Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.mr.dr. Anne Ruth Mackor: ‘Nederlandse strafrechters hebben te veel autonomie’

24 januari 2011

Artsen, rechters, advocaten – veel professionals vinden dat regels hun werk onmogelijk maken. Rechtsfilosoof en ethicus Anne Ruth Mackor laat een tegengeluid horen. Beperking van autonomie is niet noodzakelijk in strijd met de uitoefening van een professie, vindt zij. Sterker nog: in sommige beroepsgroepen moeten juist méér regels komen. In de rechterlijke macht bijvoorbeeld. Mackor houdt dinsdag 25 januari haar oratie als hoogleraar professie-ethiek aan de faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen.

foto Mackor
Anne Ruth Mackor

Artsen moeten aan strenge eisen voldoen bij het toepassen van euthanasie. In sommige gevallen voelen zij zich te veel ingeperkt, zo laat Mackor zien in haar oratie. Opzienbarend vindt de hoogleraar deze spanning tussen recht en professie niet. ‘Dat zijn de schermutselingen die horen bij de toetsing van een taak die zo strikt is gereguleerd. Over het algemeen gaan artsen zeer gewetensvol om met de grenzen van het recht en hun beroepscode.’ In de rechterlijke macht ligt dit volgens haar anders. ‘Rechters kunnen er niet altijd goed tegen als ze worden gewezen op de grenzen van hun autonomie. En dat is gevaarlijk.’

Rechterlijke dwalingen

Grote rechterlijke dwalingen, zoals in de zaken van Ina Post, Kees B. en Lucia de Berk, laten zien dat rechters te veel speelruimte hebben, aldus Mackor. ‘Je zou zeggen: als er íemand aan regels gebonden is, dan de strafrechter wel. Maar dat is niet het geval.’ Aan de rechtmatigheid van het bewijs worden wel tal van strikte eisen gesteld. Wanneer het OM bijvoorbeeld de telefoon van een advocaat afluistert, dan mag die informatie niet als bewijsmateriaal gebruikt worden. Maar aan de betrouwbaarheid van het bewijsmateriaal worden nauwelijks eisen gesteld, legt Mackor uit. ‘De wet zegt alleen dat er twee bewijsmiddelen moeten zijn en dat de rechter op basis daarvan tot een overtuiging moet komen. Dat is volstrekt onvoldoende. Vooral als rechters die overtuiging niet als wetenschappelijk onderbouwde, maar als persoonlijke overtuiging opvatten.’

Te veel autonomie

Hoe kon het dat Ina Post en Kees B. misdrijven bekenden die ze niet hadden begaan? Tot enkele decennia geleden bestond er voor dergelijke vragen nauwelijks aandacht. Inmiddels is de rechtspsychologie uitgegroeid tot een serieuze discipline. Maar de kennis uit dit vakgebied dringt nog onvoldoende door in de rechterlijke macht. Mackor: ‘Rechters zijn wel geïnteresseerd in de materie, maar het is geen standaard onderdeel van hun opleiding. Bovendien zijn er geen duidelijke, systematische richtlijnen waaraan ze de betrouwbaarheid van bewijsmateriaal kunnen toetsen. Met andere woorden: ze hebben op dit vlak te weinig kennis en te veel autonomie.’

Defensieve reactie

Individuele rechters hebben volgens Mackor wel belangstelling voor het werk van rechtspsychologen zoals Crombag, Wagenaar en Van Koppen. Maar het systeem van de rechterlijke macht reageert volgens haar nog te afwerend op externe deskundigheid. ‘Men erkent het probleem onvoldoende, en reageert defensief,’ aldus Mackor. ‘De neiging bestaat om fouten af te doen als een communicatieprobleem. Te vaak wordt kritiek gepareerd met de opmerking dat rechtspraak en wetenschap fundamenteel verschillen en dat wetenschappelijke inzichten daarom niet onverkort in de rechtspraak van toepassing zijn.’

Debat verhelderen

Om rechterlijke dwalingen te voorkomen, of althans te verminderen, moet in de opleiding van rechters meer aandacht komen voor rechtspsychologie, methodologie en wetenschapsfilosofie, aldus Mackor. Ook moeten er volgens haar meer criteria komen, waaraan rechters de betrouwbaarheid van bewijs kunnen toetsen.

Concrete regels of richtlijnen wil de hoogleraar niet noemen. ‘Dat laat ik over aan rechters en wetenschappers. Gelukkig lijkt er enige beweging in het debat tussen rechters en wetenschappers. Mijn taak als filosoof is de discussie tussen die twee partijen te verhelderen en ervoor te zorgen dat men minder langs elkaar heen praat. Door ongeldige redeneringen te ontrafelen en onjuist gebruik van begrippen zoals ‘waarheid’ bloot te leggen wil ik de kwaliteit van de rechtspraak helpen verbeteren.’

Curriculum vitae

Anne Ruth Mackor (1960) is sinds 2009 hoogleraar Professie-ethiek, in het bijzonder van juridische professies aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Sinds 2004 is zij bijzonder hoogleraar professionele ethiek aan de Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap, en de Faculteit Wijsbegeerte van de RUG. Anne Ruth Mackor studeerde rechten in Leiden en wijsbegeerte in Leiden en in Groningen. Zij promoveerde in 1997 aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen op het proefschrift ‘Meaningful and rule-guided behaviour: a naturalistic approach’.

Contact: 050 363 5698 / 050 363 5695 (secretariaat)

1 reactie

J.M.G. Hulsman ( January 31, 2011 at 10:19 am)

In het NL recht bestaat de vreemde situatie dat een ambtenaar in functie, zoals een politieman, eigenrichting mag plegen door geweld toe te passen tegen degene die hij als dader ziet van belediging of wederspannigheid, door deze van zijn vrijheid te mogen beroven en last but not least door het enkele bewijs van zijn ambtsedige verklaring als doorslaggevend aan te merken bij een rechtzaak. In dat geval is er dus maar een bewijs nodig: de verklaring van de zelf bij het incident betrokken ambtenaar. Rechters gaan daar maar al te vaak in mee, maar op deze wijze ontbreekt een onafhankelijke toetsing en worden veel mensen veroordeeld, waarna zij een strafblad hebben. Ook belediging (van een ambtenaar in functie) is in het wetboek van strafrecht een misdrijf.

Laatst gewijzigd:28 november 2017 17:00

Meer nieuws

  • 16 oktober 2018

    Digital Society Conferentie Nederlandse universiteiten

    De digitale informatietechnologie dringt steeds dieper door in onze samenleving. Daarom organiseren de veertien Nederlandse universiteiten, verenigd in de VSNU, op dinsdag 27 november de internationale Digital Society Conference in de Rijtuigenloods...

  • 09 oktober 2018

    Wat de wereld écht moet weten over leiderschap

    ‘Weet jij hoe vaak organisaties een verkeerde leider selecteren?’, vraagt Janka Stoker. ‘Volgens recent onderzoek van Gallup gebeurt dat in maar liefst 82% van de gevallen! Deze leiders werden vaak gekozen omdat ze toevallig uitblonken in hun vorige,...

  • 02 oktober 2018

    Young Academy Groningen verwelkomt acht nieuwe leden

    De Young Academy Groningen (YAG) heeft acht nieuwe leden benoemd uit verschillende vakgebieden van deRijksuniversiteit Groningen.Dr. Laura Bringmann, dr. Jan Willem Bolderdijk, dr. Nanna Hilton, dr. Tina Kretschmer, dr.Jocelien Olivier, dr. Saskia Peels,...