Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Thom Palstra: ‘Overdreven nadruk op innovatie schaadt wetenschap en op termijn economie’

13 juli 2011

De financiering van toponderzoekscholen Zernike Institute for Advanced Materials en NOVA wordt voortgezet, zo heeft staatssecretaris Zijlstra van onderwijs, cultuur en wetenschap op 1 juli bekendgemaakt. In tijden van bezuinigingen is dat goed nieuws voor de instituten. Toch heeft wetenschappelijk directeur prof.dr. Thom Palstra van het Zernike Institute zorgen. ‘Voor deze onderzoekscholen ben ik zeer verheugd. Maar op termijn zal de focus op innovatie van dit kabinet het toponderzoek schaden – en uiteindelijk ook de Nederlandse economie.’

Thom Palstra
Thom Palstra

De onderzoekscholen Zernike Institute en NOVA horen bij de absolute wereldtop. Het Zernike Institute for Advanced Materials haalde vorig jaar de negende plaats in de Times Higher Education ranglijst van instituten voor materiaalonderzoek wereldwijd. Daarmee liet de Groningse onderzoekschool universiteiten als Princeton, Stanford en Cambridge achter zich. In een evaluatie van de NWO kregen het Zernike Institute en NOVA het predikaat 'exemplary'. Staatssecretaris Zijlstra beloont dit en zet de financiering van de instituten voort. De vier overige erkende toponderzoekscholen moeten opnieuw aan een brede competitie meedoen, om hun financiering zeker te stellen.

Snel afrekenen schaadt economie

Thom Palstra is zich bewust van de bevoorrechte positie van zijn onderzoekschool. ‘Het Nederlandse onderzoek is internationaal van zeer hoog niveau,’ stelt hij niettemin. ‘En dat is geen toeval. Adviezen van de NWO, de KNAW en de AWT van de afgelopen decennia spelen daar een belangrijke rol in.’ Het wetenschapsbeleid heeft dus gewerkt. En dat het kabinet zijn uitgaven wil beperken, daarvoor heeft Palstra begrip. Maar de ‘overdreven nadruk op innovatie’ van het kabinet baart hem zorgen. ‘Wie de universiteiten wil afrekenen op hun bijdragen op de korte termijn, doet ze tekort, en schaadt op termijn niet alleen het onderzoek, maar ook de economie.’

Innovatie neemt af

De fundamentele eigenschappen van materialen, dat is waar binnen het Zernike Institute onderzoek naar wordt gedaan. Veel studies naar nanodeeltjes, supergeleiding en magnetisme vinden op een abstract niveau plaats. Maar op termijn levert dergelijk onderzoek revolutionaire materialen op. Van niersteenvergruizer tot computerprocessor: zonder fundamenteel onderzoek hadden ze niet ontwikkeld kunnen worden. Palstra: ‘Voor de innovatie waar ons kabinet zoveel waarde aan hecht, is fundamenteel onderzoek van groot belang. Als je nu kort op fundamenteel onderzoek en geld overhevelt naar doelbudgetten, vermindert je innovatief vermogen over tien tot twintig jaar.’

Indirecte schade

Zijn eigen onderzoekschool ontspringt de bezuinigingsdans en kan onverminderd fundamenteel onderzoek blijven doen. Maar bezuinigingen elders in het universitair bestel zullen ook op het Zernike Institute negatieve invloed hebben. Palstra: ‘Wij opereren niet in een vacuüm natuurlijk; onze onderzoekers zijn ergens opgeleid. Wordt er elders bezuinigd, dan hebben ook de topinstituten daar last van.’ Ook de focus op studierendementen raakt uiteindelijk aan de kwaliteit van het onderzoek, meent de hoogleraar. ‘We moeten studenten in staat stellen een breed aantal talenten te ontwikkelen. Een universiteit moet studenten opleiden met focus op kwaliteit.’

Oproep aan kabinet

Vergeleken met bezuinigingen elders in Europa, komt het Nederlandse onderzoek er volgens Palstra niet slecht vanaf. Toch is hij bezorgd over de toekomst van het universitaire bestel, en de waarde die het kabinet hecht aan de standpunten van de Nederlandse universiteiten. ‘Universiteiten zijn van wezenlijk belang voor de samenleving,’ merkt de hoogleraar op. ‘Je zou verwachten dat een kabinet de standpunten van zulke instituten beter ter harte neemt, dan ze vooralsnog lijkt te doen.’

Curriculum vitae

Thom Palstra (1958) is hoogleraar vaste-stof chemie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is gespecialiseerd in magnetisme, (super)geleiding en kristalstructuur. Naast zijn werk als hoogleraar is Palstra wetenschappelijk directeur van het Zernike Institute for Advanced Materials en sinds mei 2010 lid van de KNAW. Palstra studeerde en promoveerde in Leiden, en werkte als postdoc en lid van de technische staf aan de Bell Laboratories in New Jersey (VS).

Reacties

Niels F.C. Willems (juli 13, 2011 om 8:31 am)

Er is geen relatie tussen fundamenteel onderzoek in Nederland en innovatie in Nederland. Immers productontwikkelaars in Nederland passen echt niet alleen maar fundamentele kennis uit Nederland toe.

Prof.dr. J.Th.M. De Hosson, hoogleraar technische natuurkunde-materiaalkunde (juli 20, 2011 om 9:36 am)

Het Haagse K3 syndroom

In de aula van ons prachtige academiebouw prijkt achter het katheder een fraaie wandschildering: de kennisboom, niet de boom van ‘kassa’. Het is geen plaatje van de paradijselijke boom maar stelt de lotgevallen van wetenschappers voor, die al steunend en kreunend de top van de kennisboom proberen te bereiken. Kennis heeft te maken met kunde zoals kennen het causatieve werkwoord is van kunnen.

De onderlinge koppeling tussen ‘kennis-kunde-kassa’ (zie de strategische agenda, ‘Kwaliteit in verscheidenheid’ d.d. 1 juli 2011, van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie aan de Tweede Kamer der Staten Generaal) waarop collega Palstra reageert, is toch wel een heel lastige. De correlaties tussen deze 3 K’s worden door de ministeries geponeerd als 1 lineaire vergelijking, die ik voor dit stukje het Haagse ‘K3 syndroom’ noem. De staatsecretaris spreekt in zijn nota van de ‘pijplijn van fundamenteel, toegepast, praktijkgericht onderzoek en innovatie’ en suggereert en passant een eenvoudig lineair stelsel.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws