Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Tom Postmes: 'Grote aandacht voor Mexicaanse griepvirus zaait vooral verwarring'

17 november 2009

Al in een vroeg stadium sloegen Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en deskundigen groot alarm vanwege de Mexicaanse griep. Onverstandig, vindt Tom Postmes, hoogleraar Sociale Psychologie. Daarmee zaai je volgens hem vooral angst en verwarring. ‘Er zijn de afgelopen periode zoveel experts in beeld geweest, dat het steeds moeilijker wordt om echt gehoord te worden. Het herhalen van steeds dezelfde paniekboodschap roept bij mensen een tegenreactie op.’

Postmes staaft zijn mening met gegevens van Google Analytics. ‘Toen de WHO in april de uitbraak van Mexicaanse griep wereldkundig maakte, was er een enorme piek te zien in het zoekgedrag van mensen op internet. Iedereen wilde hier meer over weten, terwijl het nieuws op dat moment feitelijk alleen bestond uit een rampscenario dat nog werkelijkheid moest worden.’

Duidelijke interesse

De hoeveelheid mensen die op griepgerelateerde onderwerpen zocht, daalde al snel. Tot de tweede piek na 11 juni, de dag dat het griepvirus door Margaret Chan van de WHO werd uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Opnieuw was er een piek in de interesse van mensen op het internet, waarna de aandacht snel weer iets verslapte. Postmes: ‘Het gevaarlijke is dat mensen gewaarschuwd worden dat er iets ergs aankomt, maar dat dit voor henzelf in de praktijk heel erg mee lijkt te vallen. Het resultaat is dat de boodschapper zijn gezag verliest.

Tegenreactie

In tegenstelling tot het zoekgedrag op internet, blijft de aandacht voor de Mexicaanse griep in de media steeds grotendeels gelijk. Postmes: ‘Er zijn zoveel experts in beeld, dat deze steeds harder hun best moeten doen om daadwerkelijk gehoord te worden. Maar hoe vaker uitspraken worden herhaald en hoe harder men de noodklok luidt, hoe groter ook de uitnodiging om een tegenreactie. Ook mensen die het niet met deze boodschappen eens zijn gaan zich roeren: het debat polariseert. Inmiddels zijn er al zoveel deskundigen aan het woord geweest dat er verwarring ontstaat over wie er gelijk heeft.’

Oppositie voeren

‘Door de kracht van hun waarschuwingen voeden de WHO en de griepexperts de oppositie’, stelt Postmes. Volgens hem is het juist belangrijk om te leren stil te zijn. ‘De experts kunnen kiezen tegen wie ze praten. Laat ze daar dan ook goed over nadenken van tevoren.’ De publieke opinie bespelen heeft volgens hem een averechts effect. ‘Natuurlijk moet de overheid tot actie over gaan als de publieke opinie op tilt slaat. Maar zo’n collectieve angstreactie is geen goede raadgever. Het risico bestaat dat mensen hun vertrouwen in het systeem kwijtraken als de ergste voorspellingen niet uitkomen.’

Chaos

In zekere zin kun je een vergelijking trekken met de gevolgen van een terroristische aanslag, meent Postmes. ‘De schade die zo’n aanslag aanricht is een ding. Maar de langdurige gevolgen van diezelfde gebeurtenis - veel media-aandacht en een hoge alarmbereidheid - kunnen er voor zorgen dat de bevolking angstig wordt en op tilt slaat. Het doel van de terrorist is het verspreiden van terreur. Terreur is ongezond voor een samenleving. Angst voor de Mexicaanse griep is evenmin gezond.’

Later informeren

Een betere aanpak volgens Postmes was geweest als de WHO niet zo nadrukkelijk de aandacht van de media had gezocht, maar die van beleidsmakers. ‘Wat nu steeds het nieuws haalde zijn berichten die eigenlijk vooral van belang waren voor griepbestrijders en overheden. De burger werd gealarmeerd, maar kon nog niets doen.’ Inmiddels kan en moet de bevolking wel iets doen, maar hebben de alarmisten hun reputatie geschaad. Door de bevolking pas in een veel later stadium te informeren loopt de interesse veel beter gelijk met het moment dat men daadwerkelijk tot actie moet overgaan.

Curriculum vitae

Tom Postmes (1969) promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam (1997) en werkte bij dezelfde universiteit als docent. In 2001 stapte hij over naar de University of Exeter, waar hij in 2004 hoogleraar werd. Hij won diverse internationale prijzen, onder meer onderzoeks-fellowships van de KNAW (1998) en Britse ESRC (2003). Van zijn meer dan honderd publicaties verscheen een groot deel in vooraanstaande internationale tijdschriften. Postmes is sinds februari 2008 hoogleraar Sociale Psychologie aan de RUG.

Noot voor de pers

Meer informatie: Tom Postmes, tel. (050) 363 63 86

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws