Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Dr. Antoon De Baets: “Historici hebben onvoldoende aandacht voor de ethiek van hun vak.”

08 december 2009

Niet alleen dictatoriale regimes proberen de geschiedenis te “herschrijven” – ook in democratische landen worden historici belemmerd in hun werk. Elke dag opnieuw. Historici zouden daarom veel meer aandacht moeten hebben voor de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens. Dat document biedt hun een basis voor een verantwoorde uitoefening van het vak. Die stelling verdedigt RUG-historicus dr. Antoon De Baets bij de viering van de Internationale Dag van de Rechten van de Mens, op 10 december.

Al zolang de geschiedenis wordt bestudeerd, zijn historici zich ervan bewust dat hun werk misbruikt kan worden. Maar waar andere beroepsgroepen al eeuwenlang heldere richtlijnen en codes hanteren – medici leggen al sinds 400 v. Chr. de Eed van Hippocrates af –, hebben historici amper systematische aandacht voor de ethiek van hun vak. Het belangrijkste internationale gremium voor historici, het Internationaal Comité voor Historische Wetenschappen, heeft pas sinds vier jaar één regel in zijn statuten opgenomen, waarin het zich kant tegen misbruik van de geschiedenis. “Helder, jawel, maar ook laconiek”, vindt Antoon De Baets. “Want er worden over de hele wereld, elke dag, inbreuken op de ethiek van het vak gepleegd.”

Moord uit naam van de geschiedenis

Hoe abstract beschouwingen over de ethiek van historisch onderzoek soms ook mogen zijn, misbruik van de geschiedenis kan zeer ernstige, tastbare vormen aannemen. In de Ruandese burgeroorlog van 1994, bijvoorbeeld, werd op basis van historische claims aangezet tot volkerenmoord. Overal ter wereld worden historici, archeologen, archivarissen, forensische antropologen en andere “geschiedeniswerkers” onder druk gezet, soms gefolterd en omgebracht en wordt hun werk op tal van manieren gecensureerd, weet De Baets. “Zeker in democratische landen hebben historici daar amper aandacht voor. Ze denken dat misbruik van de geschiedenis iets van het verleden is, uit de tijd van nazisme en communisme. Maar het is van alle tijden, en komt overal ter wereld voor. Ook nu nog, ook in Nederland. Alleen komt misbruik van de geschiedenis in democratische landen relatief snel aan het licht, ontstaat er snel debat over.”

“Baseer je op de Universele Verklaring”

Wie op wetenschappelijke wijze geschiedenis beoefent, verplicht zich op integere en systematische wijze naar de waarheid te zoeken. Maar daarmee is de ethische verantwoording van de geschiedschrijving nog niet voldoende gefundeerd, meent De Baets. “Historici moeten op systematische en expliciete wijze beschrijven wat ze verantwoord gebruik van de geschiedenis vinden, en wat hun rechten en plichten zijn.” De Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens, die op 10 december 1948 door de Verenigde Naties werd vastgesteld, bevat de basis daartoe, stelt De Baets. “Het is weliswaar geen verdrag, en niet afdwingbaar, maar toch is deze Verklaring de ultieme arbiter op het terrein van mensenrechten. Het document is in 370 talen vertaald, het heeft een zeer hoge acceptatiegraad. Als je de ethische richtlijnen van je vak daarop baseert, sta je stevig. Sterker nog: zonder een expliciete link naar de Verklaring is een ethisch systeem onvolledig.”

Vereniging voor bezorgde historici

Om aandacht te vragen voor verantwoord gebruik van geschiedenis, nam De Baets in 1995 het initiatief tot oprichting van het internationale Network of Concerned Historians. Dit netwerk verzamelt en verspreidt informatie over misbruik van de geschiedenis over de hele wereld. Als het aan De Baets ligt, wordt er aan universiteiten veel meer aandacht besteed aan de ethiek van de geschiedschrijving, en nemen nationale en internationale verenigingen van historici publieke standpunten in over de ethiek van hun werk. De Baets: “Vrijheid van meningsuiting, en ook de academische vrijheid, is geen recht dat we voor eeuwig hebben verworven. Voor de uitoefening ervan moeten we blijven strijden. We hebben principiële vakgenoten nodig die beseffen dat die principes altijd onder druk staan.”

Voor informatie over het Network of Concerned Historians, zie: http://www.concernedhistorians.org

Curriculum vitae

Dr. Antoon De Baets werkt als historicus aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij schreef recent vooral over de censuur en het misbruik van de geschiedenis en de ethiek van de historici. De Baets is auteur van Censorship of Historical Thought: A World Guide, 1945-2000 (2002) en Responsible History (2009). Sinds 1995 coördineert hij het Network of Concerned Historians. Recent verscheen “The Impact of the Universal Declaration of Human Rights on the Study of History,” History and Theory (februari 2009), 20–43.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 21 februari 2018

    Provincie en RUG maken werk van duurzame landbouw

    De Provincie Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) slaan de handen ineen om de landbouwsector verder te verduurzamen. Hiertoe wordt een Bijzondere Leerstoel Natuurinclusieve Landbouw opgericht aan de RUG. De Provincie​draagt via haar Programma...

  • 19 februari 2018

    Prinses Beatrix en Prinses Mabel bij uitreiking 4e Prins Friso Ingenieursprijs in Groningen

    Het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs (KIVI) reikt op 21 maart 2018 voor de vierde keer de Prins Friso Ingenieursprijs uit aan de Ingenieur van het Jaar. Ook dit jaar zijn Prinses Beatrix en Prinses Mabel hierbij aanwezig. ​De Rijksuniversiteit Groningen,...

  • 15 februari 2018

    Populaire wetenschapsblogger deelt spintronicafilm

    Een filmpje over het onderzoek van RUG-natuurkundige Bart van Wees is opgepikt door de populaire wetenschapsblogger Hashem Al-Ghaili. Via zijn Facebook site is de film in een paar dagen tijd meer dan 260.000 keer bekeken en ruim 2.100 keer gedeeld....