Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Marc Hertogh: ‘Zaak-Wilders en Chipshol zijn stresstest voor Nederlandse rechtspraak’

04 mei 2011

De zaak tegen Geert Wilders en de Chipshol-affaire zijn een belangrijke stresstest voor de Nederlandse rechtspraak, aldus rechtssocioloog prof.dr. Marc Hertogh van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Dat de rechtspraak goed functioneert bij mooi weer, als niemand het gezag van de rechter in twijfel trekt, is één. Maar nu moet zij laten zien dat ze ook naar behoren functioneert als er storm uitbreekt.’ Dat de rechterlijke macht moet hervormen, staat voor Hertogh vast. ‘Er moet een breed maatschappelijk debat over dit onderwerp komen. Want rechtspraak is te belangrijk om alleen aan rechters over te laten.’

Marc Hertogh
Marc Hertogh

Dat Geert Wilders zijn advocaat de rechtbank tot driemaal toe heeft laten wraken, en dat in de Chipshol-affaire een rechter beschuldigd is van meineed, valt niet af te doen als incidenten, vindt Marc Hertogh. ‘Veel rechters zijn geneigd te zeggen: er gaan honderdduizend zaken goed, toevallig lopen er nu een paar verkeerd. Daar ben ik het niet mee eens. Recent Utrechts onderzoek heeft aangetoond dat tussen 2005 en 2009 het aantal wrakingen met ruim tachtig procent is toegenomen. De zaak-Wilders, de Chipshol-affaire en ook de groeiende kritiek op het Europees Hof voor de Rechten van de Mens illustreren de veel bredere trend dat burgers het oordeel van gezagsdragers niet langer als vanzelfsprekend accepteren.’

Gesloten, afstandelijk, formeel

Hetzelfde probleem speelt in de medische wereld en de politiek, betoogt Hertogh. ‘Daar neemt men - heel geleidelijk en met wisselend succes - maatregelen om het vertrouwen van de burger te herwinnen. Nu moet de rechterlijke macht laten zien dat ze meebeweegt met de eisen van deze tijd.’

Want de rechtspraak is georganiseerd zoals dat vijfentwintig à dertig jaar geleden vanzelfsprekend werd geacht, stelt de rechtssocioloog. ‘Rechters moesten gesloten, afstandelijk en formeel zijn, vonden we toen. Maar de tijden zijn veranderd. Die kenmerken worden nu juist gezien als zwakte. Rechters moeten burgers kunnen overtuigen waarom ze doen wat ze doen, vinden we nu. Daar moet de rechterlijke macht meer op inspelen.’

Juryrechtspraak?

Het afnemend gezag van de rechterlijke macht valt niet met één of twee simpele ingrepen te verhelpen, aldus Hertogh. ‘Morgen juryrechtspraak invoeren is echt geen oplossing. Er moeten andere manieren gevonden worden om burgers meer bij het werk van rechters te betrekken, en ze te laten zien dat ze serieus genomen worden.’

De hoogleraar vindt het belangrijk dat er een breed maatschappelijk debat wordt gevoerd over de manier waarop de rechterlijke macht kan worden hervormd. ‘Burgers, politici, wetenschappers, rechters - alle partijen moeten aan dit debat mee kunnen doen. Want rechtspraak is te belangrijk om alleen aan rechters over te laten.’

Praktische aanbevelingen

Maar Hertogh heeft ook praktische aanbevelingen voor de rechterlijke macht. ‘Ten eerste zou ik zeggen: maak als rechtbank duidelijk welke rechter waarom op welke zaak wordt gezet. Dan krijg je daar achteraf geen gedoe over, zoals nu in de zaak tegen Geert Wilders. Een eenvoudige maatregel, die men morgen al kan invoeren.’

Ook moet er een eigentijdse klachtenprocedure komen, vindt Hertogh. ‘Ik kan nu tegen elke politieman en elke ambtenaar een klacht indienen bij de Nationale ombudsman als ik vind dat ik niet correct ben behandeld, maar dat geldt niet voor leden van de Hoge Raad. Hiervoor kan ik alleen terecht bij de Hoge Raad zelf. Veel burgers begrijpen dit niet. Er moet daarom ook een externe en laagdrempelige klachtenprocedure komen voor leden van de Hoge Raad.’

Kritiek serieus nemen

De rechterlijke macht, stelt Hertogh tot slot, moet laten zien dat ze kritiek serieus neemt. ‘Als er iets fout gaat, zoals in de Chipsholzaak, wordt er iemand op non-actief gesteld of met vervroegd pensioen gestuurd en hoor je er weinig meer over. Dat moet anders. Laat zien wat voor maatregelen je neemt, om te zorgen dat het probleem zich niet herhaalt. Laat bijvoorbeeld zien dat je je benoemingenbeleid hebt aangepast of dat rechters voortaan anders worden opgeleid. Want alleen zo kun je burgers overtuigen dat je hun vertrouwen écht verdient.’

Curriculum vitae

Prof.dr. Marc Hertogh (1968) is hoogleraar rechtssociologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij studeerde rechten aan de Rijksuniversiteit Leiden, waar hij in 1997 promoveerde. Aansluitend werkte hij als postdoc en als universitair (hoofd)docent rechtssociologie aan de Universiteit van Tilburg. Centrale thema’s in zijn onderzoek zijn onder meer het vertrouwen in de rechtspraak en de maatschappelijke beleving van recht en rechtsstaat.

Meer informatie

Marc Hertogh spreekt over het vertrouwen in de rechtspraak in een uitzending van Adams Appel, het TV- en internetprogramma over onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. De uitzending op TV Noord is op zaterdag 21 mei.

2 reacties

H.P.Runia ( mei 6, 2011 om 9:41 am)

Ervaring in de sector Hoger Onderwijs (HO): de Kwaliteitzorg dwingt tot meer transparantie en sommigen voelen zich (dan) bekeken. Maar wat gaat beklijven?

Grote aandacht voor kwaliteitzorg treedt op, daar waar men het ‘landschap’ wil veranderen/actualiseren/.., bijvoorbeeld het afstemmen van HO-systemen in Europa. Na een tijdje zakt die trend weer weg en gaan ‘professionals’ weer over tot de orde van de dag: “Wij weten wel wat kwaliteit is, daar hebben we geen kwaliteitzorg systeem voor nodig..”

Veranderen om het veranderen is een kenmerk van het Progressivisme. Vraag blijft echter welke harde redenen er zijn om voor meer transparantie in de rechtspraak te pleiten. Er lijken eerder redenen te zijn om het functioneren van andere delen van het juridisch conglomeraat te onderzoeken, bijv. van politie (‘.. bij makkelijke dingen krioelt het er van ..’) en openbaar ministerie (tunnel-visie, ‘.. internationaal gebruikte opsporingsmethoden corrumperen soms Nederlands bestel ..’).

Peter Runia

Jeroen de Kreek (mei 12, 2011 om 7:36 am)

Hervorming kan ermee beginnen dat hoogleraren juristen hun werk doen en in het publiek verklaren dat de oorlog zonder adequaat volkenrechtelijk mandaat in Irak een oorlogsmisdaad eerste klas is en dat het Geert Wilders is die de bijl zet aan de wortels van de onafhankelijke rechtspraak.

Dat de advocaat van Wilders de rechters drie keer wraakt zegt helemaal niks over de rechters of de rechtspraak. Dat is een manifestatie van het dedain wat deze verdachte voor de onafhankelijke rechtspraak heeft. Het wraken door Wilders rechtvaardigt geen enkele conclusie over de rechtspraak.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10

Meer nieuws