Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Bert Scholtens: ‘Laat het energiebeleid alleen over energie gaan’

20 april 2011

Laat het Nederlandse energiebeleid weer over energie gaan. Dat zegt prof.dr. Bert Scholtens, hoogleraar Economics of Sustainability aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘In Nederland spelen andere factoren dan energie, zoals geopolitiek en geld verdienen, nu een veel te grote rol in het energiebeleid’.

Scholtens geeft de ontdekking van het Groningse gas in de jaren vijftig als voorbeeld. ‘We wisten niet hoe snel we het gas moesten verkopen, want al gauw zou het niets meer waard zijn. Kernfusie zou op termijn veel goedkopere energie opleveren, werd toen gedacht.’ Geld verdienen was destijds een belangrijker motief dan Nederland van energie voorzien, legt Scholtens uit. ‘Maar juist het efficiënte gebruik van natuurlijke hulpbronnen om te voorzien in de energiebehoefte, nu en in de toekomst, is waar energiebeleid primair op gericht zou moeten zijn.’

Voldoende natuurlijke hulpbronnen

Scholtens is het oneens met de ‘deskundigen van Clingendael’ die vinden dat geopolitiek leidend moet zijn voor het energiebeleid. Uit het ene land haalt Nederland kolen, uit een andere regio olie en weer ergens anders koopt het uranium. ‘We diversifiëren om zeker te weten dat we bij oorlog in het Midden-Oosten in ieder geval nog energie hebben’, zegt Scholtens. ‘Maar Europa heeft voldoende economisch bruikbare natuurlijke hulpbronnen: water, fossiel, wind, zon, aardwarmte en biomassa. Als die efficiënt benut worden, staan we los van leveranties uit gebieden waar we geen reguliere economische en politieke betrekkingen mee kunnen onderhouden.’

Energie besparen

Econoom Scholtens onderzoekt hoe de schaarse factoren kapitaal, arbeid en natuur efficiënt benut kunnen worden. Hij pleit ervoor zo weinig mogelijk energie te gebruiken. ‘Wie één joule niet consumeert, heeft drie joules verdiend. Er is veel energie nodig om energie te maken en vervolgens bij de bedrijven en mensen thuis te brengen.’

Importeren Duitse kolen niet efficiënt

Daarnaast moet Nederland de beschikbare hulpbronnen zo goed mogelijk gebruiken. ‘Of een euro het meest opbrengt als hij wordt geïnvesteerd in de exploitatie van wind, gas of biomassa, dat kunnen wij als economen heel goed uitrekenen’, zegt Scholtens. Daarbij is het van groot belang om de juiste cijfers te gebruiken. Kolen importeren uit Duitsland lijkt bijvoorbeeld goedkoop, maar dat is schijn.

Scholtens: ‘De Duitse kolenwinning is zwaar gesubsidieerd. De Duitse belastingbetaler betaalt namelijk een fors deel van de winningkosten, dus kolen zijn in werkelijkheid veel duurder dan de prijs die we er in Nederland voor betalen. Dat lijkt goed voor Nederland, maar als lid van de EU moeten we op Europese schaal naar efficiëntie kijken. En dit is geen efficiënt gebruik van euro’s.’

Nationaliseren

Om efficiënt gebruik van hulpbronnen te stimuleren, moet volgens Scholtens worden gezorgd voor marktwerking. Daarom pleit hij voor de nationalisering van de elektriciteits- en gasnetten. ‘Initiatieven van burgers en bedrijven om zelf energie op te wekken, worden nu in de kiem gesmoord.’

Wie energie opwekt, kan dat nu niet zomaar verkopen, legt Scholtens uit. ‘Je moet fors betalen om te mogen leveren. Dat komt door de enorme invloed die netbeheerders en energiebedrijven hebben’, zegt Scholtens. ‘Als ik een appeltaart verkoop, is er geen banketbakker die roept dat dat niet mag omdat ik geen banketbakker ben. Maar als ik mijn energieoverschot wil verkopen, moet ik aan allerlei kostbare regels voldoen.’

Fout herstellen

Die regels worden volgens Scholtens goeddeels door de grote energiebedrijven bepaald. ‘Destijds is een foute inschatting gemaakt; er werd geliberaliseerd om te liberaliseren. Maar we kregen een machtig oligopolie. Het is tijd die fout te herstellen en collectieve goederen als energienetten te nationaliseren, omdat juist dan de energiemarkt optimaal kan functioneren.’

Curriculum Vitae

Bert Scholtens (Loppersum, 1959) studeerde algemene economie aan de RUG en promoveerde in 1994 aan de Universiteit van Amsterdam op het proefschrift ‘Towards a theory of international financial intermediation’. Sinds 1999 doceert hij aan de RUG, waar hij in 2004 werd benoemd tot hoogleraar Duurzaamheid en Financiële Instellingen. In 2010 werd hij bijzonder hoogleraar in The Economics of Sustainability op de ‘J.L. Boumaleerstoel’. Scholtens is directeur van het Energy and Sustainability Centre.

Meer informatie

Bekijk het interview met Bert Scholtens in deze aflevering van Adams Appel 'Hoe dragen we bij aan een goed klimaat?'

3 reacties

Aad Correljé (TU Delft en Clingendael) (april 21, 2011 om 8:18 am)

Het nationaliseren van de energienetwerken is in ieder geval niet de oplossing; die zijn namelijk al in publieke handen. Tennet en Gasunie zijn 100% van de staat, en de aandeelhouders van de lokale netten zijn de Nederlandse gemeenten en provincies.

Bert Scholtens (april 21, 2011 om 10:45 am)

Collega Correljé heeft helemaal gelijk. Formeel is de overheid eigenaar. Het probleem is dat ze netbeheerders heel veel vrijheid geeft om het net te beheren. Zo is een typisch oligopolie ontstaan. Netbeheerders bepalen wie wat mag leveren en hoe. In plaats van faciliterend werkt dit blokkerend. Zo krijgen we geen smart grids, maar blijven het stupid grids. Liberalisering van de energievoorziening ligt hieraan ten grondslag. Daarbij is geen rekening gehouden met waar energiebeleid voor is, namelijk het mogelijk maken van een efficient en effectief gebruik van onze hulpbronnen. Nu en in de toekomst.

G.D. Kuipers (april 22, 2011 om 9:23 am)

Geachte heer Scholtens,

Het grootste deel van uw betoog kan ik volgen. Het enige deel waar ik een vraag over heb, is uw constatering dat de (weliswaar via de door de splitsing genationaliseerde) netwerk bedrijven geen opening hebben voor dat deel van de particuliere markt die inbreng van “zonnestroom” wil hebben. Naar de mening van Enexis, en naar de mening van de NMA energie, kan de “particulier” stroom aanbieden aan het netwerkbedrijf.

De prijs die Enexis daarvoor betaalt, is even hoog als de afnameprijs. Dat gaat tot 5000kwh per jaar. Sterker nog, tot op dit moment, is de aanpassing van het telwerk voor kosten van Enexis. Ook in die aangeboden prijs worden alle staatsopslagen, zowel de btw, energiebelasting en de komende verhoging van de afdracht van particulieren aan de SDE+ regeling, terug gegeven aan die particulier. Uiteraard inclusief de opbrengstprijs van de stroomfabrikant. Een zo langzamerhand marginaal gedeelte van de kwh prijs die u en ik, en wij allemaal betalen per geleverde kwh. Vandaar dat ik hoop dat wij, als bewoners van appartementen gebouwen, daar binnenkort sterk naar toe zullen gaan. Naar ik mag hopen is uw constatering niet gericht op de nabije toekomst.

Met groet,
ing. G.D.Kuipers
voorzitter VvE Emma4 Haren

Laatst gewijzigd:30 november 2017 16:52
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 21 juni 2018

    Grenzeloos lallen met Martijn Wieling op Lowlands Science

    Het is bekend dat alcoholgebruik spraak negatief beïnvloedt, maar hoe zit dat bij het spreken van een vreemde taal? Onderzoek suggereert dat het effect hier juist positief lijkt te zijn. Onduidelijk is echter wat er in de mond gebeurt. Dr. Martijn Wieling...

  • 14 juni 2018

    Bringing Physical Internet to life

    Van maandag 18 tot vrijdag 22 juni vindt het vijfde internationale Physical Internet congres (#IPIC2018) plaats in Groningen. De Rijksuniversiteit Groningen organiseert dit congres samen met de logistieke sector. Meer dan 250 wetenschappers en vertegenwoordigers...

  • 11 juni 2018

    Een nieuw tijdperk voor organisationele relaties | Oratie David Langley | Dinsdag 19 juni

    Nieuwe, veelbelovende internet-afhankelijke technologieën zoals digital fabrication, internet of things, blockchain en distributed artificial Intelligence worden steeds populairder. Prof. David Langley geeft in zijn oratie een toelichting op zijn ideeën...