Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Doeko Bosscher: 'Geen "snoeiharde" conclusies in het rapport-Davids'

26 januari 2010

De conclusies uit het rapport Davids zijn 'snoeihard' genoemd, maar dat is overdreven, meent de Groningse hoogleraar Eigentijdse Geschiedenis prof.dr. Doeko Bosscher. Komt er desondanks een kabinetscrisis? 'Dan zullen PvdA en VVD toch een hoop schijnheiligheid voor lief moeten nemen.'

Door: Doeko Bosscher

Het gedegen rapport van de Commissie-Davids over Irak is fascinerende lees- en leerstof. Het biedt zicht op wat Nederland in de jaren vanaf 2002 was: een tot op het bot verdeelde samenleving, die geregeerd werd door een hypernerveuze politieke klasse.
Hoe dat zo gekomen is leggen Davids c.s. slechts summier uit, maar dat was hun opdracht ook niet. Uit alles blijkt dat de gepolitiseerde besluitvorming in het dossier-Irak mede een uitvloeisel vormde van de chaotische politieke verhoudingen waarin Nederland zich na de eeuwwisseling heeft gemanoeuvreerd. Slechts een paar mensen - wat waren zij gering in aantal - probeerden nog consequent het hoofd koel en het politieke debat zuiver te houden. De rest stond erbij en keek ernaar.

De conclusies van Davids werden in de eerste reacties omschreven als 'snoeihard'. Bij nadere beschouwing lijkt dat overdreven en sterk politiek gemotiveerd. De hoop (die bij velen bestond) dat dit rapport tal van lijken uit de kast zou laten vallen, is niet vervuld. Wat je dan kennelijk krijgt, is dat de anticlimax met termen als 'snoeihard' moet worden verhuld en verzacht.

Zeker voor één breed uitgemeten 'snoeiharde' conclusie van Davids c.s., het ontbreken van een 'adequate volkenrechtelijke grondslag' voor de interventie in Irak en dus ook voor de Nederlandse politieke steun, geldt dat de commissie het kabinet-Balkenende van toen (een coalitie van CDA, VVD en LPF) niet bepaald vernietigend de maat neemt. Op tal van plaatsen in het rapport wordt aangetoond dat Balkenende I in resolutie 1441 van de Veiligheidsraad die legitimatie wél zag en – wat belangrijker is - daarover volstrekt helder heeft gecommuniceerd met de Tweede Kamer. Een Kamermeerderheid volgde het kabinet in zijn opvattingen. Nuchter beschouwd is wat Davids zegt: de Kamermeerderheid en het kabinet hadden toen en ook achteraf ongelijk. Is dat 'snoeihard'?

Het lastigste punt in het rapport van Davids betreft de informatie over de aanwezigheid van massavernietigingswapens (MVW) in Irak. De commissie zegt dat het kabinet de Kamer selectieve en onvolledige gegevens heeft verstrekt over de rapporten van inlichtingendiensten. 'Een doodzonde' zegt de oppositie nu, in navolging van veel perscommentaren. Het rapport geeft echter zelf alle aanleiding de selectieve informatievoorziening aan het parlement niet als bewuste misleiding te interpreteren. Geen enkel kabinet stort alle bakken met inlichtingen waarover het beschikt uit over de Kamer. Selectie is er altijd. Het kabinet heeft – zeer zeker – een tunnelvisie gehad en te weinig geluisterd naar de bronnen die twijfelden aan de aanwezigheid van MVW. Is dat een snoeiharde conclusie? Davids heeft zelf in zijn nadere toelichting geweigerd te verklaren dat Balkenende I ‘te veel’ informatie had achtergehouden. Dat vond hij een politieke vraag, en dat is het ook. Niet alle zelfmisleiding is misleiding van de Kamer.

Het eerste kabinet-Balkenende was de raarste coalitie uit de parlementaire geschiedenis. Het stond op alle fronten onder druk. In maart 2003 (de maand van de invasie in Irak) was het al maanden demissionair. Een van de regeringspartijen, de LPF, bestond eigenlijk al niet meer. De vrijheid die het kabinet nam was de vrijheid die het kreeg. Ook van de PvdA, die stond te popelen om mee te gaan regeren en daarom weliswaar de politieke steun aan de Verenigde Staten niet goedkeurde, maar verder de ogen sloot. En wat vond het publiek eigenlijk? De commissie-Davids concludeert dat het Nederlandse volk blijkens peilingen én tegen militair optreden én tegen politieke steun aan de oorlog was. Dat is kort door de bocht, want de kleine lettertjes in het rapport geven een genuanceerder beeld. Ongeveer de helft van de respondenten ging wel degelijk akkoord met de politieke steun aan Amerika. Zo was Nederland anno 2003, of we het leuk vinden of niet.

Een kabinetscrisis rond deze kwestie op dit moment, in 2010, zou ons terugvoeren naar de absurditeiten van toen. De onvermijdelijk volgende gang naar de stembus wordt een deprimerende aangelegenheid als een CDA-VVD-kabinet het politieke alternatief is, terwijl de VVD in 2003 zelf heel hard heeft geroepen om meer steun voor de VS in Irak. Of als het perspectief is dat CDA en PvdA, die beide in 2003 steken hebben laten vallen, uiteindelijk na een half jaar onderhandelen toch weer samen moeten gaan regeren. Of als de PVV in het kabinet komt, een partij die geen spoor van belangstelling heeft getoond voor de finesses van de discussie en alleen Balkenende weg wil hebben.
Komt er een 'Nacht van Hamer', waarin de PvdA breekt met het huidige kabinet? Dan zullen PvdA en VVD toch een hoop schijnheiligheid voor lief moeten nemen.

Laatst gewijzigd:04 januari 2018 15:23

Meer nieuws

  • 18 oktober 2018

    Nieuw tijdschrift: Virtus

    Virtus is een onafhankelijk, multidisciplinair en meertalig peer-reviewed tijdschrift met artikelen over alle aspecten van de geschiedenis van de adel. Het is zojuist toegevoegd aan de tijdschriftenlijst van University of Groningen Press.

  • 16 oktober 2018

    Digital Society Conferentie Nederlandse universiteiten

    De digitale informatietechnologie dringt steeds dieper door in onze samenleving. Daarom organiseren de veertien Nederlandse universiteiten, verenigd in de VSNU, op dinsdag 27 november de internationale Digital Society Conference in de Rijtuigenloods...

  • 10 oktober 2018

    Studenten bouwen mesohut

    In deze video vertellen studenten wat er zo interessant is aan mesolithische (Midden-Steentijd) onderkomens van ca. 7000 jaar geleden en waarom de experimentele archeologie een bijzonder inzichtelijke en verbazingwekkende subdiscipline is.