Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Linda Steg: ‘De overheid moet meer wijzen op het belang van duurzaamheid’

10 november 2010

Om duurzaam gedrag af te dwingen, moet de overheid meer moraliseren. Dat vindt Linda Steg, hoogleraar omgevingspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Nu is de boodschap vooral dat duurzaamheid leuk is en nog goed voor onze portemonnee ook. Daar is een groot risico aan verbonden. Iets leuk vinden is een heel instabiele basis voor gedragsverandering. Mensen moeten beseffen dat duurzaam leven echt noodzakelijk is.’

Eén van de belangrijkste milieuproblemen is dat de uitstoot van CO2 blijft toenemen omdat we steeds meer energie gebruiken. Volgens Steg zal enkel de technische vooruitgang onvoldoende oplossingen bieden om de CO2-uitstoot te verminderen, en moet de overheid meer doen om te bereiken dat burgers daadwerkelijk duurzamer gaan leven.

Moraliseren

Steg noemt als voorbeeld het mobiliteitsbeleid. ‘In de jaren ’90 stelde de overheid dat de mobiliteit beperkt moest worden, maar deze eeuw veranderde dat denkbeeld. Mobiliteit mag weer, al worden er tegelijkertijd prijsinstrumenten voorgesteld om de problemen van het autoverkeer te verminderen. De uiteindelijke boodschap is dus dat de mobiliteit moet worden verminderd, maar dat wordt niet hardop gezegd. Moraliseren is steeds meer een vies woord geworden.’ Ten onrechte, meent Steg. ‘Het kabinet mag best zeggen dat mensen bepaalde dingen zouden moeten doen omdat het goed is voor het milieu.’

Tegelijkertijd moet de overheid zorgen dat het burgers mogelijk wordt gemaakt om zich duurzaam te gedragen, vervolgt Steg. ‘Dat kan bijvoorbeeld door burgers goed voor te lichten. We worden tegenwoordig overvoerd met informatie over duurzaamheid. Maar door meer advies op maat te geven, bijvoorbeeld met behulp van interactieve websites, kun je burgers ook duidelijk maken hóe ze hun gedrag kunnen veranderen.’

Intrinsieke motivatie

Financieel voordeel is daarbij voor veel mensen nauwelijks een argument om hun gedrag blijvend aan te passen. Dat bleek onder meer uit onderzoek van Steg’s collega Jan Willem Bolderdijk, die onlangs het rijgedrag van jonge automobilisten bestudeerde. De automobilisten kregen een beloning als ze zich aan de snelheid hielden. Steg: ‘Dat werkte uitstekend, maar zodra de beloning werd stopgezet, vielen ze meteen terug in hun oude gedrag. De financiële prikkel bleek een instabiele basis. De intrinsieke motivatie om het gedrag aan te passen ontbrak.’

Slimme feedbacksystemen

Mensen overtuigen met milieuargumenten kan effectief zijn, stelt Steg. Iets goeds doen voor het milieu levert een positief gevoel op en is goed voor ons zelfbeeld, bleek uit recent onderzoek. ‘Die informatie kun je uitstekend gebruiken in slimme feedbacksystemen’, aldus de hoogleraar. ‘Nu zijn slimme meters vaak nog heel erg dom. Ze registreren alleen hoeveel energie je verbruikt, zonder aan te geven waarom het energieverbruik hoog of laag is. De boodschap dat je op het moment 20 kilowattuur gebruikt, zegt de meeste mensen niets. Dat je vijf kilowattuur meer gebruikt dan gisteren, zegt al veel meer. Door gegevens te vergelijken met eerder verbruik of het verbruik van anderen wordt de informatie betekenisvol. We trekken ons veel aan van wat andere mensen zeggen of doen. Een referentiepunt is heel belangrijk.’

Conflicterende doelen

Als burgers worden ondervraagd, geven ze aan het milieu heel erg belangrijk te vinden. Maar het moet makkelijker worden om ons naar de waarden en normen te gedragen, vindt Steg. ‘Nu moet je vaak juist betalen als je het goed wilt doen. Dat zou andersom moeten zijn. Denk aan het kopen van biologische producten. De overheid kan daar veel meer in sturen. Door heffingen op milieuonvriendelijke producten bijvoorbeeld. Tegelijkertijd wordt veel milieuonvriendelijk gedrag nog steeds gestimuleerd. Denk aan een reiskostenvergoeding voor mensen die ver van hun werk wonen.’

Steg: ‘Mensen streven doorgaans drie doelen na, waarbij het normatieve doel (het goede doen voor het milieu) vaak in strijd is met de overige twee: het hedonistische doel (het leuk hebben) en het winstdoel. Pas als deze - vaak conflicterende - doelen samenvallen, is er ruimte voor echte gedragsverandering.’

Meer informatie

Bekijk ook de aflevering van Adams Appel: Wetenschap en Klimaat, met Linda Steg, Kees Hummelen en Bert Scholtens.

Curriculum vitae

Linda Steg (Ravenswoud, 1965) studeerde andragogiek aan de Rijksuniversiteit Groningen en promoveerde aan de faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen. Ze is hoogleraar omgevingspsychologie en bestudeert de interactie tussen mens en omgeving, waaronder factoren die van invloed zijn op autogebruik en energiegebruik, en effecten en acceptatie van milieu- en verkeersbeleid.

Noot voor de pers

Meer informatie: prof.dr. Linda Steg, tel. (050) 363 6386, e-mail: e.m.steg@rug.nl

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10

Meer nieuws