wordt geluisterd als groep. De politiek moet hen de hoop geven dat ze zelf iets aan hun situatie kunnen veranderen.’ Bovendien moet de politiemacht beter worden getraind, meent de sociaal psycholoog. ‘De politie vertegenwoordigt het legitieme systeem dat de samenleving bestuurt. Agenten moeten absoluut op een faire manier omgaan met de macht die ze is toegekend, zodat ze zelf niet onbedoeld de lont in het kruitvat steken.’

Rellen in Nederland?

De kans dat in Nederland vergelijkbare rellen optreden als in Groot-Brittannië acht Van Zomeren zeer gering. ‘Deze rellen zijn niet uit verveling of ongerichte agressie ontstaan, zoals wel wordt beweerd. De sociale ongelijkheid is in Nederland lang niet zo groot en structureel als in Engeland.’ In ons land is het lastig om bevolkingsgroepen in een vergelijkbaar uitzichtloze positie als de onderste klasse in Groot-Brittannië aan te wijzen, meent Van Zomeren. ‘Alhoewel de enorme bezuinigingen van het huidige kabinet de sociale tegenstellingen ook in Nederland kunnen vergroten,’ voegt hij daaraan toe. ‘Het zou naïef zijn om te denken dat dit soort ongeregeldheden in Nederland nooit kán uitbreken.’

Curriculum vitae

Martijn van Zomeren (Linschoten, 1979) is universitair hoofddocent Sociale Psychologie bij de faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen van de RUG. Hij promoveerde in 2006 op een onderzoek naar groepsidentiteit en collectief gedrag - in het bijzonder protestgedrag onder studenten - en ontving voor zijn onderzoek in 2009 een Veni-subsidie van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Zijn expertisegebieden zijn collectief en massagedrag, identiteit, emotie en moraliteit.

2 reacties

Fokko Ben S ( augustus 16, 2011 om 9:30 am)

Een zeer gekleurde, linkse visie…die geheel aan de realiteit voorbijgaat. Engeland is een moderne maatschappij waarin iedereen kansen heeft, maar je moet er wel zelf voor werken. De Britse onderklasse kenmerkt zich door destructief gedrag, van tienermoeders tot alcoholisme, de Britse onderklasse is er Europees kampioen in…zoals je ook iedere zomer weer kunt zien langs de Spaanse kusten en de binnenstad van Amsterdam.

Dit onopgevoede, asociale gedrag waarin dronkenschap en hooliganisme verheerlijkt wordt, is een keuze en geen lot.
Mensen hebben de keuze om het goede te doen en het slechte te laten. Het is een goede zaak dat de Corservatieve regering van Cameron keihard optreed tegen het wangedrag van de onderklasse in plaats van deze mensen als zielige slachtoffers te zien die met belastinggeld in de maatschappij ‘verheven’ moeten worden.

Kwartiel in reactie op Fokko Ben S (augustus 16, 2011 om 15:50 pm)

Een zeer subjectieve visie, kennelijk niet gestoeld op kennis van zaken aangaande gedragswetenschappen. Gedrag is zeker een keuze maar alle omstandigheden waarin de Britse onderklasse verkeerd spelen mee in de totstandkoming van dat gedrag. Meer straffen en “keihard optreden” leidt niet per definitie tot het stoppen van dit gedrag.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws