Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Gert de Roo: ‘Zonder Forum wordt Groningen een grijze muis’

19 januari 2011

De stad Groningen is hard toe aan een architectonisch en planologisch statement met een openbaar gebouw, stelt Gert de Roo, hoogleraar planologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het is daarom van groot belang dat de plannen voor het Forum in de Groninger binnenstad worden doorgezet, vindt De Roo. ‘Afblazen is een drama voor de stedelijke kwaliteit.’  

foto Gert de Roo
Gert de Roo

‘Het is een planologische wetmatigheid dat de stad voortdurend in zich zelf moet investeren’, zegt De Roo. Om de zoveel tijd dient een stad daarom spraakmakende ideeën te lanceren en projecten te realiseren die allure verlenen, aldus De Roo. Laat een stadsbestuur dat na, dan zijn volgens hem de gevolgen pijnlijk: ‘De stad glijdt af naar de middelmaat, de zaak vergrijst en vervlakt. Dat heeft ingrijpende consequenties op tal van terreinen, want mensen blijven weg. De economisch nadelen daarvan zijn groot.’ Het is net als met een gezinshuishouden, betoogt De Roo. Wie wil er nou op bezoek bij een familie van grijze muizen?

Oppepper

De Roo maakt een vergelijk met plaatsen in het zuiden van het land, zoals Maastricht, Breda en Den Bosch. ‘Daar hebben de plaatselijke besturen via aandachttrekkende projecten telkens voor een stedelijke vernieuwing en verlevendiging gezorgd. En denk eens aan Den Haag. Dat is van een suffe ambtenarenstad dankzij fantastische architectuurprojecten getransformeerd in een stad die internationaal aandacht trekt.’

Een project als het Forum omvat meer dan alleen een gebouw, onderstreept De Roo. Dergelijke plannen bezorgen de stad uitstraling en ze werken als een magneet. Groningen moet zich dus niet terughoudend opstellen en is aan zichzelf verplicht groots te denken, vindt de planoloog. ‘De stad is geen Londen, Parijs of Berlijn, maar wat we van die steden leren is dat ze zichzelf telkens vernieuwen via grootse projecten. Londen met The Eye en Berlijn met de bouwprojecten op de Potsdammer Platz. En denk in Parijs aan de bouwwerken die de Franse presidenten de stad telkens hebben nagelaten: Centre Pompidou van Georges Pompidou, La Défense en de glazen piramide bij het Louvre van François Mitterand en het Musée du Quai Branly van Chirac.’ Ze bezorgden de Franse hoofdstad telkens een oppepper, aldus De Roo. Zonder zouden we Parijs beslist een stuk minder interessant hebben gevonden.

Hoognodig

De wapenfeiten van het Groninger stadsbestuur liggen alweer te ver in het verleden, vindt De Roo. ‘Het Groninger Museum en de Waagstraat zijn in dit verband zeer geslaagd, maar die projecten vragen hoognodig om een vervolg. Om bij de vergelijking met het gezin te blijven: ook daar wordt zo om de tien jaar wel een opvallende investering gedaan: een nieuwe keuken, een flatscreen en zo meer. Pronk voor naar de buren en ook om er zelf lekker van te genieten.’ De gedachte het Forum in afgeslankte vorm te ontwikkelen is onverstandig, vult De Roo aan. Daarmee mist het plan volgens de hoogleraar onmiddellijk zijn doel als architectonisch en planologisch statement.

Verval

De Roo wijst erop dat met het idee van het Forum meerdere planologische mogelijkheden binnen bereik komen. Zo maakt de lokatie van het bouwproject dat de binnenstad zich niet alleen in de lengte van NS-hoofdstation, Hereweg tot en met de Ebbingestraat, maar ook in de breedte verder ontwikkelt, van de Westerhaven tot en met de parkeergarage achter de oostwand.

Het Forum is tevens onlosmakelijk verbonden aan de verbouw van de oostkant van de Grote Markt. De Roo: ‘Waar we ons gelukkig mogen prijzen dat de noordwand aan de sloophamer is ontsnapt, zou het ons pijn moeten doen dat de oostwand niet in samenhang met het beoogde Forum kan worden opgepakt.’ De kwaliteit van de oostgevel is niet groots, het is een samenraapsel van architectuur uit de jaren vijftig, zestig en zeventig, stelt De Roo. ‘Om maar te zwijgen van de buitengewoon treurige toestand die achter de oostwand verborgen gaat. Het is naargeestig, unheimisch en het voelt aan als verval. De gemeente is aan zichzelf, de stad en de regio verplicht dat aan te pakken.’

Beschermd stadsgezicht

Dat laatste in tegenstelling tot de noordwand. De Roo: ‘Nergens als bij de noordwand is zo’n prachtige jaren vijftig façade te vinden. Geef het nog tien jaar en iedereen vindt het geweldig. Ik zie het zelfs nog wel beschermd stadsgezicht worden. Het is nou eenmaal mensen eigen om hetgeen onze ouders hebben gebouwd niet mooi te vinden. Dat verklaart ook de waardering voor de jaren dertig architectuur. Die is door onze grootouders neergezet. Je moet met andere woorden enorm oppassen oude kwaliteiten aan de kant te zetten.’

‘Met het Forum geeft de stad een bijzonder visitekaartje weg’, besluit De Roo. ‘Het is een aanjager voor verschillende, op elkaar inhakende, elkaar versterkende en daarmee verweven functies. Dat past in de ontwikkeling van deze tijd, waarin wordt erkend dat monofunctionele ontwikkelingen het niet meer redden. Het Forum kan zoveel meer zijn: blikvanger én ruimtelijke dynamo.’

Meer informatie

Prof.dr Gert de Roo

5 reacties

Bauke de Vries ( January 19, 2011 at 10:00 am)

Een fijn geschreven, optimistich betoog over hoe het kan. Wat ik alleen mis is de nuance, weinig onderbouwing over de invulling of verdediging van de plannen voor het forum zoals die er liggen. Ik zal nooit ontkennen dat er met een heldere toekomstvisie naar de stad gekeken moet worden, waarbij grote projecten niet geschuwd moeten worden.
Helaas gaat het alleen vaak ook helemaal mis met grote, publiek gefinancierde overheidsprojecten. Ze worden vaak gestart met overdreven optimisme, waarbij tegenslagen worden weggewuifd en bezoekersaantallen en opbrengsten chronisch worden overbegroot.

Graag zou ik daarom wat hardere geluiden willen horen waarom déze plannen goed zijn, in tegenstelling tot geluiden dat er ‘een architectonisch en planologisch statement’ nodig is. Dit laatste lijkt mij duidelijk, en dit moet ook kunnen in Groningen. Ik vraag me alleen sterk af of het Forum daar geschikt voor is, of dat het een megalomaan onrendabel project wordt.

Bert (January 19, 2011 at 13:10 pm)

Waar ik bang voor ben is de afwezigheid van een concrete invulling voor het gebouw. Ik noem dit het Palast der Republik effect. Dit gebouw in Berlijn stond er, en werd ook in de DDR tijd zelden voor iets concreets gebruikt. Na 1990 werd dat nog minder, verval sloeg toe en nu is het afgebroken.
Ik zou daarom een concrete invulling van de activiteiten die in het Forum plaats moeten vinden vooraf zeer toejuichen.

Gerard Sierksma, hoogleraar Logistiek Management aan de RUG (January 20, 2011 at 12:30 pm)

’Een gezond stadshart met allure van historische grandeur’
OPINIE: Stop Forum, start herbouw Grote Markt

Groningen Voor hetzelfde geld was de bouw van het miljoenenproject al begonnen en zaten we nu middenin een Amsterdamse Noord-Zuidlijndiscussie: stoppen met de bouw nu is duurder dan doorploeteren. Het maatschappelijk draagvlak voor megalomane bouwprojecten is in Nederland gedaald tot ver onder het vriespunt. Alleen een onafhankelijk onderzoek zou de maatschappelijke temperatuur kunnen doen oplopen als daaruit zou blijken dat de verwachte bezoekersaantallen en de financiën kloppen. Over beide zaken bestaat in Groningen echter grote onzekerheid.

Een nog veel belangrijker vraag is: willen we een dergelijk bouwwerk eigenlijk wel op de Grote Markt? Natuurlijk is dit een lastige vraag; vele Stadjers herinneren zich hun nostalgisch verzet tegen het Groninger Museum. Natuurlijk moet een stad zich vernieuwen. Maar soms zijn er momenten in haar geschiedenis dat vernieuwen niet per se grootschaligheid betekent. In het weekend van 16 april 1945 werd zo’n beetje de helft van de Grote Markt omver geschoten. De prachtige gevels aan de noord- en oostkant kwamen er zwaar geschonden bij te staan en het Scholtenshuis smeulde nog dagen na.

In de jaren direct na die oorlog was er slechts geld en energie om wat nog stond tot de grond af te breken. Een dergelijke totale verwoesting zou hedentendage vrijwel zeker niet hebben plaatsgevonden. Heel Groningen zou toen het herstel van de oude gevels hebben toegejuicht. In veel Europese steden worden nog steeds verwoeste gebouwen herbouwd.

Ik ben een voorstander van herbouw van de gevels aan de oosten de noordwand. En verzin een zinvolle bestemming. Herbouw zeker het Scholtenshuis. Ik denk dat zowel V&D als De Bijenkorf zullen knokken om die lokatie. Is dit nostalgische Anton Pieckerij? Voor een deel, ja.Veel belangrijker dan dat is dat een stad als Groningen haar geschiedenis ademt. Groningen verdient een gezond hart met de allure van haar historische grandeur. Het hart van Groningen verdient eerherstel voor dat ene rampzalig weekend. Stop het Forum en start de herbouw van onterecht verloren gegane grandeur.

Rob van Vliet (January 20, 2011 at 17:18 pm)

Beste Gert,

Een prima verhaal, mij uit het hart gegrepen. Het gebouw getuigd van lef en ambitie, het past uitstekend bij een stad die meer wil zijn dan een provincie stadje. De discussie over het Forum gaat vooral over de invulling van het gebouw. Gesuggereerd wordt dat de voorgestelde invulling onvoldoende impuls zou geven aan de binnenstad en dus onvoldoende spin-off zou hebben. Ik waag dat te bestrijden. Ik zie een levendig gebouw ontstaan waar altijd wat te doen is: een bibliotheek nieuwe stijl, een knooppunt van informatie en debat, congressen, film, festivals, concerten, tentoonstellingen en niet te vergeten een fantastisch café restaurant op de bovenste verdieping met een uniek uitzicht op de stad. Inderdaad een trekker van vanjewelste, het huis van de stad. Geen statische invulling, maar dynamisch, afgestemd op de behoefte van elk moment in de tijd. Het Centre Pompidou van Groningen. Als we nu niet doorpakken gaat er veel geld en een enorme kans voor de stad verloren.

Stefan Sleeuw (January 20, 2011 at 23:23 pm)

Ben ik hier de enige die denkt dat in het opiniestuk noord- en oostwand verwisseld zijn? Naar mijn idee is juist de oostwand vrij homogeen qua architectuur en bijzonder herkenbaar door de reclameborden. En wat betreft de troosteloze toestand aan de achterzijde: geldt dit niet bij uitstek voor de noordwand?

De toon van de tekst vind ik overdreven positief. Er ontbreekt nogal wat kritische reflectie, zoals wel vaker in planologenland. Is nieuwbouw op dit moment, op deze locatie en in deze vorm wel wenselijk? Is er serieus gekeken naar alternatieven?

Het is teleurstellend te noemen dat er ook vanuit academische hoek blijkbaar weinig waarde wordt gehecht aan de onderbouwing van uitspraken als ‘vernieuwende architectuur is noodzakelijk’. Voor dat soort kreten hebben we tsjakka-roepers genoeg, meneer De Roo.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws