Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Huub Wijfjes: ‘De publieke omroep is nog steeds heel krachtig’

26 januari 2010

De publieke omroep ligt regelmatig onder vuur. De kwaliteit van programma’s zou beter moeten, maar daarvoor is geld nodig. Geld dat met de komst van twee nieuwe omroepen WNL en PowNed over nog meer partijen verdeeld moet worden. Zowel in de politiek als in de maatschappij lijkt weinig draagvlak te zijn om meer geld te investeren in het publieke bestel. ‘Vreemd,’ vindt Huub Wijfjes, ‘want dat staat haaks op wat we eigenlijk vinden; dat de publieke omroep zich in kwaliteit moet onderscheiden van al die andere zenders’.

‘De positie van de publieke omroep in het sterk concurrerende mediaveld is heel krachtig. Ondanks het enorme aanbod van zenders is het marktaandeel enorm. Twintig jaar geleden, met de komst van de eerste commerciële zenders had niemand verwacht dat het publieke bestel nu nog steeds marktleider zou zijn met een marktaandeel van ongeveer 34 procent tegenover 24 voor de groepen rond RTL en SBS. Trouwens, in 1932 zeiden ze al dat het publieke bestel zijn beste tijd had gehad. Die boodschap hoor je elke paar jaar opnieuw, maar elke keer blijkt dat het publieke bestel helemaal is ingebed in de samenleving.’

Publiek belang

De afgelopen tachtig jaar is het publiek bestel gegroeid tot wat het nu is. Een drietal zenders met een goede balans tussen de wens van het publiek - die continue verandert - en het belang dat de omroepen dienen. Wijfjes: ‘De positie van de publieke omroep is nog steeds heel krachtig. Als je het televisieaanbod zou overlaten aan de vrije markt zouden dat belang niet afdoende vertaald worden. De commerciële omroep kiest alleen voor inhoud die geld oplevert en dat laat sommige groepen en belangen in de kou. Denk bij dat belang bijvoorbeeld aan kunst en cultuur, diepgravende journalistiek, minderheden, kwaliteitsdrama en educatie. Als je goed kijkt zie je dat de publieke omroep haar functies over het geheel genomen heel redelijk vervult.’

Negatieve beeldvorming

Natuurlijk kan de publieke omroep een stuk beter, vindt ook Wijfjes. ‘Bepaalde sectoren verschralen of verdwijnen zelfs helemaal. Denk aan onderzoeksjournalistiek of pluriforme nieuwsgaring. Ook Nederlandse dramaseries worden bedreigd door de voortdurende aandrang om te bezuinigen. Maar alles opheffen, alleen omdat het tijd is voor iets nieuws, dat is onzin.’

Kranten doen volgens Wijfjes maar al te graag mee aan de negatieve beeldvorming over het publieke bestel. ‘Ik heb het vermoeden dat jaloezie hierbij een grote rol speelt. In recensies van programma’s wordt vaak vernietigende kritiek gegeven, zonder dat de argumenten echt overtuigend zijn. Zeker als het wat slechter gaat met kranten, lijkt de frustratie toe te nemen over het feit dat het publieke bestel deels gefinancierd wordt van publieke gelden en kranten niet.’

Samenwerking

Maar juist die overheidsfinanciering is een probleem waaronder de publieke omroep te lijden heeft. Dat hij laag is, is op te lossen door meer samen te werken. ‘Zonder samenwerking tussen de verschillende omroepen is het moeilijk om duurdere producties als kwalitatief goed Nederlands drama tot stand te brengen.’ Helaas zorgt het samenwerken vaak voor problemen. Want de overheid eist dat omroepen een duidelijk eigen gezicht laten zien. ‘Dus waar de aandrang tot samenwerking in de jaren negentig leidde tot samenwerkingsverbanden zoals NOVA, Netwerk, Zembla en EénVandaag, worden die samenwerkingsverbanden nu weer afgebroken omdat de overheid meer identiteit van ledengebonden omroepen eist. Dat maakt wel duidelijk dat het overheidsbeleid niet altijd consistent en zelfs wispelturig is.’

Te neutraal

Volgens Wijfjes is het echter geen oplossing om het omroepstelsel dan maar helemaal af te schaffen. ‘Uiteindelijk komt het dan ongetwijfeld tot samenwerking, maar dat betekent niet per se een kwaliteitsverbetering. Daarbij loop je het risico dat de stem op politiek en cultureel gebied té neutraal wordt. Iets dat je ook al ziet bij veel programma’s van de BBC.’

Reële blik

Wat dan wel de oplossing is? Moeilijk, vindt Wijfjes. ‘Er wordt steeds meer beknibbeld op het geld dat omroepen krijgen. Daarbij ziet het publiek graag reclamevrije programma’s, maar juist die reclame is naast de bijdrage van de leden en de publieke omroepgelden een belangrijke inkomstenbron voor de omroepen.’ Volgens Wijfjes is het dan ook hoog tijd dat de politiek en de pers met een meer reële blik kijken naar de waarde van het publieke bestel.

Kwaliteitsdrama

Wijfjes: ‘De maatschappij zou reëler moeten kijken naar wat de commerciële zenders brengen. Dat is in de meeste gevallen namelijk van een bedroevende kwaliteit. Grote zenders als RTL of SBS brengen nog wel eens eigen drama of een echt journalistiek programma, maar op andere zenders is alles aangekocht.‘ En dat terwijl er volgens hem altijd markt is voor Nederlandse producties. ‘Mensen willen op hun eigen identiteit worden aangesproken. Natuurlijk is origineel Nederlands drama duur om te maken. Zeker omdat je het doorgaans niet kunt doorverkopen aan andere landen, zoals de BBC bijvoorbeeld wel kan. Maar kwaliteit kost nou eenmaal iets.’

Omroepbelasting

Ook het herinvoeren van de omroepbelasting biedt geen uitkomst, meent Wijfjes. ‘Ik was geen voorstander van het afschaffen, maar als ik kijk naar de discussie die in andere landen gevoerd wordt, zou dat waarschijnlijk uiteindelijk toch gebeurd zijn. Het nadeel van de huidige situatie is vooral dat de publieke omroep een speelbal van het politieke debat is geworden. Nu staan politici in de Tweede Kamer te delibereren over de concrete inhoud van specifieke televisieprogramma’s. Daar zouden ze zich helemaal niet mee bezig moeten houden.’

Curriculum vitae

Prof. dr. Huub Wijfjes (1956, Delft) is mediahistoricus en bijzonder hoogleraar Geschiedenis van Radio en Televisie aan de Universiteit van Amsterdam. Ook is hij als docent en onderzoeker verbonden aan de masteropleiding Journalistiek van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij publiceert met grote regelmaat over politiek, (media)geschiedenis en journalistiek in dag- en weekbladen en vaktijdschriften.

Meer informatie: p rof.dr. H.B.M. Wijfjes

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws