Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof. Rien Herber: 'Betere ordening mijnbouwactiviteiten hard nodig'

02 maart 2011

Diep onder onze voeten neemt het aantal activiteiten toe. Naast olie, gas en zout, wordt her en der aardwarmte gewonnen, er wordt gas in de bodem gepompt en er wordt gesproken over opslag van CO2. Die activiteiten kunnen elkaar in de weg zitten. Wat ontbreekt is een duidelijke systematiek om te bepalen welke activiteit voorrang heeft. Dat moet beter worden geregeld, vindt aardwetenschapper Rien Herber. Hij pleit voor een beslismodel waarmee prioriteiten vastgelegd kunnen worden.

foto Rien Herber
Rien Herber

Nederland is al meer dan twee eeuwen vertrouwd met mijnbouwactiviteiten in de diepe ondergrond, aldus Herber, die op 1 maart zijn oratie houdt als hoogleraar geo-energie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Mijnbouw begon met steenkoolwinning en werd gevolgd door winning van zout, olie en gas. De laatste jaren zijn daar nieuwe vormen van gebruik bijgekomen, zoals gasopslag, aardwarmtewinning en opslag van CO2. “Het wordt dus druk in de ondergrond”, constateert Herber. “Soms kunnen activiteiten samengaan, maar soms sluiten ze elkaar uit. Dan moeten keuzes worden gemaakt.”

Bovengronds is de ruimtelijke ordening in wetten en regels vastgelegd. Herber: “Die ordening is steeds verder verfijnd. We plannen woonkernen, natuur, infrastructuur en agrarische activiteiten. We beschouwen het aardoppervlak in Nederland als min of meer maakbaar.”
In de ondergrond is dat wezenlijk anders, gaat Herber verder. “Daar gaat die maakbaarheid niet op. We kunnen nu eenmaal niet met gasvelden schuiven, want we zijn gebonden aan de geologie. Dat betekent dat ruimtelijke ordening van de ondergrond zelf niet mogelijk is. Ruimtelijke ordening van ondergrondse activiteiten is dat echter wel.” Om dat goed te regelen, aldus Herber, is een transparant beslismodel nodig op basis waarvan beleidsmakers een gefundeerde keuze kunnen maken uit verschillende activiteiten in de ondergrond.

Geologie bepaalt

“Vaak lost het zich wel op”, licht Herber toe. “Zoals bijvoorbeeld bij Veendam waar AkzoNobel zout wint uit zoutkoepels op ongeveer één kilometer diepte en de NAM op nog grotere diepte gas produceert. Het is desalniettemin van groot belang te weten wat de interactie is tussen de winningsactiviteiten. Denk bijvoorbeeld aan de gevolgen voor bodemdaling.”

Bij ondergrondse activiteiten staat voorop de vraag: Wat kan waar?, benadrukt Herber. De geologie bepaalt immers. “Dan pas volgt: Wat willen we waar?”, verklaart de hoogleraar. “De volgorde in die afweging is nu nog veelal andersom.” Andere ingrediënten voor het model zijn de economische waarde van de activiteit in de diepe bodem: Wat levert het op? Ook dient het strategisch belang te worden meegenomen: Wat is de betekenis voor de BV Nederland? Het is in dit verband overigens dringend nodig dat de overheid een duidelijker langetermijn-energiebeleid ontwikkelt waaraan de activiteit getoetst kan worden.

Verder komen in het model aan de orde: de risico’s, het ruimtebeslag aan het oppervlak, de tijdsduur en de omkeerbaarheid van de ondergrondse activiteit.

De provincie Drenthe heeft vorig jaar een structuurvisie voor de ondergrond gemaakt, waarin sommige van de bovenstaande criteria al worden gebruikt. De vakgroep geo-energie van de RUG werkt momenteel op verzoek van het Rijk aan een uitgebreider model dat op nationale schaal kan worden toegepast. Dat laatste is van belang, zegt Herber. Ten eerste omdat geologie zich nu eenmaal weinig aantrekt van provinciegrenzen. Ten tweede omdat ons land te klein is om twaalf afzonderlijke structuurvisies te herbergen.

Transparant

Draagvlak wordt de laatste tijd vaak als belangrijk criterium gebruikt voor het gebruik van de ondergrond. In het beslismodel wordt dat element niet als ingrediënt vooraf meegewogen. Herber: “Het idee is juist dat draagvlak het gevolg moet zijn van toepassing van een goed, betrouwbaar beslismodel. Wanneer een samenleving inzicht heeft in de criteria en argumenten, ontdoet het de discussie van mystificaties die zo vaak oorzaak zijn van verwarring en hoogoplopende emoties. Het maakt beleid transparant en geeft keuzes een kapstok. Of draagvlak ontstaat, hangt dan in ieder geval minder af van de waan van de dag.”

Curriculum Vitae

Prof. M.A. (Rien) Herber werkt sinds september 2009 als fulltime hoogleraar geo-energie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daarvoor was hij adjunct-directeur van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Tevens was hij vice-president Exploration Europe bij Shell.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10

Meer nieuws

  • 18 oktober 2018

    Fotoreportage: de Ocean Grazer

    Fotoreportage over de Ocean Grazer van de RUG, een systeem om energie op zee te ‘oogsten’ en op te slaan.

  • 16 oktober 2018

    Digital Society Conferentie Nederlandse universiteiten

    De digitale informatietechnologie dringt steeds dieper door in onze samenleving. Daarom organiseren de veertien Nederlandse universiteiten, verenigd in de VSNU, op dinsdag 27 november de internationale Digital Society Conference in de Rijtuigenloods...

  • 09 oktober 2018

    Wat de wereld écht moet weten over leiderschap

    ‘Weet jij hoe vaak organisaties een verkeerde leider selecteren?’, vraagt Janka Stoker. ‘Volgens recent onderzoek van Gallup gebeurt dat in maar liefst 82% van de gevallen! Deze leiders werden vaak gekozen omdat ze toevallig uitblonken in hun vorige,...