Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Dr. P.B. de Laat: ‘Academische publicaties moeten vrij toegankelijk zijn’

07 oktober 2010

Open Access publiceren moet de standaard worden voor alle academische publicaties, vindt Paul de Laat. Als docent Filosofie van de Informatiemaatschappij aan de Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt hij de veranderende opvattingen over intellectuele eigendomsrechten op software. Het voornaamste voordeel van Open Access: het bereik van publicaties wordt vele malen groter. ‘Sinds mijn artikelen vrij toegankelijk zijn, word ik veel sneller en vaker geciteerd.’

‘Open Access in academische context betekent dat artikelen gratis toegankelijk zijn en dat de auteur toestemming geeft tot verspreiding ervan’, aldus De Laat. ‘Voor iedereen’, voegt hij daar nog aan toe. ‘Dus zonder barrières en direct na verschijning. Niet pas een maand of een jaar later.’ De oorspronkelijke belofte van het internet moet ingelost worden: alles is te vinden en vrij toegankelijk. Zo niet het gros van de wetenschappelijke artikelen: ‘Die zitten nog steeds achter tolmuurtjes. Dat moet anders.’

Breder bereik

Het belangrijkste argument voor het vrij beschikbaar stellen van wetenschappelijk materiaal is volgens De Laat het veel bredere bereik. ‘Iedereen van India tot Tokio kan een publicatie downloaden om op de hoogte te blijven van ontwikkelingen en waar nodig ook mee te denken. Hier in het westen hebben wetenschappers die mogelijkheid vaak al. De meeste universiteiten hebben een abonnement op de belangrijkste tijdschriften. Juist voor niet-westerse mensen is Open Access van groot belang. En dat is weer een belangrijke ontwikkeling voor de wetenschap zelf.’

De Laat hoopt dat het ideaal van vrij toegankelijke publicaties wetenschappers in beweging brengt. ‘Ik sprak onlangs een collega die aangaf al zijn werk op zijn eigen homepage te zetten zodat zijn collega’s het allemaal kunnen vinden. Een mooi begin, maar mij gaat het er juist om dat je met een Open Access publicatiemodel nieuwe collega’s krijgt. Collega’s waar je je nog niet eens van bewust bent.’ En daarvoor is het noodzakelijk dat het publicatiemodel verandert. De publicaties moeten dan wel worden aangeboden via media met een goede reputatie die onverkort aan peer review vasthouden.

Extra budget voor publicaties

Het begin is er. Zo heeft Springer Media een contract gesloten met alle universiteiten, zodat universitaire medewerkers in Springer tijdschriften kunnen publiceren via Open Access zonder daarvoor te moeten betalen, Dit is een experiment om te kijken hoeveel mensen deze optie eigenlijk willen. Doorgaans moet je wel betalen om te kunnen publiceren. De Laat: ‘Wat universiteiten kunnen doen is wetenschappers een budget meegeven. Bij hun aanstelling kunnen ze alvast een potje reserveren voor Open Access publicaties.’

Er zijn ook bezwaren, beseft De Laat. ‘Veel mensen kijken toch eerst wat het meest prestigieuze tijdschrift is om daar te kunnen publiceren. Ze zijn vooral aan het werk voor hun eigen carrière en niet om de resultaten van hun onderzoek zo breed mogelijk bekend te maken.’ Maar, publiceren in een prestigieus tijdschrift en Open Access kan ook samengaan, meent hij. Al zal het nog even duren voor al dergelijke tijdschriften hun bedrijfsvorm omgieten naar Open Access. ‘Idealiter ontwikkelt zich een nieuw – en prestigieus - platform met een Open Access structuur.’

Modificeren met naamsvermelding

Met een breder bereik worden artikelen ook vaker geciteerd. ‘Het auteursrecht wordt niet overgedragen aan de uitgever. In de praktijk betekent dit dat je anderen toestaat je werk te downloaden en het verder te verspreiden. Nog een optie is dat de auteur ook het modificeren van de tekst toestaat. Een (deel van) de publicatie kan dan zonder toestemming worden gebruikt voor brochures of schoolboeken, en worden vertaald - mits de naam van de oorspronkelijke auteur wordt vermeld. De Laat erkent het risico dat stukken tekst op verkeerde wijze uit hun context kunnen worden gehaald. ‘Daar staat tegenover dat er ook plekken zijn waar zo’n publicatie hele leuke discussies losmaakt, waardoor je bijdraagt aan het debat.’

Curriculum Vitae

Dr. Paul de Laat (1948) is universitair docent Filosofie van de Informatiemaatschappij aan de RUG. Hij is afgestudeerd in de theoretisch natuurkunde en gepromoveerd in de sociologie op een onderzoek naar matrixstructuren in R&D. Daarna is zijn onderzoek zich gaan richten op het fenomeen Open Source Software (en intellectuele eigendomsrechten in het algemeen) en op de rol van vertrouwen in cyberspace. Hij publiceert in tijdschriften als Ethics and Information Technology, Research Policy en The Information Society.

Meer informatie

- Paul de Laat

- Video dr. André Aleman.

Laatst gewijzigd:30 november 2017 15:41

Meer nieuws

  • 12 november 2018

    Symposium 'Gaswinning, aardbevingen en wat nu?' op 15 november a.s.

    Het Groninger Universiteitsfonds (GUF) bestaat dit jaar 125 jaar. Tijdens een speciaal symposium met de titel ‘Gaswinning, aardbevingen en wat nu?’ op donderdag 15 november 2018, wordt daarom de 'Ubbo Emmiuspenning voor bijzondere maatschappelijke verdiensten'...

  • 06 november 2018

    Groningen blijft in trek bij Nederlandse en internationale studenten

    De Rijksuniversiteit Groningen telt per 1 november 2018 31.115 studenten met een ‘actieve eerste inschrijving’ voor een bachelor of masteropleiding. Dit is een stijging van 4,6% ten opzichte van 2017.Het totale aantal studenten dat ingeschreven is aan...

  • 16 oktober 2018

    Digital Society Conferentie Nederlandse universiteiten

    De digitale informatietechnologie dringt steeds dieper door in onze samenleving. Daarom organiseren de veertien Nederlandse universiteiten, verenigd in de VSNU, op dinsdag 27 november de internationale Digital Society Conference in de Rijtuigenloods...