Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Gijsbert Vonk: ‘Verlaging pensioenen oneerlijk en juridisch complex’

01 september 2010

Het korten op pensioenen is onrechtvaardig en wettelijk niet zonder haken en ogen. Volgens RUG-hoogleraar sociale zekerheidsrecht Gijsbert Vonk is onmiddellijk doorvoeren van afstempelen, zoals minster Donner heeft aangekondigd, zelfs in strijd met het recht. Vonk pleit voor hervorming van het pensioenstelsel via invoering van een solidariteitsfonds van werkgevers en werknemers. Met een dergelijk fonds kunnen in de toekomst afstempelpraktijken worden vermeden.

Verlaging van pensioenuitkeringen (afstempelen) is historisch zonder precedent, benadrukt Vonk. ‘Korten op de pensioenen is ernstig en ingrijpend en moet worden vermeden,’ vindt de hoogleraar. ‘Allereerst is het onrechtvaardig voor de betrokkenen: het noodlot treft hen volstrekt willekeurig. Afstempelpraktijken zijn bovendien in strijd met de uiteindelijke doelstelling van het pensioenstelsel, dat beoogt iedere Nederlander na de pensioengerechtigde leeftijd een zeker bestaan garanderen.’ Tevens zijn er juridische obstakels, betoogt Vonk. ‘De minister is veel te optimistisch wanneer hij stelt dat al één maand na de aankondiging tot afstempeling kan worden overgegaan. Pensioenen vormen eigendomsrechten in de zin van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Als pensioenen eenzijdig worden verlaagd, moet op grond van het rechtszekerheidsbeginsel tenminste een goede overgangsperiode in acht worden genomen. Daar is al jurisprudentie over.’

Noodmaatregelen

Door druk van de vergrijzing en de kredietcrisis kampen pensioenfondsen met zorgelijke tekorten. Bijna alle pensioenfondsen zitten onder de minimale toelaatbare dekkingsgraad van 105 procent. Bij enkele fondsen is de situatie zo nijpend, dat niet alleen toevlucht is gezocht tot premieverhogingen en het bevriezen van de indexering, maar dat nu ook verlaging van de lopende pensioenen wordt overwogen. Met de sociale partners werd afgesproken dat een verlaging van pensioenen pas aan de orde zou kunnen zijn, indien in april 2011 de situatie daartoe aanleiding geeft, tenzij uit een tussentijdse evaluatie zou blijken dat de dekkingsgraden zich niet voldoende verbeteren. Voor veertien fondsen is dit laatste aan de orde. De noodlijdende fondsen zijn door Donner de wacht aangezegd; voor het eind van dit jaar moeten deze fondsen in overleg met de Nederlandse Bank nagaan of tot afstempeling moet worden overgaan.

Solidariteitsfonds

Van de ongeëvenaarde overschotten zoals die eind jaren ‘90 nog bij de pensioenfondsen waren, is momenteel zeker geen sprake meer. Wanneer niet wordt ingegrepen in de wijze waarop in Nederland het pensioenkapitaal wordt vergaard en uitgekeerd, zal afstempelen ten gevolge van de vergrijzing vaker voorkomen, stelt Vonk. ‘Want vanaf 2010 neemt het aantal gepensioneerden drastisch toe, terwijl tegelijkertijd het aantal werkende Nederlanders daalt. Daarnaast moet ook nog eens rekening worden gehouden met de almaar toenemende levensverwachting.’

Om toch de gewenste rendementen te behalen, worden de fondsen meer afhankelijk van risicovolle beleggingen. De kans dat fondsen in de problemen komen, neemt hierdoor toe. Om te voorkomen dat mensen in de toekomst vaker het slachtoffer worden van afstempelpraktijken, stelt Vonk voor een solidariteits- of garantiefonds in het leven te roepen waaruit noodlijdende pensioenfondsen kunnen worden geholpen. ‘Dat betekent weliswaar voor iedereen hogere premies en lagere pensioenen. Maar deze variant heeft de voorkeur boven een stelsel van zachte, onbetrouwbare pensioenen die variëren al naar gelang het risico.’

Naar buitenlands voorbeeld

Het fonds zou gevuld moeten worden met bijdragen van werkgevers en werknemers. In landen als Zwitserland en Canada en ook in het nieuwe Duitse pensioenstelsel bestaan dergelijke garantiefondsen al. Een solidariteitsfonds heeft de voorkeur boven steun aan noodlijdende pensioenfondsen door de staat, vult Vonk aan. ‘Ons aanvullende pensioenstelsel gaat ervan uit dat de werkgevers en werknemers hun eigen broek ophouden; de staat draagt zorg voor de AOW. Ten aanzien van de aanvullende pensioenen heeft ze slechts een regulerende en toezichthoudende taak.Een onderling garantiefonds verhoogt ook de collegiale druk onder de pensioenfondsen om goed te presteren.’

Particuliere spaarvormen

Vonk ziet in het toekomstig pensioenstelsel tevens een nog altijd belangrijke rol weggelegd voor individuele burgers. ‘Naast de eerste twee pijlers - AOW en pensioenfondsen - is er de derde pijler van particuliere spaarvormen waarvoor een burger zelf kan kiezen, bijvoorbeeld in de vorm van levensverzekeringen of particuliere pensioenproducten. Het algemene pensioenstelsel moet veilig zijn. Wanneer burgers willen gokken, moeten ze dat maar doen met eigen geld.’

Curriculum Vitae

Professor Gijsbert Vonk (1960) is sinds 2006 hoogleraar sociale zekerheidsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Noot voor de pers

Contact: Gijsbert Vonk

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 21 juni 2018

    Grenzeloos lallen met Martijn Wieling op Lowlands Science

    Het is bekend dat alcoholgebruik spraak negatief beïnvloedt, maar hoe zit dat bij het spreken van een vreemde taal? Onderzoek suggereert dat het effect hier juist positief lijkt te zijn. Onduidelijk is echter wat er in de mond gebeurt. Dr. Martijn Wieling...

  • 08 juni 2018

    Waardedaling woningen in aardbevingsgebied tot 2015 gemiddeld 9,3%

    Woningen in het Groningse aardbevingsgebied zijn tot 2015 gemiddeld 9,3% in waarde gedaald. Dat concluderen promovendus Nicolás Durán en hoogleraar Ruimtelijke Econometrie Paul Elhorst van de Rijksuniversiteit Groningen. Zij analyseerden data van de...

  • 06 juni 2018

    RUG op plek 120 in QS ranking

    De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) staat dit jaar op plaats 120 in de QS World Top University Rankings 2019. Afgelopen twee jaar stond de RUG opplaats 113 in deze lijst van bijna 1.000 universiteiten wereldwijd. Op nationale schaal is Groningen dit...